Lalita Sahasranama · श्री ललिता सहस्रनाम स्तोत्रम्
The thousand names of the Goddess Lalita Tripurasundari, beginning "Shri Mata Shri Maharajni", with the dhyana verses recited before them.
सिन्दूरारुण विग्रहां त्रिनयनां माणिक्यमौलि स्फुरत् तारा नायक शेखरां स्मितमुखीमापीनवक्षोरुहाम् ।sinduraruna vigraham trinayanam manikyamauli sphurat tara nayaka shekharam smitamukhimapinavakshoruham |पाणिभ्यामलिपूर्णरत्नचषकं रक्तोत्पलं बिभ्रतीं सौम्यां रत्न घटस्थ रक्तचरणां ध्यायेत् परामम्बिकाम् ॥panibhyamalipurnaratnachashakam raktotpalam bibhratim saumyam ratna ghatastha raktacharanam dhyayet paramambikam ||
sindūrāruṇa vigrahāṃ trinayanāṃ māṇikyamauli sphurat tārā nāyaka śekharāṃ smitamukhīmāpīnavakṣoruhām । pāṇibhyāmalipūrṇaratnacaṣakaṃ raktotpalaṃ bibhratīṃ saumyāṃ ratna ghaṭastha raktacaraṇāṃ dhyāyet parāmambikām ॥
परम माता का ध्यान करें: जिनका रूप सिंदूर के समान लाल है, तीन नेत्र हैं, माणिक्य के मुकुट पर चमकता चंद्रमा है, जो मुस्कुराती हैं, उन्नत वक्ष वाली हैं, हाथों में मधु से भरा रत्न-पात्र और लाल कमल लिए हैं, सौम्य हैं और जिनके लाल चरण रत्न-कलश पर टिके हैं।
Let one meditate on the supreme Mother: her form red as vermilion, three-eyed, her crown of rubies bearing the shining crescent moon, smiling, full-breasted, holding in her hands a jewelled cup brimming with honey and a red lotus, gentle, her red feet resting on a jewelled pot.
अरुणां करुणातरङ्गिताक्षीं धृतपाशाङ्कुशपुष्पबाणचापाम् ।arunam karunatarangitakshim dhritapashankushapushpabanachapam |अणिमादिभिरावृतां मयूखैरहमित्येव विभावये भवानीम् ॥animadibhiravritam mayukhairahamityeva vibhavaye bhavanim ||
aruṇāṃ karuṇātaraṅgitākṣīṃ dhṛtapāśāṅkuśapuṣpabāṇacāpām । aṇimādibhirāvṛtāṃ mayūkhairahamityeva vibhāvaye bhavānīm ॥
मैं भवानी का अपने आत्मस्वरूप के रूप में ध्यान करता हूँ: अरुण वर्ण, करुणा की लहरों वाले नेत्र, पाश, अंकुश, पुष्प-बाण और धनुष धारण किए, अणिमा आदि सिद्धियों रूपी किरणों से घिरी।
I contemplate Bhavani as my very self: rosy red, her eyes waves of compassion, holding the noose, goad, flower-arrows and bow, surrounded by rays that are the powers beginning with Anima.
ध्यायेत् पद्मासनस्थां विकसितवदनां पद्मपत्रायताक्षीं हेमाभां पीतवस्त्रां करकलितलसद्धेमपद्मां वराङ्गीम् ।dhyayet padmasanastham vikasitavadanam padmapatrayatakshim hemabham pitavastram karakalitalasaddhemapadmam varangim |सर्वालङ्कारयुक्तां सतत मभयदां भक्तनम्रां भवानीं श्रीविद्यां शान्तमूर्तिं सकलसुरनुतां सर्व सम्पत्प्रदात्रीम् ॥sarvalankarayuktam satata mabhayadam bhaktanamram bhavanim shrividyam shantamurtim sakalasuranutam sarva sampatpradatrim ||
dhyāyet padmāsanasthāṃ vikasitavadanāṃ padmapatrāyatākṣīṃ hemābhāṃ pītavastrāṃ karakalitalasaddhemapadmāṃ varāṅgīm । sarvālaṅkārayuktāṃ satata mabhayadāṃ bhaktanamrāṃ bhavānīṃ śrīvidyāṃ śāntamūrtiṃ sakalasuranutāṃ sarva sampatpradātrīm ॥
कमल पर विराजमान भवानी का ध्यान करें: खिला हुआ मुख, कमल-दल जैसे विशाल नेत्र, स्वर्ण-आभा, पीत वस्त्र, हाथ में चमकता स्वर्ण-कमल, सुंदर अंग, सब आभूषणों से युक्त, सदा अभय देने वाली, भक्तों से वंदित, श्रीविद्या, शांत मूर्ति, सब देवताओं से स्तुत, सब संपत्ति देने वाली।
Let one meditate on Bhavani seated on a lotus, her face blooming, her eyes long as lotus petals, golden, in yellow garments, a golden lotus shining in her hand, lovely of limb, adorned with every ornament, ever granting fearlessness, bowed to by devotees, Shri Vidya, of peaceful form, praised by all the gods, giver of all wealth.
सकुङ्कुमविलेपनामलिकचुम्बिकस्तूरिकां समन्दहसितेक्षणां सशरचापपाशाङ्कुशाम् ।sakunkumavilepanamalikachumbikasturikam samandahasitekshanam sasharachapapashankusham |अशेषजनमोहिनीमरुणमाल्यभूषाम्बरां जपाकुसुमभासुरां जपविधौ स्मरेदम्बिकाम् ॥asheshajanamohinimarunamalyabhushambaram japakusumabhasuram japavidhau smaredambikam ||
sakuṅkumavilepanāmalikacumbikastūrikāṃ samandahasitekṣaṇāṃ saśaracāpapāśāṅkuśām । aśeṣajanamohinīmaruṇamālyabhūṣāmbarāṃ japākusumabhāsurāṃ japavidhau smaredambikām ॥
जप के समय माता का स्मरण करें: कुमकुम का लेप किए, ललाट पर कस्तूरी, मंद मुस्कान भरी आँखें, बाण, धनुष, पाश और अंकुश धारण किए, सब जनों को मोहित करने वाली, लाल माला, आभूषण और वस्त्र, जपाकुसुम (गुड़हल) के समान दीप्त।
At the time of japa let one remember the Mother: anointed with saffron, musk touching her brow, her eyes gently smiling, holding arrows, bow, noose and goad, enchanting all beings, her garlands, ornaments and garments red, radiant as the hibiscus flower.
