देवी कवच (दुर्गा कवच) · Devi Kavach (Durga Kavach)

दुर्गा सप्तशती से पहले पढ़ा जाने वाला रक्षा-स्तोत्र, जिसमें शरीर और जीवन के हर अंग को देवी के किसी रूप की रक्षा में सौंपा गया है।

  1. यद्गुह्यं परमं लोके सर्वरक्षाकरं नृणाम् । यन्न कस्यचिदाख्यातं तन्मे ब्रूहि पितामह ॥

    yadguhyaṃ paramaṃ loke sarvarakṣākaraṃ nṛṇām । yanna kasyacidākhyātaṃ tanme brūhi pitāmaha ॥

    (मार्कंडेय ने कहा:) हे पितामह, जो संसार में परम गुप्त है, मनुष्यों की हर प्रकार से रक्षा करने वाला है और जो किसी को नहीं बताया गया, वह मुझसे कहिए।

    (Markandeya said:) Tell me, grandsire Brahma, that which is most secret in the world, which protects people in every way, and which has not been told to anyone.

  2. अस्ति गुह्यतमं विप्र सर्वभूतोपकारकम् । देव्यास्तु कवचं पुण्यं तच्छृणुष्व महामुने ॥

    asti guhyatamaṃ vipra sarvabhūtopakārakam । devyāstu kavacaṃ puṇyaṃ tacchṛṇuṣva mahāmune ॥

    (ब्रह्मा ने कहा:) हे विप्र, सब प्राणियों का उपकार करने वाला एक अत्यंत गुप्त, पवित्र उपाय है: देवी का कवच। हे महामुनि, उसे सुनो।

    (Brahma said:) There is, O brahmin, a most secret, sacred protection that benefits all beings: the armour of the Goddess. Listen to it, great sage.

  3. प्रथमं शैलपुत्री च द्वितीयं ब्रह्मचारिणी । तृतीयं चन्द्रघण्टेति कूष्माण्डेति चतुर्थकम् ॥

    prathamaṃ śailaputrī ca dvitīyaṃ brahmacāriṇī । tṛtīyaṃ candraghaṇṭeti kūṣmāṇḍeti caturthakam ॥

    पहली शैलपुत्री, दूसरी ब्रह्मचारिणी, तीसरी चंद्रघंटा, चौथी कूष्मांडा,

    The first is Shailaputri, the second Brahmacharini, the third Chandraghanta, the fourth Kushmanda,

  4. पञ्चमं स्कन्दमातेति षष्ठं कात्यायनीति च । सप्तमं कालरात्रीति महागौरीति चाष्टमम् ॥

    pañcamaṃ skandamāteti ṣaṣṭhaṃ kātyāyanīti ca । saptamaṃ kālarātrīti mahāgaurīti cāṣṭamam ॥

    पाँचवीं स्कंदमाता, छठी कात्यायनी, सातवीं कालरात्रि, आठवीं महागौरी,

    The fifth Skandamata, the sixth Katyayani, the seventh Kalaratri, the eighth Mahagauri,

  5. नवमं सिद्धिदात्री च नवदुर्गाः प्रकीर्तिताः । उक्तान्येतानि नामानि ब्रह्मणैव महात्मना ॥

    navamaṃ siddhidātrī ca navadurgāḥ prakīrtitāḥ । uktānyetāni nāmāni brahmaṇaiva mahātmanā ॥

    और नौवीं सिद्धिदात्री: ये नौ दुर्गाएँ कही गई हैं। ये नाम स्वयं महात्मा ब्रह्मा ने कहे हैं।

    And the ninth Siddhidatri: these are proclaimed the nine Durgas. These names were spoken by the great Brahma himself.

  6. अग्निना दह्यमानस्तु शत्रुमध्ये गतो रणे । विषमे दुर्गमे चैव भयार्ताः शरणं गताः ॥

    agninā dahyamānastu śatrumadhye gato raṇe । viṣame durgame caiva bhayārtāḥ śaraṇaṃ gatāḥ ॥

    जो आग में जल रहा हो, युद्ध में शत्रुओं के बीच घिरा हो, या विषम और दुर्गम स्थानों में हो, और भय से (देवी की) शरण में आए,

    One burning in fire, surrounded by enemies in battle, or in difficult and dangerous places, who in fear takes refuge (in the Goddess),

  7. न तेषां जायते किंचिदशुभं रणसंकटे । नापदं तस्य पश्यामि शोकदुःखभयं न हि ॥

    na teṣāṃ jāyate kiṃcidaśubhaṃ raṇasaṃkaṭe । nāpadaṃ tasya paśyāmi śokaduḥkhabhayaṃ na hi ॥

    उसे युद्ध के संकट में कोई अशुभ नहीं होता; मुझे उसके लिए कोई विपत्ति, शोक, दुख या भय दिखाई नहीं देता।

    Suffers no harm in the danger of battle; I see no calamity for them, no grief, sorrow or fear.

