नारायण कवच · Narayan Kavach
"नारायण का कवच", श्रीमद्भागवत पुराण की रक्षा-प्रार्थना, जो विष्णु के अवतारों, नामों और आयुधों से हर स्थान और हर समय रक्षा माँगती है।
ॐ हरिर्विदध्यान्मम सर्वरक्षां न्यस्ताङ्घ्रिपद्मः पतगेन्द्रपृष्ठे । दरारिचर्मासिगदेषुचापपाशान्दधानोऽष्टगुणोऽष्टबाहुः ॥
oṁ harirvidadhyānmama sarvarakṣāṃ nyastāṅghripadmaḥ patagendrapṛṣṭhe । darāricarmāsigadeṣucāpapāśāndadhāno'ṣṭaguṇo'ṣṭabāhuḥ ॥
ॐ हरि मेरी सब प्रकार से रक्षा करें: जिन्होंने पक्षिराज गरुड़ की पीठ पर अपने चरण-कमल रखे हैं, जो आठ भुजाओं और आठ सिद्धियों वाले हैं, और शंख, चक्र, ढाल, खड्ग, गदा, बाण, धनुष और पाश धारण करते हैं।
Om. May Hari grant me every protection: he who rests his lotus feet on the back of Garuda, king of birds, eight-armed, with the eight powers, holding the conch, discus, shield, sword, mace, arrows, bow and noose.
जलेषु मां रक्षतु मत्स्यमूर्तिर्यादोगणेभ्यो वरुणस्य पाशात् । स्थलेषु मायावटुवामनोऽव्यात् त्रिविक्रमः खेऽवतु विश्वरूपः ॥
jaleṣu māṃ rakṣatu matsyamūrtiryādogaṇebhyo varuṇasya pāśāt । sthaleṣu māyāvaṭuvāmano'vyāt trivikramaḥ khe'vatu viśvarūpaḥ ॥
जल में मत्स्य रूप भगवान जल-जंतुओं और वरुण के पाश से मेरी रक्षा करें; थल पर माया से बालक बने वामन रक्षा करें; और आकाश में विश्वरूप त्रिविक्रम।
In the waters may the Lord in the form of the Fish protect me from sea creatures and from the noose of Varuna; on land may Vamana, the dwarf of illusion, protect me; and in the sky Trivikrama, of universal form.
दुर्गेष्वटव्याजिमुखादिषु प्रभुः पायान्नृसिंहोऽसुरयूथपारिः । विमुञ्चतो यस्य महाट्टहासं दिशो विनेदुर्न्यपतंश्च गर्भाः ॥
durgeṣvaṭavyājimukhādiṣu prabhuḥ pāyānnṛsiṃho'surayūthapāriḥ । vimuñcato yasya mahāṭṭahāsaṃ diśo vinedurnyapataṃśca garbhāḥ ॥
दुर्गम स्थानों, वनों, युद्ध के मोर्चे आदि पर असुर-सेनापतियों के शत्रु भगवान नृसिंह मेरी रक्षा करें; जिनके महान अट्टहास से दिशाएँ गूँज उठीं और गर्भ गिर गए।
In hard places, in forests, at the front of battle and the like, may Lord Narasimha, enemy of the demon chiefs, protect me; at the sound of his great roar of laughter the directions echoed and wombs miscarried.
रक्षत्वसौ माध्वनि यज्ञकल्पः स्वदंष्ट्रयोन्नीतधरो वराहः । रामोऽद्रिकूटेष्वथ विप्रवासे सलक्ष्मणोऽव्याद्भरताग्रजोऽस्मान् ॥
rakṣatvasau mādhvani yajñakalpaḥ svadaṃṣṭrayonnītadharo varāhaḥ । rāmo'drikūṭeṣvatha vipravāse salakṣmaṇo'vyādbharatāgrajo'smān ॥
मार्ग में यज्ञ-स्वरूप वराह, जिन्होंने अपनी दाढ़ से पृथ्वी उठाई, मेरी रक्षा करें; पर्वत-शिखरों पर परशुराम; और परदेस में लक्ष्मण सहित भरत के बड़े भाई राम।
On the road may Varaha, whose body is sacrifice, who lifted the earth on his tusk, protect me; on mountain peaks Parashurama; and in exile Rama, elder brother of Bharata, with Lakshmana.