ॐ श्रीमाता श्रीमहाराज्ञी श्रीमत्-सिंहासनेश्वरी ।om shrimata shrimaharagyi shrimat-sinhasaneshwari |चिदग्नि-कुण्ड-सम्भूता देवकार्य-समुद्यता ॥chidagni-kunda-sambhuta devakarya-samudyata ||
oṁ śrīmātā śrīmahārājñī śrīmat-siṃhāsaneśvarī । cidagni-kuṇḍa-sambhūtā devakārya-samudyatā ॥
ॐ। श्रीमाता; श्री महाराज्ञी; श्रीमत् सिंहासन की ईश्वरी; चेतना रूपी अग्निकुंड से प्रकट; देवताओं का कार्य करने को तत्पर।
Om. The holy Mother; the great Queen; ruler of the glorious lion-throne; born from the fire-pit of consciousness; risen to accomplish the work of the gods.
उद्यद्भानु-सहस्राभा चतुर्बाहु-समन्विता ।udyadbhanu-sahasrabha chaturbahu-samanvita |रागस्वरूप-पाशाढ्या क्रोधाकाराङ्कुशोज्ज्वला ॥ragaswarupa-pashadhya krodhakarankushojjwala ||
udyadbhānu-sahasrābhā caturbāhu-samanvitā । rāgasvarūpa-pāśāḍhyā krodhākārāṅkuśojjvalā ॥
हज़ार उगते सूर्यों के समान आभा वाली; चार भुजाओं से युक्त; राग रूपी पाश धारण करने वाली; क्रोध रूपी अंकुश से दीप्त।
Radiant as a thousand rising suns; four-armed; holding the noose that is desire; shining with the goad that is anger.
मनोरूपेक्षु-कोदण्डा पञ्चतन्मात्र-सायका ।manorupekshu-kodanda panchatanmatra-sayaka |निजारुण-प्रभापूर-मज्जद्ब्रह्माण्ड-मण्डला ॥nijaruna-prabhapura-majjadbrahmanda-mandala ||
manorūpekṣu-kodaṇḍā pañcatanmātra-sāyakā । nijāruṇa-prabhāpūra-majjadbrahmāṇḍa-maṇḍalā ॥
मन रूपी ईख का धनुष धारण करने वाली; पाँच तन्मात्राएँ जिनके बाण हैं; अपनी अरुण प्रभा के प्रवाह में सारे ब्रह्मांड को डुबो देने वाली।
Holding the sugarcane bow that is the mind; whose arrows are the five subtle elements; who floods the whole universe with the stream of her own red radiance.
चम्पकाशोक-पुन्नाग-सौगन्धिक-लसत्कचा ।champakashoka-punnaga-saugandhika-lasatkacha |कुरुविन्दमणि-श्रेणी-कनत्कोटीर-मण्डिता ॥kuruvindamani-shreni-kanatkotira-mandita ||
campakāśoka-punnāga-saugandhika-lasatkacā । kuruvindamaṇi-śreṇī-kanatkoṭīra-maṇḍitā ॥
चंपा, अशोक, पुन्नाग और सौगंधिक फूलों से जिनके केश शोभित हैं; कुरुविंद मणियों की पंक्तियों से चमकते मुकुट से अलंकृत।
Her hair shining with champaka, ashoka, punnaga and saugandhika flowers; adorned with a crown sparkling with rows of kuruvinda rubies.
अष्टमीचन्द्र-विभ्राज-दलिकस्थल-शोभिता ।ashtamichandra-vibhraja-dalikasthala-shobhita |मुखचन्द्र-कलङ्काभ-मृगनाभि-विशेषका ॥mukhachandra-kalankabha-mriganabhi-visheshaka ||
aṣṭamīcandra-vibhrāja-dalikasthala-śobhitā । mukhacandra-kalaṅkābha-mṛganābhi-viśeṣakā ॥
अष्टमी के चंद्रमा के समान दीप्त ललाट से शोभित; मुख रूपी चंद्रमा पर कलंक के समान कस्तूरी का तिलक लगाए।
Her forehead shining like the moon of the eighth day; the musk mark on her face like the mark on the moon.
वदनस्मर-माङ्गल्य-गृहतोरण-चिल्लिका ।vadanasmara-mangalya-grihatorana-chillika |वक्त्रलक्ष्मी-परीवाह-चलन्मीनाभ-लोचना ॥vaktralakshmi-parivaha-chalanminabha-lochana ||
vadanasmara-māṅgalya-gṛhatoraṇa-cillikā । vaktralakṣmī-parīvāha-calanmīnābha-locanā ॥
जिनकी भौंहें मुख रूपी कामदेव के मंगल-गृह के तोरण हैं; जिनके नेत्र मुख की शोभा के प्रवाह में चंचल मछलियों के समान हैं।
Her eyebrows the arched gateway to the house of Kama that is her face; her eyes like fish darting in the stream of her face's beauty.
नवचम्पक-पुष्पाभ-नासादण्ड-विराजिता ।navachampaka-pushpabha-nasadanda-virajita |ताराकान्ति-तिरस्कारि-नासाभरण-भासुरा ॥tarakanti-tiraskari-nasabharana-bhasura ||
navacampaka-puṣpābha-nāsādaṇḍa-virājitā । tārākānti-tiraskāri-nāsābharaṇa-bhāsurā ॥
नए चंपा के फूल जैसी नासिका से शोभित; तारों की कांति को भी फीका करने वाले नथ से दीप्त।
Her nose like a fresh champaka bud; her nose-ornament outshining the light of the stars.