  8. यैस्तु भक्त्या स्मृता नूनं तेषां वृद्धिः प्रजायते । ये त्वां स्मरन्ति देवेशि रक्षसे तान्न संशयः ॥

    yaistu bhaktyā smṛtā nūnaṃ teṣāṃ vṛddhiḥ prajāyate । ye tvāṃ smaranti deveśi rakṣase tānna saṃśayaḥ ॥

    जो भक्ति से उनका स्मरण करते हैं, उनकी निश्चय ही वृद्धि होती है। हे देवेश्वरी, जो आपका स्मरण करते हैं, आप उनकी रक्षा करती हैं, इसमें संदेह नहीं।

    Those who remember her with devotion surely prosper. O Goddess of the gods, you protect those who remember you; there is no doubt.

  9. प्रेतसंस्था तु चामुण्डा वाराही महिषासना । ऐन्द्री गजसमारूढा वैष्णवी गरुडासना ॥

    pretasaṃsthā tu cāmuṇḍā vārāhī mahiṣāsanā । aindrī gajasamārūḍhā vaiṣṇavī garuḍāsanā ॥

    चामुंडा प्रेत पर स्थित हैं, वाराही भैंसे पर, ऐंद्री हाथी पर सवार हैं, वैष्णवी गरुड़ पर;

    Chamunda is seated on a corpse, Varahi rides a buffalo, Aindri rides an elephant, Vaishnavi is seated on Garuda;

  10. माहेश्वरी वृषारूढा कौमारी शिखिवाहना । लक्ष्मीः पद्मासना देवी पद्महस्ता हरिप्रिया ॥

    māheśvarī vṛṣārūḍhā kaumārī śikhivāhanā । lakṣmīḥ padmāsanā devī padmahastā haripriyā ॥

    माहेश्वरी बैल पर सवार हैं, कौमारी का वाहन मोर है; देवी लक्ष्मी कमल पर विराजमान, हाथ में कमल लिए, हरि की प्रिया हैं;

    Maheshvari rides a bull, Kaumari has the peacock as her mount; the goddess Lakshmi is seated on a lotus, holding a lotus, beloved of Hari;

  11. श्वेतरूपधरा देवी ईश्वरी वृषवाहना । ब्राह्मी हंससमारूढा सर्वाभरणभूषिता ॥

    śvetarūpadharā devī īśvarī vṛṣavāhanā । brāhmī haṃsasamārūḍhā sarvābharaṇabhūṣitā ॥

    श्वेत रूप धारण करने वाली देवी ईश्वरी बैल पर सवार हैं; ब्राह्मी हंस पर सवार हैं, सब आभूषणों से सुशोभित।

    The goddess Ishvari in white form rides a bull; Brahmi rides a swan, adorned with every ornament.

  12. इत्येता मातरः सर्वाः सर्वयोगसमन्विताः । नानाभरणशोभाढ्या नानारत्नोपशोभिताः ॥

    ityetā mātaraḥ sarvāḥ sarvayogasamanvitāḥ । nānābharaṇaśobhāḍhyā nānāratnopaśobhitāḥ ॥

    ये सब मातृकाएँ सब योग-शक्तियों से युक्त, अनेक आभूषणों से समृद्ध और अनेक रत्नों से शोभित हैं।

    All these Mothers, endowed with every yogic power, are rich in many ornaments and shine with many jewels.

  13. दृश्यन्ते रथमारूढा देव्यः क्रोधसमाकुलाः । शङ्खं चक्रं गदां शक्तिं हलं च मुसलायुधम् ॥

    dṛśyante rathamārūḍhā devyaḥ krodhasamākulāḥ । śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃ śaktiṃ halaṃ ca musalāyudham ॥

    ये देवियाँ रथों पर सवार, क्रोध से भरी दिखाई देती हैं, जिनके हाथों में शंख, चक्र, गदा, शक्ति, हल और मूसल हैं,

    The goddesses are seen mounted on chariots, full of wrath, holding conch, discus, mace, spear, plough and pestle,

  14. खेटकं तोमरं चैव परशुं पाशमेव च । कुन्तायुधं त्रिशूलं च शार्ङ्गमायुधमुत्तमम् ॥

    kheṭakaṃ tomaraṃ caiva paraśuṃ pāśameva ca । kuntāyudhaṃ triśūlaṃ ca śārṅgamāyudhamuttamam ॥

    ढाल, तोमर, फरसा और पाश, भाला, त्रिशूल और उत्तम शार्ङ्ग धनुष।

    Shield, javelin, axe and noose, lance, trident and the excellent Sharnga bow.

  15. दैत्यानां देहनाशाय भक्तानामभयाय च । धारयन्त्यायुधानीत्थं देवानां च हिताय वै ॥

    daityānāṃ dehanāśāya bhaktānāmabhayāya ca । dhārayantyāyudhānītthaṃ devānāṃ ca hitāya vai ॥

    वे दैत्यों के शरीरों के नाश, भक्तों को अभय देने और देवताओं के हित के लिए ये आयुध धारण करती हैं।

    They bear these weapons to destroy the bodies of the demons, to give fearlessness to devotees and for the good of the gods.