मामुग्रधर्मादखिलात्प्रमादान्नारायणः पातु नरश्च हासात् । दत्तस्त्वयोगादथ योगनाथः पायाद्गुणेशः कपिलः कर्मबन्धात् ॥
māmugradharmādakhilātpramādānnārāyaṇaḥ pātu naraśca hāsāt । dattastvayogādatha yoganāthaḥ pāyādguṇeśaḥ kapilaḥ karmabandhāt ॥
नारायण मुझे उग्र अभिचार और सब प्रकार के प्रमाद से बचाएँ, और नर अहंकार से; योगनाथ दत्तात्रेय योग में बाधा से; और गुणों के स्वामी कपिल कर्म-बंधन से।
May Narayana protect me from fierce, wrongful rites and from all carelessness, and Nara from pride; Dattatreya, lord of yoga, from failure in yoga; and Kapila, lord of the qualities, from the bondage of action.
सनत्कुमारोऽवतु कामदेवाद्धयशीर्षा मां पथि देवहेलनात् । देवर्षिवर्यः पुरुषार्चनान्तरात् कूर्मो हरिर्मां निरयादशेषात् ॥
sanatkumāro'vatu kāmadevāddhayaśīrṣā māṃ pathi devahelanāt । devarṣivaryaḥ puruṣārcanāntarāt kūrmo harirmāṃ nirayādaśeṣāt ॥
सनत्कुमार काम से मेरी रक्षा करें; हयग्रीव मार्ग में देवताओं के अपमान से; देवर्षि नारद पूजा में त्रुटि से; और कूर्म रूप हरि सब नरकों से।
May Sanatkumara protect me from desire; Hayagriva on the road from offending the gods; Narada, best of divine sages, from faults in worship; and Hari as the Tortoise from every hell.
धन्वन्तरिर्भगवान्पात्वपथ्याद्द्वन्द्वाद्भयादृषभो निर्जितात्मा । यज्ञश्च लोकादवताज्जनान्ताद्बलो गणात्क्रोधवशादहीन्द्रः ॥
dhanvantarirbhagavānpātvapathyāddvandvādbhayādṛṣabho nirjitātmā । yajñaśca lokādavatājjanāntādbalo gaṇātkrodhavaśādahīndraḥ ॥
भगवान धन्वंतरि अपथ्य से मेरी रक्षा करें; जितेंद्रिय ऋषभदेव सुख-दुःख आदि द्वंद्वों के भय से; यज्ञ लोक-निंदा से; बलराम मनुष्यों से होने वाले अंत से; और शेषनाग क्रोधी सर्पों से।
May Lord Dhanvantari protect me from unwholesome food; Rishabha, master of himself, from the fear of the pairs of opposites; Yajna from public blame; Balarama from death at the hands of men; and Shesha from the angry serpents.
द्वैपायनो भगवानप्रबोधाद्बुद्धस्तु पाखण्डगणप्रमादात् । कल्किः कलेः कालमलात्प्रपातु धर्मावनायोरुकृतावतारः ॥
dvaipāyano bhagavānaprabodhādbuddhastu pākhaṇḍagaṇapramādāt । kalkiḥ kaleḥ kālamalātprapātu dharmāvanāyorukṛtāvatāraḥ ॥
भगवान द्वैपायन व्यास अज्ञान से मेरी रक्षा करें; बुद्ध पाखंडियों और प्रमाद से; और धर्म की रक्षा के लिए महान अवतार लेने वाले कल्कि कलियुग के मल से।
May Lord Dvaipayana Vyasa protect me from ignorance; the Buddha from the hosts of false teachers and from carelessness; and Kalki, who takes a great avatar to protect dharma, from the impurity of the Kali age.