कदम्बमञ्जरी-कॢप्त-कर्णपूर-मनोहरा ।kadambamanjari-klipta-karnapura-manohara |ताटङ्क-युगली-भूत-तपनोडुप-मण्डला ॥tatanka-yugali-bhuta-tapanodupa-mandala ||
kadambamañjarī-kḷpta-karṇapūra-manoharā । tāṭaṅka-yugalī-bhūta-tapanoḍupa-maṇḍalā ॥
कदंब की मंजरियों के कर्णफूलों से मनोहर; सूर्य और चंद्रमा को कुंडलों के जोड़े के रूप में धारण करने वाली।
Charming with ear ornaments of kadamba blossoms; wearing the sun and moon as her pair of earrings.
पद्मराग-शिलादर्श-परिभावि-कपोलभूः ।padmaraga-shiladarsha-paribhavi-kapolabhuh |नवविद्रुम-बिम्बश्री-न्यक्कारि-रदनच्छदा ॥navavidruma-bimbashri-nyakkari-radanachchhada ||
padmarāga-śilādarśa-paribhāvi-kapolabhūḥ । navavidruma-bimbaśrī-nyakkāri-radanacchadā ॥
पद्मराग मणि के दर्पण को भी मात देने वाले कपोल; नए मूंगे और बिंब फल की शोभा को लजाने वाले होंठ।
Her cheeks surpassing mirrors of ruby; her lips putting to shame fresh coral and the bimba fruit.
शुद्ध-विद्याङ्कुराकार-द्विजपङ्क्ति-द्वयोज्ज्वला ।shuddha-vidyankurakara-dwijapankti-dwayojjwala |कर्पूर-वीटिकामोद-समाकर्षि-दिगन्तरा ॥karpura-vitikamoda-samakarshi-digantara ||
śuddha-vidyāṅkurākāra-dvijapaṅkti-dvayojjvalā । karpūra-vīṭikāmoda-samākarṣi-digantarā ॥
शुद्ध विद्या के अंकुरों जैसी दाँतों की दो पंक्तियों से उज्ज्वल; कपूर-युक्त पान की सुगंध से सब दिशाओं को आकर्षित करने वाली।
Bright with two rows of teeth like the sprouts of pure knowledge; drawing all the directions with the fragrance of the camphor betel she chews.
निज-सल्लाप-माधुर्य-विनिर्भर्त्सित-कच्छपी ।nija-sallapa-madhurya-vinirbhartsita-kachchhapi |मन्दस्मित-प्रभापूर-मज्जत्कामेश-मानसा ॥mandasmita-prabhapura-majjatkamesha-manasa ||
nija-sallāpa-mādhurya-vinirbhartsita-kacchapī । mandasmita-prabhāpūra-majjatkāmeśa-mānasā ॥
जिनके संवाद की मधुरता सरस्वती की कच्छपी वीणा को लज्जित करती है; जिनकी मंद मुस्कान का प्रवाह कामेश्वर के मन को डुबो देता है।
The sweetness of her speech surpasses Sarasvati's vina; the stream of her gentle smile immerses the mind of Kameshvara.
अनाकलित-सादृश्य-चिबुकश्री-विराजिता ।anakalita-sadrishya-chibukashri-virajita |कामेश-बद्ध-माङ्गल्य-सूत्र-शोभित-कन्धरा ॥kamesha-baddha-mangalya-sutra-shobhita-kandhara ||
anākalita-sādṛśya-cibukaśrī-virājitā । kāmeśa-baddha-māṅgalya-sūtra-śobhita-kandharā ॥
अनुपम सुंदरता वाली ठोड़ी से शोभित; कामेश्वर द्वारा बाँधे मंगलसूत्र से सुशोभित कंठ वाली।
Graced by a chin whose beauty has no equal; her neck adorned with the marriage thread tied by Kameshvara.
कनकाङ्गद-केयूर-कमनीय-भुजान्विता ।kanakangada-keyura-kamaniya-bhujanvita |रत्नग्रैवेय-चिन्ताक-लोल-मुक्ता-फलान्विता ॥ratnagraiveya-chintaka-lola-mukta-phalanvita ||
kanakāṅgada-keyūra-kamanīya-bhujānvitā । ratnagraiveya-cintāka-lola-muktā-phalānvitā ॥
सोने के अंगद और केयूर से सुंदर भुजाओं वाली; रत्नों के हार और झूलते मोतियों के लटकन से युक्त।
Her lovely arms adorned with golden armlets and bracelets; wearing a jewelled necklace with a pendant of swinging pearls.
कामेश्वर-प्रेमरत्न-मणि-प्रतिपण-स्तनी ।kameshwara-premaratna-mani-pratipana-stani |नाभ्यालवाल-रोमालि-लता-फल-कुचद्वयी ॥nabhyalavala-romali-lata-phala-kuchadwayi ||
kāmeśvara-premaratna-maṇi-pratipaṇa-stanī । nābhyālavāla-romāli-latā-phala-kucadvayī ॥
कामेश्वर के प्रेम रूपी रत्न के बदले जिनके स्तन हैं; नाभि रूपी क्यारी से उठी रोमावली रूपी लता के फल जैसे स्तनों वाली।
Her breasts given in return for the jewel of Kameshvara's love; her breasts the fruit of the creeper of fine hair rising from the basin of her navel.
लक्ष्यरोम-लताधारता-समुन्नेय-मध्यमा ।lakshyaroma-latadharata-samunneya-madhyama |स्तनभार-दलन्मध्य-पट्टबन्ध-वलित्रया ॥stanabhara-dalanmadhya-pattabandha-valitraya ||
lakṣyaroma-latādhāratā-samunneya-madhyamā । stanabhāra-dalanmadhya-paṭṭabandha-valitrayā ॥
जिनकी पतली कमर का अनुमान रोमावली रूपी लता के आधार से ही होता है; स्तनों के भार से झुकती कमर पर बँधे पट्टे जैसी तीन बलियों वाली।
Whose slender waist can only be inferred from the creeper of fine hair; with three folds at the waist, as if a band held it under the weight of her breasts.