  16. नमस्तेऽस्तु महारौद्रे महाघोरपराक्रमे । महाबले महोत्साहे महाभयविनाशिनि ॥

    namaste'stu mahāraudre mahāghoraparākrame । mahābale mahotsāhe mahābhayavināśini ॥

    हे महारौद्र, महाघोर पराक्रम वाली, महाबल और महा-उत्साह वाली, महाभय का नाश करने वाली, आपको नमस्कार।

    Salutations to you, most fierce one, of terrible valour, of great strength and great vigour, destroyer of great fear.

  17. त्राहि मां देवि दुष्प्रेक्ष्ये शत्रूणां भयवर्धिनि । प्राच्यां रक्षतु मामैन्द्री आग्नेय्यामग्निदेवता ॥

    trāhi māṃ devi duṣprekṣye śatrūṇāṃ bhayavardhini । prācyāṃ rakṣatu māmaindrī āgneyyāmagnidevatā ॥

    हे देवी, जिन्हें देखना कठिन है, शत्रुओं का भय बढ़ाने वाली, मेरी रक्षा कीजिए। पूर्व में ऐंद्री और आग्नेय (दक्षिण-पूर्व) में अग्नि-देवी मेरी रक्षा करें,

    Protect me, Goddess, hard to look upon, who increase the fear of enemies. May Aindri protect me in the east, the goddess of fire in the south-east,

  18. दक्षिणेऽवतु वाराही नैरृत्यां खड्गधारिणी । प्रतीच्यां वारुणी रक्षेद्वायव्यां मृगवाहिनी ॥

    dakṣiṇe'vatu vārāhī nairṛtyāṃ khaḍgadhāriṇī । pratīcyāṃ vāruṇī rakṣedvāyavyāṃ mṛgavāhinī ॥

    दक्षिण में वाराही, नैऋत्य (दक्षिण-पश्चिम) में खड्गधारिणी, पश्चिम में वारुणी, वायव्य (उत्तर-पश्चिम) में मृगवाहिनी,

    Varahi in the south, the sword-bearer in the south-west, Varuni in the west, the one who rides a deer in the north-west,

  19. उदीच्यां पातु कौमारी ऐशान्यां शूलधारिणी । ऊर्ध्वं ब्रह्माणी मे रक्षेदधस्ताद्वैष्णवी तथा ॥

    udīcyāṃ pātu kaumārī aiśānyāṃ śūladhāriṇī । ūrdhvaṃ brahmāṇī me rakṣedadhastādvaiṣṇavī tathā ॥

    उत्तर में कौमारी, ईशान (उत्तर-पूर्व) में शूलधारिणी; ऊपर ब्रह्माणी और नीचे वैष्णवी मेरी रक्षा करें।

    Kaumari in the north, the trident-bearer in the north-east; Brahmani above me and Vaishnavi below.

  20. एवं दश दिशो रक्षेच्चामुण्डा शववाहना । जया मे चाग्रतः पातु विजया पातु पृष्ठतः ॥

    evaṃ daśa diśo rakṣeccāmuṇḍā śavavāhanā । jayā me cāgrataḥ pātu vijayā pātu pṛṣṭhataḥ ॥

    इस प्रकार शव पर सवार चामुंडा दसों दिशाओं की रक्षा करें। जया आगे से और विजया पीछे से मेरी रक्षा करें,

    So may Chamunda, who rides a corpse, protect the ten directions. May Jaya protect me in front and Vijaya behind,

  21. अजिता वामपार्श्वे तु दक्षिणे चापराजिता । शिखामुद्योतिनी रक्षेदुमा मूर्ध्नि व्यवस्थिता ॥

    ajitā vāmapārśve tu dakṣiṇe cāparājitā । śikhāmudyotinī rakṣedumā mūrdhni vyavasthitā ॥

    बाईं ओर अजिता और दाहिनी ओर अपराजिता। उद्योतिनी मेरी शिखा की रक्षा करें, और उमा मेरे मस्तक पर स्थित रहें।

    Ajita on the left side and Aparajita on the right. May the radiant one protect the tuft of my hair, and Uma dwell on the crown of my head.