मां केशवो गदया प्रातरव्याद्गोविन्द आसङ्गवमात्तवेणुः । नारायणः प्राह्ण उदात्तशक्तिर्मध्यन्दिने विष्णुररीन्द्रपाणिः ॥
māṃ keśavo gadayā prātaravyādgovinda āsaṅgavamāttaveṇuḥ । nārāyaṇaḥ prāhṇa udāttaśaktirmadhyandine viṣṇurarīndrapāṇiḥ ॥
केशव गदा से प्रातःकाल मेरी रक्षा करें; बाँसुरी लिए गोविंद सुबह के समय; उदात्त शक्ति वाले नारायण पूर्वाह्न में; और हाथ में चक्र लिए विष्णु मध्याह्न में।
May Keshava protect me with his mace at dawn; Govinda, holding his flute, in the early morning; Narayana, of lofty power, in the forenoon; and Vishnu, discus in hand, at midday.
देवोऽपराह्ने मधुहोग्रधन्वा सायं त्रिधामावतु माधवो माम् । दोषे हृषीकेश उतार्धरात्रे निशीथ एकोऽवतु पद्मनाभः ॥
devo'parāhne madhuhogradhanvā sāyaṃ tridhāmāvatu mādhavo mām । doṣe hṛṣīkeśa utārdharātre niśītha eko'vatu padmanābhaḥ ॥
उग्र धनुष वाले मधुसूदन भगवान अपराह्न में मेरी रक्षा करें; त्रिधाम माधव सायंकाल; हृषीकेश संध्या के बाद और आधी रात को; और पद्मनाभ अकेले रात्रि के गहरे पहर में।
May the Lord, slayer of Madhu, with his fierce bow, protect me in the afternoon; Madhava, of the three abodes, in the evening; Hrishikesha at nightfall and at midnight; and Padmanabha alone in the dead of night.
श्रीवत्सधामापररात्र ईशः प्रत्यूष ईशोऽसिधरो जनार्दनः । दामोदरोऽव्यादनुसन्ध्यं प्रभाते विश्वेश्वरो भगवान् कालमूर्तिः ॥
śrīvatsadhāmāpararātra īśaḥ pratyūṣa īśo'sidharo janārdanaḥ । dāmodaro'vyādanusandhyaṃ prabhāte viśveśvaro bhagavān kālamūrtiḥ ॥
श्रीवत्स धारण करने वाले ईश्वर रात्रि के अंतिम पहर में मेरी रक्षा करें; खड्ग लिए जनार्दन उषाकाल में; दामोदर प्रभात और हर संध्या में; और काल-रूप भगवान विश्वेश्वर हर समय।
May the Lord who bears the Shrivatsa protect me in the last part of the night; Janardana, sword in hand, at first light; Damodara at daybreak and every twilight; and Lord Vishveshvara, the form of time, at all times.
चक्रं युगान्तानलतिग्मनेमि भ्रमत्समन्ताद्भगवत्प्रयुक्तम् । दन्दग्धि दन्दग्ध्यरिसैन्यमाशु कक्षं यथा वातसखो हुताशः ॥
cakraṃ yugāntānalatigmanemi bhramatsamantādbhagavatprayuktam । dandagdhi dandagdhyarisainyamāśu kakṣaṃ yathā vātasakho hutāśaḥ ॥
हे भगवान द्वारा चलाए गए चक्र, जिसकी धार प्रलय की अग्नि जैसी तीक्ष्ण है, चारों ओर घूमते हुए शत्रु-सेना को तुरंत जला दो, जला दो, जैसे वायु की सखा अग्नि सूखी घास को जलाती है।
O discus, sent forth by the Lord, your rim sharp as the fire at the end of the age, whirl all around and burn, burn the enemy armies at once, as fire, the friend of the wind, burns dry grass.