अरुणारुण-कौसुम्भ-वस्त्र-भास्वत्-कटीतटी ।arunaruna-kausumbha-vastra-bhaswat-katitati |रत्न-किङ्किणिका-रम्य-रशना-दाम-भूषिता ॥ratna-kinkinika-ramya-rashana-dama-bhushita ||
aruṇāruṇa-kausumbha-vastra-bhāsvat-kaṭītaṭī । ratna-kiṅkiṇikā-ramya-raśanā-dāma-bhūṣitā ॥
भोर और कुसुम के समान लाल वस्त्र से दीप्त कटि वाली; रत्न-जड़ित घुँघरुओं की सुंदर करधनी से भूषित।
Her hips shining with a garment red as the dawn and the safflower; adorned with a lovely girdle of jewelled bells.
कामेश-ज्ञात-सौभाग्य-मार्दवोरु-द्वयान्विता ।kamesha-gyata-saubhagya-mardavoru-dwayanvita |माणिक्य-मुकुटाकार-जानुद्वय-विराजिता ॥manikya-mukutakara-janudwaya-virajita ||
kāmeśa-jñāta-saubhāgya-mārdavoru-dvayānvitā । māṇikya-mukuṭākāra-jānudvaya-virājitā ॥
जिनकी जाँघों का सौभाग्य और कोमलता केवल कामेश जानते हैं; माणिक्य-मुकुट जैसे दो घुटनों से शोभित।
With thighs whose beauty and softness only Kamesha knows; her knees shining like crowns of ruby.
इन्द्रगोप-परिक्षिप्त-स्मरतूणाभ-जङ्घिका ।indragopa-parikshipta-smaratunabha-janghika |गूढगुल्फा कूर्मपृष्ठ-जयिष्णु-प्रपदान्विता ॥gudhagulpha kurmaprishtha-jayishnu-prapadanvita ||
indragopa-parikṣipta-smaratūṇābha-jaṅghikā । gūḍhagulphā kūrmapṛṣṭha-jayiṣṇu-prapadānvitā ॥
इंद्रगोप कीटों से घिरे कामदेव के तूणीर जैसी पिंडलियों वाली; गुप्त टखनों वाली और कछुए की पीठ को जीतने वाले पैरों के ऊपरी भाग वाली।
Her calves like Kama's quivers set round with ladybirds; with hidden ankles and insteps more beautiful than a tortoise's back.
नख-दीधिति-संछन्न-नमज्जन-तमोगुणा ।nakha-didhiti-sanchhanna-namajjana-tamoguna |पदद्वय-प्रभाजाल-पराकृत-सरोरुहा ॥padadwaya-prabhajala-parakrita-saroruha ||
nakha-dīdhiti-saṃchanna-namajjana-tamoguṇā । padadvaya-prabhājāla-parākṛta-saroruhā ॥
जिनके नखों की कांति प्रणाम करने वालों के तमोगुण को ढक देती है; जिनके दोनों चरणों की प्रभा कमल को परास्त करती है।
The radiance of her nails dispels the darkness of those who bow to her; the light of her two feet surpasses the lotus.
सिञ्जान-मणिमञ्जीर-मण्डित-श्री-पदाम्बुजा ।sinjana-manimanjira-mandita-shri-padambuja |मराली-मन्दगमना महालावण्य-शेवधिः ॥marali-mandagamana mahalavanya-shevadhih ||
siñjāna-maṇimañjīra-maṇḍita-śrī-padāmbujā । marālī-mandagamanā mahālāvaṇya-śevadhiḥ ॥
झनकते रत्न-नूपुरों से अलंकृत श्री-चरण-कमलों वाली; हंसिनी के समान मंद गति वाली; महान लावण्य की निधि।
Her holy lotus feet adorned with tinkling jewelled anklets; slow-moving like a swan; a treasure-house of great beauty.
सर्वारुणाऽनवद्याङ्गी सर्वाभरण-भूषिता ।sarvaruna'navadyangi sarvabharana-bhushita |शिव-कामेश्वराङ्कस्था शिवा स्वाधीन-वल्लभा ॥shiva-kameshwarankastha shiva swadhina-vallabha ||
sarvāruṇā'navadyāṅgī sarvābharaṇa-bhūṣitā । śiva-kāmeśvarāṅkasthā śivā svādhīna-vallabhā ॥
सब ओर से अरुण, निर्दोष अंगों वाली, सब आभूषणों से भूषित; शिव-कामेश्वर की गोद में स्थित; शिवा; जिनके प्रियतम उनके अधीन हैं।
Red all over, flawless of limb, adorned with every ornament; seated on the lap of Shiva-Kameshvara; Shiva (the auspicious one); whose beloved is in her own power.
सुमेरु-मध्य-शृङ्गस्था श्रीमन्नगर-नायिका ।sumeru-madhya-shringastha shrimannagara-nayika |चिन्तामणि-गृहान्तस्था पञ्च-ब्रह्मासन-स्थिता ॥chintamani-grihantastha pancha-brahmasana-sthita ||
sumeru-madhya-śṛṅgasthā śrīmannagara-nāyikā । cintāmaṇi-gṛhāntasthā pañca-brahmāsana-sthitā ॥
सुमेरु के मध्य शिखर पर स्थित; श्रीनगर की स्वामिनी; चिंतामणि के गृह में निवास करने वाली; पंचब्रह्म रूपी आसन पर विराजमान।
Dwelling on the central peak of Meru; mistress of the glorious city; residing in the house of wish-granting jewels; seated on the throne of the five Brahmas.