  22. मालाधरी ललाटे च भ्रुवौ रक्षेद् यशस्विनी । त्रिनेत्रा च भ्रुवोर्मध्ये यमघण्टा च नासिके ॥

    mālādharī lalāṭe ca bhruvau rakṣed yaśasvinī । trinetrā ca bhruvormadhye yamaghaṇṭā ca nāsike ॥

    मालाधरी ललाट की, यशस्विनी भौंहों की, त्रिनेत्रा भौंहों के बीच की, यमघंटा नासिका की रक्षा करें,

    May Maladhari protect my forehead, Yashasvini my brows, Trinetra the space between the brows, Yamaghanta the nostrils,

  23. शङ्खिनी चक्षुषोर्मध्ये श्रोत्रयोर्द्वारवासिनी । कपोलौ कालिका रक्षेत्कर्णमूले तु शांकरी ॥

    śaṅkhinī cakṣuṣormadhye śrotrayordvāravāsinī । kapolau kālikā rakṣetkarṇamūle tu śāṃkarī ॥

    शंखिनी नेत्रों के बीच की, द्वारवासिनी कानों की, कालिका गालों की और शांकरी कानों की जड़ की;

    Shankhini the space between the eyes, Dvaravasini the ears, Kalika the cheeks and Shankari the roots of the ears;

  24. नासिकायां सुगन्धा च उत्तरोष्ठे च चर्चिका । अधरे चामृतकला जिह्वायां च सरस्वती ॥

    nāsikāyāṃ sugandhā ca uttaroṣṭhe ca carcikā । adhare cāmṛtakalā jihvāyāṃ ca sarasvatī ॥

    सुगंधा नाक की, चर्चिका ऊपरी होंठ की, अमृतकला निचले होंठ की और सरस्वती जीभ की;

    Sugandha the nose, Charchika the upper lip, Amritakala the lower lip and Saraswati the tongue;

  25. दन्तान् रक्षतु कौमारी कण्ठदेशे तु चण्डिका । घण्टिकां चित्रघण्टा च महामाया च तालुके ॥

    dantān rakṣatu kaumārī kaṇṭhadeśe tu caṇḍikā । ghaṇṭikāṃ citraghaṇṭā ca mahāmāyā ca tāluke ॥

    कौमारी दाँतों की, चंडिका कंठ की, चित्रघंटा घंटिका (अलिजिह्वा) की और महामाया तालु की रक्षा करें;

    May Kaumari protect my teeth, Chandika my throat, Chitraghanta the uvula and Mahamaya the palate;

  26. कामाक्षी चिबुकं रक्षेद् वाचं मे सर्वमङ्गला । ग्रीवायां भद्रकाली च पृष्ठवंशे धनुर्धरी ॥

    kāmākṣī cibukaṃ rakṣed vācaṃ me sarvamaṅgalā । grīvāyāṃ bhadrakālī ca pṛṣṭhavaṃśe dhanurdharī ॥

    कामाक्षी ठुड्डी की, सर्वमंगला वाणी की, भद्रकाली गर्दन की और धनुर्धरी रीढ़ की;

    Kamakshi my chin, Sarvamangala my speech, Bhadrakali my neck and Dhanurdhari my spine;

  27. नीलग्रीवा बहिःकण्ठे नलिकां नलकूबरी । स्कन्धयोः खड्गिनी रक्षेद्बाहू मे वज्रधारिणी ॥

    nīlagrīvā bahiḥkaṇṭhe nalikāṃ nalakūbarī । skandhayoḥ khaḍginī rakṣedbāhū me vajradhāriṇī ॥

    नीलग्रीवा कंठ के बाहरी भाग की, नलकूबरी श्वासनली की, खड्गिनी कंधों की और वज्रधारिणी भुजाओं की;

    Nilagriva the outer throat, Nalakubari the windpipe, Khadgini my shoulders and Vajradharini my arms;

  28. हस्तयोर्दण्डिनी रक्षेदम्बिका चाङ्गुलीषु च । नखाञ्छूलेश्वरी रक्षेत्कुक्षौ रक्षेत्कुलेश्वरी ॥

    hastayordaṇḍinī rakṣedambikā cāṅgulīṣu ca । nakhāñchūleśvarī rakṣetkukṣau rakṣetkuleśvarī ॥

    दंडिनी हाथों की, अंबिका उँगलियों की, शूलेश्वरी नखों की और कुलेश्वरी कुक्षि (पेट) की;

    Dandini my hands, Ambika my fingers, Shuleshvari my nails, and Kuleshvari my belly;

  29. स्तनौ रक्षेन्महादेवी मनः शोकविनाशिनी । हृदये ललिता देवी उदरे शूलधारिणी ॥

    stanau rakṣenmahādevī manaḥ śokavināśinī । hṛdaye lalitā devī udare śūladhāriṇī ॥

    महादेवी स्तनों की, शोकविनाशिनी मन की, ललिता देवी हृदय की और शूलधारिणी उदर की;

    Mahadevi my breast, Shokavinashini my mind, the goddess Lalita my heart and Shuladharini my abdomen;

  30. नाभौ च कामिनी रक्षेद्गुह्यं गुह्येश्वरी तथा । पूतना कामिका मेढ्रं गुदे महिषवाहिनी ॥

    nābhau ca kāminī rakṣedguhyaṃ guhyeśvarī tathā । pūtanā kāmikā meḍhraṃ gude mahiṣavāhinī ॥

