Keelak Stotram · कीलक स्तोत्रम्
The Keelak, recited before the Durga Saptashati, which tells how Shiva "locked" the Saptashati and how its seal is opened.
अस्य श्रीकीलकमन्त्रस्य शिव ऋषिः अनुष्टुप् छन्दः श्रीमहासरस्वती देवता श्रीजगदम्बाप्रीत्यर्थं सप्तशतीपाठाङ्गत्वेन जपे विनियोगः ।अस्य श्री कीलक मन्त्रस्य शिव ऋषिः अनुष्टुप् छन्दः श्री महासरस्वती देवता श्री जगदम्बा प्रीत्यर्थं सप्तशती पाठाङ्गत्वेन जपे विनियोगः ।asya shri kilaka mantrasya shiva rishih anushtup chhandah shri mahasaraswati devata shri jagadamba prityartham saptashati pathangatvena jape viniyogah |ॐ नमश्चण्डिकायै ॥ॐ नमश् चण्डिकायै ॥om namash chandikayai ||
asya śrīkīlakamantrasya śiva ṛṣiḥ anuṣṭup chandaḥ śrīmahāsarasvatī devatā śrījagadambāprītyarthaṃ saptaśatīpāṭhāṅgatvena jape viniyogaḥ । oṁ namaścaṇḍikāyai ॥
इस कीलक मंत्र के ऋषि शिव हैं, छंद अनुष्टुप् है, देवता श्री महासरस्वती हैं। श्री जगदम्बा की प्रसन्नता के लिए सप्तशती पाठ के अंग के रूप में इसका जप किया जाता है। ॐ चण्डिका को नमस्कार।
Of this Kilaka mantra the seer is Shiva, the metre Anushtup, the deity Shri Mahasarasvati. It is used in recitation as a limb of the Saptashati reading, for the pleasure of Shri Jagadamba. Om, salutation to Chandika.
ॐ विशुद्धज्ञानदेहाय त्रिवेदीदिव्यचक्षुषे ।ॐ विशुद्ध ज्ञान देहाय त्रिवेदी दिव्य चक्षुषे ।om vishuddha gyana dehaya trivedi divya chakshushe |श्रेयःप्राप्तिनिमित्ताय नमः सोमार्धधारिणे ॥श्रेयः प्राप्ति निमित्ताय नमः सोमार्ध धारिणे ॥shreyah prapti nimittaya namah somardha dharine ||
oṁ viśuddhajñānadehāya trivedīdivyacakṣuṣe । śreyaḥprāptinimittāya namaḥ somārdhadhāriṇe ॥
ॐ जिनका शरीर विशुद्ध ज्ञान है, तीनों वेद जिनके दिव्य नेत्र हैं, जो कल्याण की प्राप्ति के कारण हैं, उन अर्धचंद्र धारण करने वाले (शिव) को नमस्कार।
Om. Salutations to him whose body is pure knowledge, whose divine eyes are the three Vedas, who is the means of attaining the highest good, and who wears the half-moon.
सर्वमेतद्विजानीयान्मन्त्राणामभिकीलकम् ।सर्वमेतद् विजानीयान् मन्त्राणामभिकीलकम् ।sarvametad vijaniyan mantranamabhikilakam |सोऽपि क्षेममवाप्नोति सततं जाप्यतत्परः ॥सोऽपि क्षेममवाप्नोति सततं जाप्य तत्परः ॥so'pi kshemamavapnoti satatam japya tatparah ||
sarvametadvijānīyānmantrāṇāmabhikīlakam । so'pi kṣemamavāpnoti satataṃ jāpyatatparaḥ ॥
इस सबको मंत्रों का कीलक जानना चाहिए; जो निरंतर इसके जप में लगा रहता है, वह भी कल्याण पाता है।
One should know all this as the keelak that seals the mantras; whoever is ever devoted to reciting it also attains well-being.
सिद्ध्यन्त्युच्चाटनादीनि कर्माणि सकलान्यपि ।सिद्ध्यन्त्युच्चाटनादीनि कर्माणि सकलान्यपि ।siddhyantyuchchatanadini karmani sakalanyapi |एतेन स्तुवतां देवी स्तोत्रमात्रेण सिद्ध्यति ॥एतेन स्तुवतां देवी स्तोत्र मात्रेण सिद्ध्यति ॥etena stuvatam devi stotra matrena siddhyati ||
siddhyantyuccāṭanādīni karmāṇi sakalānyapi । etena stuvatāṃ devī stotramātreṇa siddhyati ॥
जो इससे देवी की स्तुति करते हैं, उनके उच्चाटन आदि सब कर्म सिद्ध होते हैं; देवी केवल स्तोत्र से ही प्रसन्न हो जाती हैं।
For those who praise the Goddess with this, all rites, even those like uchchatana, succeed; she is won by the stotra alone.