महापद्माटवी-संस्था कदम्बवन-वासिनी ।mahapadmatavi-sanstha kadambavana-vasini |सुधासागर-मध्यस्था कामाक्षी कामदायिनी ॥sudhasagara-madhyastha kamakshi kamadayini ||
mahāpadmāṭavī-saṃsthā kadambavana-vāsinī । sudhāsāgara-madhyasthā kāmākṣī kāmadāyinī ॥
महापद्म-वन में स्थित; कदंब-वन में निवास करने वाली; अमृत-सागर के मध्य स्थित; कामाक्षी; कामनाएँ देने वाली।
Dwelling in the great lotus forest; living in the kadamba grove; in the midst of the ocean of nectar; Kamakshi, with eyes of love; giver of desires.
देवर्षि-गण-संघात-स्तूयमानात्म-वैभवा ।devarshi-gana-sanghata-stuyamanatma-vaibhava |भण्डासुर-वधोद्युक्त-शक्तिसेना-समन्विता ॥bhandasura-vadhodyukta-shaktisena-samanvita ||
devarṣi-gaṇa-saṃghāta-stūyamānātma-vaibhavā । bhaṇḍāsura-vadhodyukta-śaktisenā-samanvitā ॥
देवताओं और ऋषियों के समूह जिनकी महिमा का गान करते हैं; भंडासुर-वध को उद्यत शक्ति-सेना से युक्त।
Whose glory is praised by hosts of gods and sages; accompanied by an army of Shaktis ready to slay Bhandasura.
सम्पत्करी-समारूढ-सिन्धुर-व्रज-सेविता ।sampatkari-samarudha-sindhura-vraja-sevita |अश्वारूढाधिष्ठिताश्व-कोटि-कोटिभिरावृता ॥ashwarudhadhishthitashwa-koti-kotibhiravrita ||
sampatkarī-samārūḍha-sindhura-vraja-sevitā । aśvārūḍhādhiṣṭhitāśva-koṭi-koṭibhirāvṛtā ॥
संपत्करी द्वारा संचालित हाथियों के झुंड से सेवित; अश्वारूढा द्वारा अधिष्ठित करोड़ों घोड़ों से घिरी।
Attended by herds of elephants led by Sampatkari; surrounded by millions of horses commanded by Ashvarudha.
चक्रराज-रथारूढ-सर्वायुध-परिष्कृता ।chakraraja-ratharudha-sarvayudha-parishkrita |गेयचक्र-रथारूढ-मन्त्रिणी-परिसेविता ॥geyachakra-ratharudha-mantrini-parisevita ||
cakrarāja-rathārūḍha-sarvāyudha-pariṣkṛtā । geyacakra-rathārūḍha-mantriṇī-parisevitā ॥
सब आयुधों से सज्जित चक्रराज रथ पर आरूढ़; गेयचक्र रथ पर सवार मंत्रिणी द्वारा सेवित।
Mounted on the Chakraraja chariot, equipped with every weapon; served by Mantrini mounted on the Geyachakra chariot.
किरिचक्र-रथारूढ-दण्डनाथा-पुरस्कृता ।kirichakra-ratharudha-dandanatha-puraskrita |ज्वाला-मालिनिकाक्षिप्त-वह्निप्राकार-मध्यगा ॥jwala-malinikakshipta-vahniprakara-madhyaga ||
kiricakra-rathārūḍha-daṇḍanāthā-puraskṛtā । jvālā-mālinikākṣipta-vahniprākāra-madhyagā ॥
किरिचक्र रथ पर सवार दंडनाथा जिनके आगे चलती हैं; ज्वालामालिनी द्वारा रचे अग्नि-प्राकार के मध्य स्थित।
Preceded by Dandanatha mounted on the Kirichakra chariot; standing within the rampart of fire raised by Jvalamalini.
भण्डसैन्य-वधोद्युक्त-शक्ति-विक्रम-हर्षिता ।bhandasainya-vadhodyukta-shakti-vikrama-harshita |नित्या-पराक्रमाटोप-निरीक्षण-समुत्सुका ॥nitya-parakramatopa-nirikshana-samutsuka ||
bhaṇḍasainya-vadhodyukta-śakti-vikrama-harṣitā । nityā-parākramāṭopa-nirīkṣaṇa-samutsukā ॥
भंड की सेना के वध में उद्यत शक्तियों के पराक्रम से प्रसन्न; नित्या देवियों के पराक्रम को देखने को उत्सुक।
Delighted by the valour of the Shaktis set on destroying Bhanda's army; eager to watch the prowess of the Nitya goddesses.
भण्डपुत्र-वधोद्युक्त-बाला-विक्रम-नन्दिता ।bhandaputra-vadhodyukta-bala-vikrama-nandita |मन्त्रिण्यम्बा-विरचित-विषङ्ग-वध-तोषिता ॥mantrinyamba-virachita-vishanga-vadha-toshita ||
bhaṇḍaputra-vadhodyukta-bālā-vikrama-nanditā । mantriṇyambā-viracita-viṣaṅga-vadha-toṣitā ॥
भंड के पुत्रों के वध में लगी बाला के पराक्रम से आनंदित; मंत्रिणी अम्बा द्वारा किए विषंग-वध से संतुष्ट।
Pleased by the valour of Bala, intent on slaying Bhanda's sons; gladdened by Mantrini's slaying of Vishanga.
विशुक्र-प्राणहरण-वाराही-वीर्य-नन्दिता ।vishukra-pranaharana-varahi-virya-nandita |कामेश्वर-मुखालोक-कल्पित-श्रीगणेश्वरा ॥kameshwara-mukhaloka-kalpita-shriganeshwara ||
viśukra-prāṇaharaṇa-vārāhī-vīrya-nanditā । kāmeśvara-mukhāloka-kalpita-śrīgaṇeśvarā ॥
विशुक्र के प्राण हरने वाली वाराही के बल से आनंदित; कामेश्वर के मुख को देखकर श्री गणेश्वर को उत्पन्न करने वाली।
Pleased by the might of Varahi, who took Vishukra's life; who brought forth Shri Ganeshvara by glancing at Kameshvara's face.