गदेऽशनिस्पर्शनविस्फुलिङ्गे निष्पिण्ढि निष्पिण्ढ्यजितप्रियासि । कूष्माण्डवैनायकयक्षरक्षोभूतग्रहांश्चूर्णय चूर्णयारीन् ॥
gade'śanisparśanavisphuliṅge niṣpiṇḍhi niṣpiṇḍhyajitapriyāsi । kūṣmāṇḍavaināyakayakṣarakṣobhūtagrahāṃścūrṇaya cūrṇayārīn ॥
हे अजित भगवान की प्रिय गदा, जिसके स्पर्श से वज्र जैसी चिंगारियाँ निकलती हैं, कूष्मांड, विनायक, यक्ष, राक्षस, भूत और ग्रहों को पीस दो, पीस दो, चूर-चूर कर दो; मेरे शत्रुओं को चूर कर दो।
O mace, dear to the unconquered Lord, sending out sparks at your touch like a thunderbolt, crush, crush and grind to dust the Kushmandas, Vainayakas, yakshas, rakshasas, bhutas and grahas; grind my enemies to dust.
त्वं यातुधानप्रमथप्रेतमातृपिशाचविप्रग्रहघोरदृष्टीन् । दरेन्द्र विद्रावय कृष्णपूरितो भीमस्वनोऽरेर्हृदयानि कम्पयन् ॥
tvaṃ yātudhānapramathapretamātṛpiśācavipragrahaghoradṛṣṭīn । darendra vidrāvaya kṛṣṇapūrito bhīmasvano'rerhṛdayāni kampayan ॥
हे श्रेष्ठ शंख, कृष्ण के श्वास से भरे हुए, भयानक ध्वनि वाले, शत्रुओं के हृदय कँपाते हुए, यातुधान, प्रमथ, प्रेत, मातृका, पिशाच, ब्रह्मराक्षस और बुरी दृष्टि वालों को भगा दो।
O best of conches, filled with Krishna's breath, sounding terribly, shaking the hearts of enemies, drive away the yatudhanas, pramathas, pretas, matrikas, pishachas, brahma-rakshasas and those with the evil eye.
त्वं तिग्मधारासिवरारिसैन्यमीशप्रयुक्तो मम छिन्धि छिन्धि । चक्षूंषि चर्मञ्छतचन्द्र छादय द्विषामघोनां हर पापचक्षुषाम् ॥
tvaṃ tigmadhārāsivarārisainyamīśaprayukto mama chindhi chindhi । cakṣūṃṣi carmañchatacandra chādaya dviṣāmaghonāṃ hara pāpacakṣuṣām ॥
हे तीक्ष्ण धार वाले श्रेष्ठ खड्ग, भगवान द्वारा चलाए गए, मेरे शत्रुओं की सेना को काट दो, काट दो; हे सौ चंद्रमाओं से अंकित ढाल, पापी शत्रुओं की आँखें ढक दो और दुष्टों की दृष्टि हर लो।
O best of swords, of sharp edge, sent by the Lord, cut, cut down the enemy armies; O shield marked with a hundred moons, cover the eyes of hostile sinners and take away the sight of the wicked.