न मन्त्रो नौषधं तत्र न किञ्चिदपि विद्यते ।na mantro naushadham tatra na kinchidapi vidyate |विना जाप्येन सिद्ध्येत सर्वमुच्चाटनादिकम् ॥vina japyena siddhyeta sarvamuchchatanadikam ||
na mantro nauṣadhaṃ tatra na kiñcidapi vidyate । vinā jāpyena siddhyeta sarvamuccāṭanādikam ॥
इसके लिए न मंत्र, न औषधि, न और कुछ आवश्यक है; बिना किसी दूसरे जप के उच्चाटन आदि सब सिद्ध हो जाता है।
No mantra, no herb, nothing else at all is needed for it; without any other japa, every rite such as uchchatana succeeds.
समग्राण्यपि सेत्स्यन्ति लोकशङ्कामिमां हरः ।समग्राण्यपि सेत्स्यन्ति लोक शङ्कामिमां हरः ।samagranyapi setsyanti loka shankamimam harah |कृत्वा निमन्त्रयामास सर्वमेवमिदं शुभम् ॥कृत्वा निमन्त्रयामास सर्वमेवमिदं शुभम् ॥kritva nimantrayamasa sarvamevamidam shubham ||
samagrāṇyapi setsyanti lokaśaṅkāmimāṃ haraḥ । kṛtvā nimantrayāmāsa sarvamevamidaṃ śubham ॥
सब कुछ इतनी सरलता से सिद्ध हो जाएगा, लोगों की इस शंका को देखकर हर (शिव) ने इस पूरे शुभ स्तोत्र को कीलित कर दिया।
Seeing that people might doubt that everything would succeed so easily, Hara (Shiva) sealed this whole auspicious text.
स्तोत्रं वै चण्डिकायास्तु तच्च गुप्तं चकार सः ।स्तोत्रं वै चण्डिकायास्तु तच्च गुप्तं चकार सः ।stotram vai chandikayastu tachcha guptam chakara sah |समाप्नोति स पुण्येन तां यथावन्निमन्त्रणाम् ॥समाप्नोति स पुण्येन तां यथावन् निमन्त्रणाम् ॥samapnoti sa punyena tam yathavan nimantranam ||
stotraṃ vai caṇḍikāyāstu tacca guptaṃ cakāra saḥ । samāpnoti sa puṇyena tāṃ yathāvannimantraṇām ॥
उन्होंने चंडिका के इस स्तोत्र को गुप्त कर दिया; पुण्य से ही मनुष्य इसकी उचित रीति से कील खोलना पाता है।
He kept this stotra of Chandika hidden; through merit one attains its proper unsealing.
सोऽपि क्षेममवाप्नोति सर्वमेव न संशयः ।so'pi kshemamavapnoti sarvameva na sanshayah |कृष्णायां वा चतुर्दश्यामष्टम्यां वा समाहितः ॥krishnayam va chaturdashyamashtamyam va samahitah ||
so'pi kṣemamavāpnoti sarvameva na saṃśayaḥ । kṛṣṇāyāṃ vā caturdaśyāmaṣṭamyāṃ vā samāhitaḥ ॥
वह भी निःसंदेह सब प्रकार से कल्याण पाता है, जो कृष्ण पक्ष की चतुर्दशी या अष्टमी को एकाग्र होकर
That person too attains well-being in every way, without doubt, who with a collected mind, on the fourteenth or the eighth day of the dark fortnight,
ददाति प्रतिगृह्णाति नान्यथैषा प्रसीदति ।dadati pratigrihnati nanyathaisha prasidati |इत्थं रूपेण कीलेन महादेवेन कीलितम् ॥ittham rupena kilena mahadevena kilitam ||
dadāti pratigṛhṇāti nānyathaiṣā prasīdati । itthaṃ rūpeṇa kīlena mahādevena kīlitam ॥
सब कुछ देवी को अर्पित करता है और उसे उनके प्रसाद के रूप में वापस लेता है; अन्यथा वे प्रसन्न नहीं होतीं। इस प्रकार महादेव ने इसे कील से कीलित किया।
gives everything to the Goddess and receives it back as her grace; otherwise she is not pleased. In this way Mahadeva sealed it with a pin.
यो निष्कीलां विधायैनां नित्यं जपति संस्फुटम् ।yo nishkilam vidhayainam nityam japati sansphutam |स सिद्धः स गणः सोऽपि गन्धर्वो जायते नरः ॥sa siddhah sa ganah so'pi gandharvo jayate narah ||
yo niṣkīlāṃ vidhāyaināṃ nityaṃ japati saṃsphuṭam । sa siddhaḥ sa gaṇaḥ so'pi gandharvo jāyate naraḥ ॥
जो इसकी कील खोलकर नित्य स्पष्ट रूप से इसका जप करता है, वह सिद्ध होता है, शिव का गण होता है, गंधर्व भी होता है।
Whoever unseals it and recites it daily and clearly becomes a siddha, an attendant of Shiva, even a gandharva.