महागणेश-निर्भिन्न-विघ्नयन्त्र-प्रहर्षिता ।mahaganesha-nirbhinna-vighnayantra-praharshita |भण्डासुरेन्द्र-निर्मुक्त-शस्त्र-प्रत्यस्त्र-वर्षिणी ॥bhandasurendra-nirmukta-shastra-pratyastra-varshini ||
mahāgaṇeśa-nirbhinna-vighnayantra-praharṣitā । bhaṇḍāsurendra-nirmukta-śastra-pratyastra-varṣiṇī ॥
महागणेश द्वारा विघ्न-यंत्र के तोड़े जाने से प्रसन्न; भंडासुर के छोड़े हर अस्त्र के विरुद्ध प्रत्यस्त्रों की वर्षा करने वाली।
Delighted when Mahaganesha shattered the obstacle-device; raining counter-weapons against every weapon released by Bhandasura.
कराङ्गुलि नखोत्पन्न नारायण दशाकृतिः ।karanguli nakhotpanna narayana dashakritih |महापाशुपतास्त्राग्नि निर्दग्धासुर सैनिका ॥mahapashupatastragni nirdagdhasura sainika ||
karāṅguli nakhotpanna nārāyaṇa daśākṛtiḥ । mahāpāśupatāstrāgni nirdagdhāsura sainikā ॥
जिनके हाथों की उँगलियों के नखों से नारायण के दस अवतार प्रकट हुए; महापाशुपत अस्त्र की अग्नि से असुर सेना को जला देने वाली।
From whose fingernails sprang the ten forms of Narayana; who burned the demon armies with the fire of the Mahapashupata weapon.
कामेश्वरास्त्र निर्दग्ध सभण्डासुर शून्यका ।kameshwarastra nirdagdha sabhandasura shunyaka |ब्रह्मोपेन्द्र महेन्द्रादि देवसंस्तुत वैभवा ॥brahmopendra mahendradi devasanstuta vaibhava ||
kāmeśvarāstra nirdagdha sabhaṇḍāsura śūnyakā । brahmopendra mahendrādi devasaṃstuta vaibhavā ॥
कामेश्वर अस्त्र से भंडासुर को उसके शून्यक नगर सहित भस्म करने वाली; ब्रह्मा, उपेंद्र, महेंद्र आदि देवताओं से स्तुत महिमा वाली।
Who burned Bhandasura and his city to nothing with the Kameshvara weapon; whose glory is praised by Brahma, Upendra, Mahendra and the other gods.
हरनेत्राग्नि सन्दग्ध काम सञ्जीवनौषधिः ।haranetragni sandagdha kama sanjivanaushadhih |श्रीमद्वाग्भव कूटैक स्वरूप मुखपङ्कजा ॥shrimadwagbhava kutaika swarupa mukhapankaja ||
haranetrāgni sandagdha kāma sañjīvanauṣadhiḥ । śrīmadvāgbhava kūṭaika svarūpa mukhapaṅkajā ॥
हर के नेत्र की अग्नि से जले कामदेव को जीवित करने वाली संजीवनी औषधि; जिनका मुख-कमल वाग्भव कूट का स्वरूप है।
The life-giving herb that revived Kama, burned by the fire of Hara's eye; whose lotus face is the Vagbhava section (of the Panchadashi mantra).
कण्ठाधः कटिपर्यन्त मध्यकूट स्वरूपिणी ।kanthadhah katiparyanta madhyakuta swarupini |शक्तिकूटैकतापन्नकट्यधोभागधारिणी ॥shaktikutaikatapannakatyadhobhagadharini ||
kaṇṭhādhaḥ kaṭiparyanta madhyakūṭa svarūpiṇī । śaktikūṭaikatāpannakaṭyadhobhāgadhāriṇī ॥
कंठ से कटि तक मध्य कूट स्वरूपा; कटि के नीचे का भाग शक्ति कूट से एकरूप धारण करने वाली।
Whose form from the neck to the waist is the middle section (of the mantra); whose form below the waist is the Shakti section.
मूलमन्त्रात्मिका मूलकूटत्रयकलेवरा ।mulamantratmika mulakutatrayakalevara |कुलामृतैक-रसिका कुलसंकेत-पालिनी ॥kulamritaika-rasika kulasanketa-palini ||
mūlamantrātmikā mūlakūṭatrayakalevarā । kulāmṛtaika-rasikā kulasaṃketa-pālinī ॥
मूलमंत्र-स्वरूपा; मूलमंत्र के तीनों कूट जिनका शरीर हैं; कुलामृत की एकमात्र रसिका; कुल के संकेतों की रक्षक।
Whose self is the root mantra; whose body is the three sections of that mantra; who delights in the one nectar of Kula; guardian of the conventions of Kula.
कुलाङ्गना कुलान्तस्था कौलिनी कुलयोगिनी ।kulangana kulantastha kaulini kulayogini |अकुला समयान्तस्था समयाचार-तत्परा ॥akula samayantastha samayachara-tatpara ||
kulāṅganā kulāntasthā kaulinī kulayoginī । akulā samayāntasthā samayācāra-tatparā ॥
कुलांगना; कुल के भीतर स्थित; कौलिनी; कुलयोगिनी; अकुला; समय के भीतर स्थित; समयाचार में तत्पर।
The lady of the Kula; dwelling within the Kula; Kaulini; the yogini of the Kula; beyond Kula (Akula); dwelling within Samaya; devoted to the Samaya way.
मूलाधारैक-निलया ब्रह्मग्रन्थि-विभेदिनी ।muladharaika-nilaya brahmagranthi-vibhedini |मणि-पूरान्तरुदिता विष्णुग्रन्थि-विभेदिनी ॥mani-purantarudita vishnugranthi-vibhedini ||
mūlādhāraika-nilayā brahmagranthi-vibhedinī । maṇi-pūrāntaruditā viṣṇugranthi-vibhedinī ॥
मूलाधार ही जिनका एकमात्र निवास है; ब्रह्मग्रंथि को भेदने वाली; मणिपूर के भीतर उदित; विष्णुग्रंथि को भेदने वाली।
Whose one abode is the Muladhara; who pierces the knot of Brahma; rising within the Manipura; who pierces the knot of Vishnu.