    कामिनी नाभि की, गुह्येश्वरी गुह्य अंगों की, पूतना और कामिका लिंग की, महिषवाहिनी गुदा की;

    Kamini my navel, Guhyeshvari the private parts, Putana and Kamika the generative organ, Mahishavahini the anus;

  31. कट्यां भगवती रक्षेज्जानुनी विन्ध्यवासिनी । जङ्घे महाबला रक्षेत्सर्वकामप्रदायिनी ॥

    kaṭyāṃ bhagavatī rakṣejjānunī vindhyavāsinī । jaṅghe mahābalā rakṣetsarvakāmapradāyinī ॥

    भगवती कमर की, विंध्यवासिनी घुटनों की, सब कामनाएँ पूरी करने वाली महाबला पिंडलियों की;

    Bhagavati my waist, Vindhyavasini my knees, Mahabala, giver of every wish, my shins;

  32. गुल्फयोर्नारसिंही च पादपृष्ठे तु तैजसी । पादाङ्गुलीषु श्री रक्षेत्पादाधस्तलवासिनी ॥

    gulphayornārasiṃhī ca pādapṛṣṭhe tu taijasī । pādāṅgulīṣu śrī rakṣetpādādhastalavāsinī ॥

    नारसिंही टखनों की, तैजसी पैरों के ऊपरी भाग की, श्री पैरों की उँगलियों की और तलवासिनी तलवों की;

    Narasimhi my ankles, Taijasi the tops of my feet, Shri my toes and Talavasini the soles;

  33. नखान् दंष्ट्राकराली च केशांश्चैवोर्ध्वकेशिनी । रोमकूपेषु कौबेरी त्वचं वागीश्वरी तथा ॥

    nakhān daṃṣṭrākarālī ca keśāṃścaivordhvakeśinī । romakūpeṣu kauberī tvacaṃ vāgīśvarī tathā ॥

    दंष्ट्राकराली नखों की, ऊर्ध्वकेशिनी बालों की, कौबेरी रोमकूपों की और वागीश्वरी त्वचा की;

    Damshtrakarali my nails, Urdhvakeshini my hair, Kauberi the pores of my skin and Vagishvari my skin;

  34. रक्तमज्जावसामांसान्यस्थिमेदांसि पार्वती । अन्त्राणि कालरात्रिश्च पित्तं च मुकुटेश्वरी ॥

    raktamajjāvasāmāṃsānyasthimedāṃsi pārvatī । antrāṇi kālarātriśca pittaṃ ca mukuṭeśvarī ॥

    पार्वती रक्त, मज्जा, वसा, मांस, अस्थि और मेद की; कालरात्रि आँतों की और मुकुटेश्वरी पित्त की;

    Parvati my blood, marrow, fat, flesh, bones and tissues; Kalaratri my intestines and Mukuteshvari my bile;

  35. पद्मावती पद्मकोशे कफे चूडामणिस्तथा । ज्वालामुखी नखज्वालामभेद्या सर्वसंधिषु ॥

    padmāvatī padmakośe kaphe cūḍāmaṇistathā । jvālāmukhī nakhajvālāmabhedyā sarvasaṃdhiṣu ॥

    पद्मावती हृदय-कमल की, चूड़ामणि कफ की, ज्वालामुखी नखों की कांति की और अभेद्या सब जोड़ों की;

    Padmavati the lotus of the heart, Chudamani the phlegm, Jvalamukhi the radiance of the nails, and Abhedya all the joints;

  36. शुक्रं ब्रह्माणि मे रक्षेच्छायां छत्रेश्वरी तथा । अहंकारं मनो बुद्धिं रक्षेन्मे धर्मधारिणी ॥

    śukraṃ brahmāṇi me rakṣecchāyāṃ chatreśvarī tathā । ahaṃkāraṃ mano buddhiṃ rakṣenme dharmadhāriṇī ॥

    ब्रह्माणी शुक्र की, छत्रेश्वरी छाया की, धर्मधारिणी अहंकार, मन और बुद्धि की;

    Brahmani my vital fluid, Chhatreshvari my shadow, Dharmadharini my ego, mind and intellect;

  37. प्राणापानौ तथा व्यानमुदानं च समानकम् । वज्रहस्ता च मे रक्षेत्प्राणं कल्याणशोभना ॥

    prāṇāpānau tathā vyānamudānaṃ ca samānakam । vajrahastā ca me rakṣetprāṇaṃ kalyāṇaśobhanā ॥

    वज्रहस्ता प्राण, अपान, व्यान, उदान और समान वायुओं की, और कल्याणशोभना प्राणों की रक्षा करें;

    Vajrahasta my breaths, prana, apana, vyana, udana and samana; and Kalyanashobhana my life;

  38. रसे रूपे च गन्धे च शब्दे स्पर्शे च योगिनी । सत्त्वं रजस्तमश्चैव रक्षेन्नारायणी सदा ॥

    rase rūpe ca gandhe ca śabde sparśe ca yoginī । sattvaṃ rajastamaścaiva rakṣennārāyaṇī sadā ॥