यन्नो भयं ग्रहेभ्योऽभूत्केतुभ्यो नृभ्य एव च । सरीसृपेभ्यो दंष्ट्रिभ्यो भूतेभ्योंऽहोभ्य एव च ॥
yanno bhayaṃ grahebhyo'bhūtketubhyo nṛbhya eva ca । sarīsṛpebhyo daṃṣṭribhyo bhūtebhyoṃ'hobhya eva ca ॥
ग्रहों से, केतुओं से और मनुष्यों से, रेंगने वाले जीवों से, दाढ़ वाले पशुओं से, भूतों से और पापों से जो भी भय हमें हुआ है,
Whatever fear has come to us from the planets, from comets and from men, from creeping creatures, from fanged beasts, from spirits and from sins,
सर्वाण्येतानि भगवन्नामरूपास्त्रकीर्तनात् । प्रयान्तु सङ्क्षयं सद्यो ये नः श्रेयःप्रतीपकाः ॥
sarvāṇyetāni bhagavannāmarūpāstrakīrtanāt । prayāntu saṅkṣayaṃ sadyo ye naḥ śreyaḥpratīpakāḥ ॥
हमारे कल्याण में बाधा डालने वाले वे सब भगवान के नाम, रूप और आयुधों के कीर्तन से तुरंत नष्ट हो जाएँ।
may all these, which stand against our welfare, be destroyed at once by the chanting of the Lord's names, forms and weapons.
गरुडो भगवान् स्तोत्रस्तोभश्छन्दोमयः प्रभुः । रक्षत्वशेषकृच्छ्रेभ्यो विष्वक्सेनः स्वनामभिः ॥
garuḍo bhagavān stotrastobhaśchandomayaḥ prabhuḥ । rakṣatvaśeṣakṛcchrebhyo viṣvaksenaḥ svanāmabhiḥ ॥
वेद-मंत्रों के स्वरूप भगवान गरुड़ और अपने नामों से विष्वक्सेन हमें सब कष्टों से बचाएँ।
May Lord Garuda, whose form is the Vedic chants, and Vishvaksena by his names, protect us from all hardships.
सर्वापद्भ्यो हरेर्नामरूपयानायुधानि नः । बुद्धीन्द्रियमनःप्राणान्पान्तु पार्षदभूषणाः ॥
sarvāpadbhyo harernāmarūpayānāyudhāni naḥ । buddhīndriyamanaḥprāṇānpāntu pārṣadabhūṣaṇāḥ ॥
सब आपदाओं से हरि के नाम, रूप, वाहन और आयुध, और उनके पार्षदों के आभूषण हमारी बुद्धि, इंद्रियों, मन और प्राणों की रक्षा करें।
From every misfortune may Hari's names, forms, mount and weapons, and the ornaments of his attendants, protect our intellect, senses, mind and breath.
यथा हि भगवानेव वस्तुतः सदसच्च यत् । सत्येनानेन नः सर्वे यान्तु नाशमुपद्रवाः ॥
yathā hi bhagavāneva vastutaḥ sadasacca yat । satyenānena naḥ sarve yāntu nāśamupadravāḥ ॥
जैसे वास्तव में भगवान ही सत् और असत्, सब कुछ हैं, इस सत्य से हमारे सब उपद्रव नष्ट हो जाएँ।
As the Lord alone truly is all that is, both seen and unseen, by this truth may all our troubles be destroyed.
यथैकात्म्यानुभावानां विकल्परहितः स्वयम् । भूषणायुधलिङ्गाख्या धत्ते शक्तीः स्वमायया ॥
yathaikātmyānubhāvānāṃ vikalparahitaḥ svayam । bhūṣaṇāyudhaliṅgākhyā dhatte śaktīḥ svamāyayā ॥
एकत्व का अनुभव करने वालों के लिए वे स्वयं सब भेदों से रहित होकर भी अपनी माया से आभूषण, आयुध और चिह्न नाम की शक्तियाँ धारण करते हैं;
For those who know oneness, he, himself free of all distinctions, holds by his own maya the powers called ornaments, weapons and marks;
तेनैव सत्यमानेन सर्वज्ञो भगवान् हरिः । पातु सर्वैः स्वरूपैर्नः सदा सर्वत्र सर्वगः ॥
tenaiva satyamānena sarvajño bhagavān hariḥ । pātu sarvaiḥ svarūpairnaḥ sadā sarvatra sarvagaḥ ॥
उसी सत्य से सर्वज्ञ, सर्वव्यापक भगवान हरि अपने सब रूपों से सदा और सब जगह हमारी रक्षा करें।
by that same truth, may the all-knowing Lord Hari, present everywhere, protect us always and everywhere with all his forms.