आज्ञा-चक्रान्तरालस्था रुद्रग्रन्थि-विभेदिनी ।agya-chakrantaralastha rudragranthi-vibhedini |सहस्राराम्बुजारूढा सुधा-साराभिवर्षिणी ॥sahasrarambujarudha sudha-sarabhivarshini ||
ājñā-cakrāntarālasthā rudragranthi-vibhedinī । sahasrārāmbujārūḍhā sudhā-sārābhivarṣiṇī ॥
आज्ञाचक्र के भीतर स्थित; रुद्रग्रंथि को भेदने वाली; सहस्रार कमल पर आरूढ़; अमृत की धाराएँ बरसाने वाली।
Dwelling within the Ajna chakra; who pierces the knot of Rudra; ascending to the thousand-petalled lotus; who rains streams of nectar.
तडिल्लता-समरुचिः षट्चक्रोपरि-संस्थिता ।tadillata-samaruchih shatchakropari-sansthita |महासक्तिः कुण्डलिनी बिसतन्तु-तनीयसी ॥mahasaktih kundalini bisatantu-taniyasi ||
taḍillatā-samaruciḥ ṣaṭcakropari-saṃsthitā । mahāsaktiḥ kuṇḍalinī bisatantu-tanīyasī ॥
बिजली की रेखा के समान दीप्त; छह चक्रों के ऊपर स्थित; महाशक्ति; कुंडलिनी; कमलनाल के तंतु के समान सूक्ष्म।
Bright as a streak of lightning; abiding above the six chakras; the great power; Kundalini; fine as the fibre of a lotus stalk.
भवानी भावनागम्या भवारण्य-कुठारिका ।bhavani bhavanagamya bhavaranya-kutharika |भद्रप्रिया भद्रमूर्ति र्भक्तसौभाग्य दायिनी ॥bhadrapriya bhadramurti rbhaktasaubhagya dayini ||
bhavānī bhāvanāgamyā bhavāraṇya-kuṭhārikā । bhadrapriyā bhadramūrti rbhaktasaubhāgya dāyinī ॥
भवानी; भावना से प्राप्त होने वाली; संसार रूपी वन के लिए कुल्हाड़ी; भद्र की प्रेमी; भद्रमूर्ति; भक्तों को सौभाग्य देने वाली।
Bhavani; reached through contemplation; an axe to the forest of worldly existence; who loves what is auspicious; auspicious in form; giver of good fortune to devotees.
भक्तिप्रिया भक्तिगम्या भक्तिवश्या भयापहा ।bhaktipriya bhaktigamya bhaktivashya bhayapaha |शाम्भवी शारदाराध्या शर्वाणी शर्मदायिनी ॥shambhavi sharadaradhya sharvani sharmadayini ||
bhaktipriyā bhaktigamyā bhaktivaśyā bhayāpahā । śāmbhavī śāradārādhyā śarvāṇī śarmadāyinī ॥
भक्ति-प्रिया; भक्ति से प्राप्य; भक्ति के वश; भय हरने वाली; शाम्भवी; शारदा द्वारा आराध्य; शर्वाणी; सुख देने वाली।
Who loves devotion; reached through devotion; won over by devotion; remover of fear; Shambhavi; worshipped by Sharada (Sarasvati); Sharvani; giver of happiness.
शाङ्करी श्रीकरी साध्वी शरच्चन्द्रनिभानना ।shankari shrikari sadhwi sharachchandranibhanana |शातोदरी शान्तिमती निराधारा निरञ्जना ॥shatodari shantimati niradhara niranjana ||
śāṅkarī śrīkarī sādhvī śaraccandranibhānanā । śātodarī śāntimatī nirādhārā nirañjanā ॥
शांकरी; श्री देने वाली; साध्वी; शरद के चंद्रमा जैसे मुख वाली; पतली कमर वाली; शांतिमयी; निराधार; निरंजन।
Shankari; giver of prosperity; the virtuous one; her face like the autumn moon; slender-waisted; full of peace; without support; spotless.
निर्लेपा निर्मला नित्या निराकारा निराकुला ।nirlepa nirmala nitya nirakara nirakula |निर्गुणा निष्कला शान्ता निष्कामा निरुपप्लवा ॥nirguna nishkala shanta nishkama nirupaplava ||
nirlepā nirmalā nityā nirākārā nirākulā । nirguṇā niṣkalā śāntā niṣkāmā nirupaplavā ॥
निर्लेप; निर्मल; नित्य; निराकार; निराकुल; निर्गुण; निष्कल; शांत; निष्काम; उपद्रवों से रहित।
Untainted; pure; eternal; formless; undisturbed; beyond the qualities; without parts; peaceful; without desire; free of calamity.
नित्यमुक्ता निर्विकारा निष्प्रपञ्चा निराश्रया ।nityamukta nirvikara nishprapancha nirashraya |नित्यशुद्धा नित्यबुद्धा निरवद्या निरन्तरा ॥nityashuddha nityabuddha niravadya nirantara ||
nityamuktā nirvikārā niṣprapañcā nirāśrayā । nityaśuddhā nityabuddhā niravadyā nirantarā ॥
नित्यमुक्त; निर्विकार; प्रपंच से परे; निराश्रय; नित्यशुद्ध; नित्यबुद्ध; निर्दोष; निरंतर।
Ever free; changeless; beyond the world of forms; without dependence; ever pure; ever awake; blameless; ever-present.