    योगिनी रस, रूप, गंध, शब्द और स्पर्श की; नारायणी सदा सत्त्व, रज और तम की रक्षा करें;

    Yogini my taste, sight, smell, hearing and touch; may Narayani always protect sattva, rajas and tamas;

  39. आयू रक्षतु वाराही धर्मं रक्षतु वैष्णवी । यशः कीर्तिं च लक्ष्मीं च धनं विद्यां च चक्रिणी ॥

    āyū rakṣatu vārāhī dharmaṃ rakṣatu vaiṣṇavī । yaśaḥ kīrtiṃ ca lakṣmīṃ ca dhanaṃ vidyāṃ ca cakriṇī ॥

    वाराही आयु की, वैष्णवी धर्म की, और चक्रिणी यश, कीर्ति, लक्ष्मी, धन और विद्या की रक्षा करें;

    May Varahi protect my life-span, Vaishnavi my dharma, and Chakrini my fame, renown, fortune, wealth and learning;

  40. गोत्रमिन्द्राणि मे रक्षेत्पशून्मे रक्ष चण्डिके । पुत्रान् रक्षेन्महालक्ष्मीर्भार्यां रक्षतु भैरवी ॥

    gotramindrāṇi me rakṣetpaśūnme rakṣa caṇḍike । putrān rakṣenmahālakṣmīrbhāryāṃ rakṣatu bhairavī ॥

    इंद्राणी मेरे गोत्र की; हे चंडिका, मेरे पशुओं की रक्षा करो; महालक्ष्मी पुत्रों की और भैरवी पत्नी की;

    Indrani my lineage; Chandika, protect my cattle; Mahalakshmi my sons and Bhairavi my wife;

  41. पन्थानं सुपथा रक्षेन्मार्गं क्षेमकरी तथा । राजद्वारे महालक्ष्मीर्विजया सर्वतः स्थिता ॥

    panthānaṃ supathā rakṣenmārgaṃ kṣemakarī tathā । rājadvāre mahālakṣmīrvijayā sarvataḥ sthitā ॥

    सुपथा मेरे पथ की, क्षेमंकरी मार्ग की, महालक्ष्मी राजद्वार पर, और विजया सर्वत्र स्थित होकर रक्षा करें।

    Supatha my road, Kshemankari my way, Mahalakshmi at the king's door, and Vijaya stationed everywhere.

  42. रक्षाहीनं तु यत्स्थानं वर्जितं कवचेन तु । तत्सर्वं रक्ष मे देवि जयन्ती पापनाशिनी ॥

    rakṣāhīnaṃ tu yatsthānaṃ varjitaṃ kavacena tu । tatsarvaṃ rakṣa me devi jayantī pāpanāśinī ॥

    जो स्थान रक्षा से रहित है, कवच से छूट गया है, हे पापनाशिनी जयंती देवी, उस सबकी रक्षा कीजिए।

    Whatever place is left unprotected, not covered by this armour, protect all of it, Goddess Jayanti, destroyer of sin.

  43. पदमेकं न गच्छेत्तु यदीच्छेच्छुभमात्मनः । कवचेनावृतो नित्यं यत्र यत्रैव गच्छति ॥

    padamekaṃ na gacchettu yadīcchecchubhamātmanaḥ । kavacenāvṛto nityaṃ yatra yatraiva gacchati ॥

    जो अपना शुभ चाहता है, उसे कवच के बिना एक पग भी नहीं चलना चाहिए। कवच से सदा ढका हुआ मनुष्य जहाँ-जहाँ जाता है,

    One who wishes good for oneself should not take a single step without this armour. Covered always by the armour, wherever one goes,

  44. तत्र तत्रार्थलाभश्च विजयः सार्वकामिकः । यं यं चिन्तयते कामं तं तं प्राप्नोति निश्चितम् ॥

    tatra tatrārthalābhaśca vijayaḥ sārvakāmikaḥ । yaṃ yaṃ cintayate kāmaṃ taṃ taṃ prāpnoti niścitam ॥

    वहाँ-वहाँ उसे धन-लाभ और हर कामना में विजय मिलती है; जिस-जिस कामना का विचार करता है, उसे निश्चय ही पाता है।

    There one gains wealth and victory in every desire; whatever wish one thinks of, one surely attains it.

  45. परमैश्वर्यमतुलं प्राप्स्यते भूतले पुमान् । निर्भयो जायते मर्त्यः संग्रामेष्वपराजितः ॥

    paramaiśvaryamatulaṃ prāpsyate bhūtale pumān । nirbhayo jāyate martyaḥ saṃgrāmeṣvaparājitaḥ ॥

    ऐसा मनुष्य पृथ्वी पर अतुलनीय परम ऐश्वर्य पाता है, निर्भय होता है और युद्धों में अपराजित रहता है।

    Such a person gains unequalled supreme prosperity on earth, becomes fearless, and is unconquered in battle.