न चैवाप्यटतस्तस्य भयं क्वापीह जायते ।न चैवाप्यटतस् तस्य भयं क्वापीह जायते ।na chaivapyatatas tasya bhayam kvapiha jayate |नापमृत्युवशं याति मृतो मोक्षमवाप्नुयात् ॥नापमृत्यु वशं याति मृतो मोक्षमवाप्नुयात् ॥napamrityu vasham yati mrito mokshamavapnuyat ||
na caivāpyaṭatastasya bhayaṃ kvāpīha jāyate । nāpamṛtyuvaśaṃ yāti mṛto mokṣamavāpnuyāt ॥
वह जहाँ भी जाए, उसे कहीं भय नहीं होता; वह अकाल मृत्यु के वश में नहीं होता, और मृत्यु के बाद मोक्ष पाता है।
Wherever they go, no fear arises for them anywhere; they do not fall prey to untimely death, and at death they attain liberation.
ज्ञात्वा प्रारभ्य कुर्वीत न कुर्वाणो विनश्यति ।gyatva prarabhya kurvita na kurvano vinashyati |ततो ज्ञात्वैव सम्पन्नमिदं प्रारभ्यते बुधैः ॥tato gyatvaiva sampannamidam prarabhyate budhaih ||
jñātvā prārabhya kurvīta na kurvāṇo vinaśyati । tato jñātvaiva sampannamidaṃ prārabhyate budhaiḥ ॥
इसे जानकर ही आरंभ करके पाठ करना चाहिए; बिना जाने करने वाला नष्ट होता है। इसलिए बुद्धिमान इसे पूरी तरह जानकर ही आरंभ करते हैं।
Knowing this, one should begin and then perform it; one who performs it without knowing comes to ruin. So the wise begin it only after knowing it fully.
सौभाग्यादि च यत्किञ्चिद् दृश्यते ललनाजने ।सौभाग्यादि च यत् किञ्चिद् दृश्यते ललना जने ।saubhagyadi cha yat kinchid drishyate lalana jane |तत्सर्वं तत्प्रसादेन तेन जप्यमिदं शुभम् ॥तत् सर्वं तत् प्रसादेन तेन जप्यमिदं शुभम् ॥tat sarvam tat prasadena tena japyamidam shubham ||
saubhāgyādi ca yatkiñcid dṛśyate lalanājane । tatsarvaṃ tatprasādena tena japyamidaṃ śubham ॥
स्त्रियों में जो कुछ सौभाग्य आदि दिखता है, वह सब उन्हीं के प्रसाद से है; इसलिए इस शुभ स्तोत्र का जप करना चाहिए।
Whatever good fortune and the like is seen among women comes from her grace; so this auspicious stotra should be recited.
शनैस्तु जप्यमानेऽस्मिन् स्तोत्रे सम्पत्तिरुच्चकैः ।shanaistu japyamane'smin stotre sampattiruchchakaih |भवत्येव समग्रापि ततः प्रारभ्यमेव तत् ॥bhavatyeva samagrapi tatah prarabhyameva tat ||
śanaistu japyamāne'smin stotre sampattiruccakaiḥ । bhavatyeva samagrāpi tataḥ prārabhyameva tat ॥
इस स्तोत्र का धीरे-धीरे जप करने पर निश्चय ही पूरी और भरपूर संपत्ति मिलती है; इसलिए इसे अवश्य आरंभ करना चाहिए।
When this stotra is recited softly, great and complete prosperity surely comes; therefore it should certainly be begun.
ऐश्वर्यं तत्प्रसादेन सौभाग्यारोग्यमेव च ।ऐश्वर्यं तत् प्रसादेन सौभाग्यारोग्यमेव च ।aishwaryam tat prasadena saubhagyarogyameva cha |शत्रुहानिःपरो मोक्षः स्तूयते सा न किं जनैः ॥शत्रु हानिः परो मोक्षः स्तूयते सा न किं जनैः ॥shatru hanih paro mokshah stuyate sa na kim janaih ||
aiśvaryaṃ tatprasādena saubhāgyārogyameva ca । śatruhāniḥparo mokṣaḥ stūyate sā na kiṃ janaiḥ ॥
उनकी कृपा से ऐश्वर्य, सौभाग्य और आरोग्य, शत्रुओं का नाश और परम मोक्ष मिलता है; लोग उनकी स्तुति क्यों न करें?
By her grace come sovereignty, good fortune and health, the destruction of enemies and the highest liberation; why should people not praise her?
About this text
Keelak means a pin or bolt. This short stotra, recited before the Durga Saptashati after the Devi Kavach and the Argala, tells that because the Saptashati brings success so easily, Shiva sealed it, so that its fruit comes only to those who recite it in the right way, with devotion and by offering themselves to the Goddess. It says that whoever recites the Saptashati after this unsealing is freed from fear and untimely death and gains good fortune, health and finally liberation. The verses are terse and have been read in more than one way; the meanings given here are plain renderings. Two versions of the text circulate; this page gives the one printed with the common North Indian editions of the Durga Saptashati.
How it is recited
It is recited before the Durga Saptashati, after the Devi Kavach and the Argala Stotram, especially during Navratri. Customs vary.
When it is recited
More for Durga
More Stotras
Change log
- : Published. Text compared line by line across independent sources (see the editorial policy).
- : Verse text updated after re-collation (spelling or spacing aligned with the majority of sources).