विदिक्षु दिक्षूर्ध्वमधः समन्तादन्तर्बहिर्भगवान्नारसिंहः । प्रहापयँल्लोकभयं स्वनेन स्वतेजसा ग्रस्तसमस्ततेजाः ॥
vidikṣu dikṣūrdhvamadhaḥ samantādantarbahirbhagavānnārasiṃhaḥ । prahāpayam̐llokabhayaṃ svanena svatejasā grastasamastatejāḥ ॥
कोनों और दिशाओं में, ऊपर, नीचे, चारों ओर, भीतर और बाहर भगवान नृसिंह हमारी रक्षा करें: जो अपनी गर्जना से संसार का भय दूर करते हैं और जिनका तेज सब तेजों को अपने में समा लेता है।
In the corners and the four directions, above, below and all around, within and without, may Lord Narasimha protect us: he who drives away the world's fear with his roar, and whose splendour swallows every other light.
इस पाठ के बारे में
श्रीमद्भागवत पुराण में नारायण कवच विश्वरूप ने इंद्र को सिखाया, जिन्होंने इस "कवच" को धारण करके असुरों को हराया। पूरी विधि शुद्धि और शरीर पर अष्टाक्षर और द्वादशाक्षर मंत्रों के न्यास से आरंभ होती है; इस पृष्ठ पर स्वयं प्रार्थना है, अध्याय के श्लोक 12 से 34 तक। यह गरुड़ पर आसीन, आठ आयुध धारण करने वाले हरि से जल, थल और आकाश में रक्षा माँगती है; फिर हर अवतार को किसी विशेष संकट के लिए पुकारती है, जल में मत्स्य और वन में नृसिंह से लेकर कलियुग के मल से कल्कि तक; फिर उनके नामों, केशव, गोविंद, नारायण, विष्णु आदि से दिन और रात के हर प्रहर में रक्षा माँगती है; फिर चक्र, गदा, शंख, खड्ग और ढाल से हर बाधा दूर करने को कहती है। अंत में यह कहती है कि क्योंकि भगवान ही सब कुछ हैं, इस सत्य से सब उपद्रव नष्ट हों, और नृसिंह से हर दिशा में रक्षा माँगती है।
पाठ कैसे किया जाता है
इसका पाठ रक्षा के लिए, प्रायः स्नान के बाद उत्तर की ओर मुख करके, और पूरी विधि में भागवत में बताए न्यास के बाद किया जाता है। परंपराएँ भिन्न होती हैं।
कब पढ़ा जाता है
और पढ़ें: विष्णु
और कवच
स्रोत और जाँच
- तुलना किए गए संस्करण
- Narayan Kavach, sanskritdocuments.org (2026), collated 2026-10-13, sha256 60d724f863b0
- Narayan Kavach, bhaktibharat.com (2026), collated 2026-10-13, sha256 debf9afe5b55
- Narayan Kavach, drikpanchang.com (2026), collated 2026-10-13, sha256 5e1916d5336d
- Narayan Kavach, sanskritdocuments.org (2026), collated 2026-10-13, sha256 38506eec1948
- Narayan Kavach, hindupad.com (2026), collated 2026-10-13, sha256 804324e07440
- पाठ की जाँच
- 4 स्वतंत्र स्रोतों से पंक्ति-दर-पंक्ति मिलान; हर पंक्ति कम से कम 2 स्रोतों से पुष्ट (सनातनशाला संपादकीय प्रक्रिया)
- अर्थ
- सनातनशाला संपादकीय प्रक्रिया
- अंतिम जाँच
परिवर्तन सूची
- : प्रकाशित। पाठ स्वतंत्र स्रोतों से पंक्ति-दर-पंक्ति मिलाया गया (संपादकीय नीति देखें)।