  46. त्रैलोक्ये तु भवेत्पूज्यः कवचेनावृतः पुमान् । इदं तु देव्याः कवचं देवानामपि दुर्लभम् ॥

    trailokye tu bhavetpūjyaḥ kavacenāvṛtaḥ pumān । idaṃ tu devyāḥ kavacaṃ devānāmapi durlabham ॥

    कवच से ढका मनुष्य तीनों लोकों में पूज्य होता है। देवी का यह कवच देवताओं के लिए भी दुर्लभ है।

    Covered by the armour, one becomes worthy of worship in the three worlds. This armour of the Goddess is hard to obtain even for the gods.

  47. यः पठेत्प्रयतो नित्यं त्रिसन्ध्यं श्रद्धयान्वितः । दैवी कला भवेत्तस्य त्रैलोक्येष्वपराजितः ॥

    yaḥ paṭhetprayato nityaṃ trisandhyaṃ śraddhayānvitaḥ । daivī kalā bhavettasya trailokyeṣvaparājitaḥ ॥

    जो संयमी और श्रद्धा से युक्त होकर नित्य तीनों संध्याओं में इसका पाठ करता है, उसे दिव्य अंश मिलता है और वह तीनों लोकों में अपराजित रहता है।

    Whoever, self-controlled and full of faith, recites it daily at the three junctions of the day gains a divine portion and is unconquered in the three worlds.

  48. जीवेद् वर्षशतं साग्रमपमृत्युविवर्जितः । नश्यन्ति व्याधयः सर्वे लूताविस्फोटकादयः ॥

    jīved varṣaśataṃ sāgramapamṛtyuvivarjitaḥ । naśyanti vyādhayaḥ sarve lūtāvisphoṭakādayaḥ ॥

    वह सौ वर्ष से अधिक जीता है, अकाल मृत्यु से रहित; मकड़ी के विष, फोड़े आदि सब रोग नष्ट हो जाते हैं।

    Such a person lives a hundred years and more, free of untimely death; all diseases, such as spider bites and boils, are destroyed.

  49. स्थावरं जङ्गमं चैव कृत्रिमं चापि यद्विषम् । अभिचाराणि सर्वाणि मन्त्रयन्त्राणि भूतले ॥

    sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva kṛtrimaṃ cāpi yadviṣam । abhicārāṇi sarvāṇi mantrayantrāṇi bhūtale ॥

    वृक्षों का, जीवों का या बनाया हुआ, हर प्रकार का विष, सारे अभिचार और पृथ्वी के मंत्र-यंत्र,

    Every poison, from plants, from creatures or made by people, all black magic, and the spells and yantras on earth,

  50. भूचराः खेचराश्चैव जलजाश्चोपदेशिकाः । सहजा कुलजा माला डाकिनी शाकिनी तथा ॥

    bhūcarāḥ khecarāścaiva jalajāścopadeśikāḥ । sahajā kulajā mālā ḍākinī śākinī tathā ॥

    धरती पर, आकाश में और जल में विचरने वाले, दूसरों द्वारा भेजे गए, सहज और कुल-परंपरा से आए प्राणी, माला, डाकिनी और शाकिनी,

    Beings that move on land, in the sky and in water, those sent by others, spirits born with one or in the family, the mala, dakinis and shakinis,

  51. अन्तरिक्षचरा घोरा डाकिन्यश्च महाबलाः । ग्रहभूतपिशाचाश्च यक्षगन्धर्वराक्षसाः ॥

    antarikṣacarā ghorā ḍākinyaśca mahābalāḥ । grahabhūtapiśācāśca yakṣagandharvarākṣasāḥ ॥

    आकाश में विचरने वाली भयंकर, बलवान डाकिनियाँ, ग्रह, भूत, पिशाच, यक्ष, गंधर्व और राक्षस,

    The terrible, mighty dakinis that roam the air, grahas, ghosts, fiends, yakshas, gandharvas and rakshasas,

  52. ब्रह्मराक्षसवेतालाः कूष्माण्डा भैरवादयः । नश्यन्ति दर्शनात्तस्य कवचे हृदि संस्थिते ॥

    brahmarākṣasavetālāḥ kūṣmāṇḍā bhairavādayaḥ । naśyanti darśanāttasya kavace hṛdi saṃsthite ॥

    ब्रह्मराक्षस, बेताल, कूष्मांड, भैरव आदि, हृदय में कवच धारण करने वाले के दर्शन मात्र से नष्ट हो जाते हैं।

    Brahmarakshasas, vetalas, kushmandas, bhairavas and the like are destroyed at the mere sight of one who holds the armour in the heart.

  53. मानोन्नतिर्भवेद् राज्ञस्तेजोवृद्धिकरं परम् । यशसा वर्धते सोऽपि कीर्तिमण्डितभूतले ॥

    mānonnatirbhaved rājñastejovṛddhikaraṃ param । yaśasā vardhate so'pi kīrtimaṇḍitabhūtale ॥

    राजा से सम्मान मिलता है; यह तेज को बहुत बढ़ाता है। वह यश से बढ़ता है और पृथ्वी पर उसकी कीर्ति फैलती है।

    One gains honour from the king; it greatly increases one's radiance. Such a person grows in fame on an earth adorned with their renown.

  54. जपेत्सप्तशतीं चण्डीं कृत्वा तु कवचं पुरा । यावद्भूमण्डलं धत्ते सशैलवनकाननम् ॥

    japetsaptaśatīṃ caṇḍīṃ kṛtvā tu kavacaṃ purā । yāvadbhūmaṇḍalaṃ dhatte saśailavanakānanam ॥

    पहले कवच का पाठ करके फिर सप्तशती चंडी का जप करना चाहिए। जब तक पृथ्वी पर्वतों, वनों और उपवनों को धारण करती है,

    One should recite the Saptashati Chandi after first reciting the armour. As long as the earth bears its mountains, forests and groves,

  55. तावत्तिष्ठति मेदिन्यां सन्ततिः पुत्रपौत्रिकी । देहान्ते परमं स्थानं यत्सुरैरपि दुर्लभम् ॥

    tāvattiṣṭhati medinyāṃ santatiḥ putrapautrikī । dehānte paramaṃ sthānaṃ yatsurairapi durlabham ॥

    तब तक पृथ्वी पर उसकी पुत्र-पौत्र आदि संतति बनी रहती है; और देहांत होने पर वह उस परम स्थान को पाता है, जो देवताओं को भी दुर्लभ है,

    So long does one's lineage of sons and grandsons remain on earth; and at the end of the body one reaches the supreme abode, hard to attain even for the gods,

  56. प्राप्नोति पुरुषो नित्यं महामायाप्रसादतः । लभते परमं रूपं शिवेन सह मोदते ॥

    prāpnoti puruṣo nityaṃ mahāmāyāprasādataḥ । labhate paramaṃ rūpaṃ śivena saha modate ॥

    महामाया की कृपा से; वह परम रूप पाकर शिव के साथ आनंद करता है।

    By the grace of Mahamaya; one attains the supreme form and rejoices with Shiva.

इस पाठ के बारे में

देवी कवच ("देवी का कवच") दुर्गा सप्तशती से पहले पढ़े जाने वाले तीन अंग-स्तोत्रों (कवच, अर्गला, कीलक) में पहला है। ऋषि मार्कंडेय ब्रह्मा से रक्षा का सबसे गुप्त उपाय पूछते हैं, और ब्रह्मा उसे बताते हैं: वे नौ दुर्गाओं (शैलपुत्री से सिद्धिदात्री तक) के नाम लेते हैं, अपने वाहनों पर सवार मातृकाओं का वर्णन करते हैं, और फिर हर दिशा, शरीर के हर अंग, इंद्रियों, प्राणों, परिवार, धन और मार्ग की रक्षा के लिए देवी के अलग-अलग रूपों से प्रार्थना करते हैं। अंतिम श्लोक इसके फल बताते हैं और कहते हैं कि सप्तशती से पहले इसका पाठ करना चाहिए।

पाठ कैसे किया जाता है

इसका पाठ दुर्गा सप्तशती से पहले, विशेषकर नवरात्र में, और रक्षा के लिए अलग से भी किया जाता है। परंपराएँ भिन्न होती हैं।

कब पढ़ा जाता है

और पढ़ें: दुर्गा

और कवच

स्रोत और जाँच

तुलना किए गए संस्करण
  • Devi Kavach (Durga Kavach), stotranidhi.com (2026), collated 2026-10-10, sha256 643ea7c9a377
  • Devi Kavach (Durga Kavach), vignanam.org (2026), collated 2026-10-10, sha256 bc18e875ac52
  • Devi Kavach (Durga Kavach), hindunidhi.com (2026), collated 2026-10-10, sha256 ee86de6f6fb6
  • Devi Kavach (Durga Kavach), bhaktibharat.com (2026), collated 2026-10-10, sha256 b89b9767c34a
  • Devi Kavach (Durga Kavach), bhaktvatsal.com (2026), collated 2026-10-10, sha256 c1388bfdf7eb
पाठ की जाँच
4 स्वतंत्र स्रोतों से पंक्ति-दर-पंक्ति मिलान; हर पंक्ति कम से कम 2 स्रोतों से पुष्ट (सनातनशाला संपादकीय प्रक्रिया)
अर्थ
सनातनशाला संपादकीय प्रक्रिया
अंतिम जाँच

परिवर्तन सूची

  • : प्रकाशित। पाठ स्वतंत्र स्रोतों से पंक्ति-दर-पंक्ति मिलाया गया (संपादकीय नीति देखें)।

त्रुटि बताएं

इस पृष्ठ में कोई गलती मिली? बताएं क्या और कहाँ।