निष्कारणा निष्कलङ्का निरुपाधिर्निरीश्वरा ।nishkarana nishkalanka nirupadhirnirishwara |नीरागा रागमथनी निर्मदा मदनाशिनी ॥niraga ragamathani nirmada madanashini ||
niṣkāraṇā niṣkalaṅkā nirupādhirnirīśvarā । nīrāgā rāgamathanī nirmadā madanāśinī ॥
निष्कारण; निष्कलंक; उपाधि-रहित; जिनका कोई ईश्वर नहीं; राग-रहित; राग का नाश करने वाली; मद-रहित; मद का नाश करने वाली।
Without cause; without stain; without limiting adjunct; with no lord over her; free of attachment; destroyer of attachment; free of pride; destroyer of pride.
निश्चिन्ता निरहङ्कारा निर्मोहा मोहनाशिनी ।nishchinta nirahankara nirmoha mohanashini |निर्ममा ममताहन्त्री निष्पापा पापनाशिनी ॥nirmama mamatahantri nishpapa papanashini ||
niścintā nirahaṅkārā nirmohā mohanāśinī । nirmamā mamatāhantrī niṣpāpā pāpanāśinī ॥
निश्चिंत; अहंकार-रहित; मोह-रहित; मोह का नाश करने वाली; ममता-रहित; ममता को मारने वाली; निष्पाप; पाप का नाश करने वाली।
Free of anxiety; free of ego; free of delusion; destroyer of delusion; free of possessiveness; slayer of possessiveness; sinless; destroyer of sin.
निष्क्रोधा क्रोधशमनी निर्लोभा लोभनाशिनी ।nishkrodha krodhashamani nirlobha lobhanashini |निःसंशया संशयघ्नी निर्भवा भवनाशिनी ॥nihsanshaya sanshayaghni nirbhava bhavanashini ||
niṣkrodhā krodhaśamanī nirlobhā lobhanāśinī । niḥsaṃśayā saṃśayaghnī nirbhavā bhavanāśinī ॥
क्रोध-रहित; क्रोध को शांत करने वाली; लोभ-रहित; लोभ का नाश करने वाली; संशय-रहित; संशय को मिटाने वाली; जन्म-रहित; संसार का नाश करने वाली।
Free of anger; who calms anger; free of greed; destroyer of greed; free of doubt; slayer of doubt; unborn; destroyer of worldly birth.
निर्विकल्पा निराबाधा निर्भेदा भेदनाशिनी ।nirvikalpa nirabadha nirbheda bhedanashini |निर्नाशा मृत्युमथनी निष्क्रिया निष्परिग्रहा ॥nirnasha mrityumathani nishkriya nishparigraha ||
nirvikalpā nirābādhā nirbhedā bhedanāśinī । nirnāśā mṛtyumathanī niṣkriyā niṣparigrahā ॥
निर्विकल्प; बाधा-रहित; भेद-रहित; भेद का नाश करने वाली; अविनाशी; मृत्यु का मंथन करने वाली; निष्क्रिय; परिग्रह-रहित।
Beyond all thought-forms; unobstructed; without difference; destroyer of difference; imperishable; who churns death away; without action; without possessions.
निस्तुला नीलचिकुरा निरपाया निरत्यया ।nistula nilachikura nirapaya niratyaya |दुर्लभा दुर्गमा दुर्गा दुःखहन्त्री सुखप्रदा ॥durlabha durgama durga duhkhahantri sukhaprada ||
nistulā nīlacikurā nirapāyā niratyayā । durlabhā durgamā durgā duḥkhahantrī sukhapradā ॥
अनुपम; नीले-काले केशों वाली; अपाय-रहित; जिनका अतिक्रमण न हो सके; दुर्लभ; दुर्गम; दुर्गा; दुःख हरने वाली; सुख देने वाली।
Peerless; with dark blue hair; free of danger; never transgressed; hard to attain; hard to approach; Durga; slayer of sorrow; giver of happiness.
दुष्टदूरा दुराचार-शमनी दोषवर्जिता ।dushtadura durachara-shamani doshavarjita |सर्वज्ञा सान्द्रकरुणा समानाधिकवर्जिता ॥sarvagya sandrakaruna samanadhikavarjita ||
duṣṭadūrā durācāra-śamanī doṣavarjitā । sarvajñā sāndrakaruṇā samānādhikavarjitā ॥
दुष्टों से दूर; दुराचार को शांत करने वाली; दोषों से रहित; सर्वज्ञ; घनी करुणा वाली; जिनके समान या अधिक कोई नहीं।
Far from the wicked; who subdues wrongdoing; free of fault; all-knowing; of dense compassion; with none equal or superior.
सर्वशक्तिमयी सर्वमङ्गला सद्गतिप्रदा ।sarvashaktimayi sarvamangala sadgatiprada |सर्वेश्वरी सर्वमयी सर्वमन्त्र-स्वरूपिणी ॥sarveshwari sarvamayi sarvamantra-swarupini ||
sarvaśaktimayī sarvamaṅgalā sadgatipradā । sarveśvarī sarvamayī sarvamantra-svarūpiṇī ॥
सर्वशक्तिमयी; सर्वमंगला; सद्गति देने वाली; सर्वेश्वरी; सर्वमयी; सब मंत्रों के स्वरूप वाली।
Full of every power; wholly auspicious; giver of the good path; ruler of all; present in all; whose form is every mantra.
सर्वयन्त्रात्मिका सर्वतन्त्ररूपा मनोन्मनी ।sarvayantratmika sarvatantrarupa manonmani |माहेश्वरी महादेवी महालक्ष्मीर्मृडप्रिया ॥maheshwari mahadevi mahalakshmirmridapriya ||
sarvayantrātmikā sarvatantrarūpā manonmanī । māheśvarī mahādevī mahālakṣmīrmṛḍapriyā ॥
सब यंत्रों की आत्मा; सब तंत्रों के रूप वाली; मनोन्मनी; माहेश्वरी; महादेवी; महालक्ष्मी; मृड (शिव) की प्रिया।
Whose self is every yantra; whose form is every tantra; beyond the mind (Manonmani); Maheshvari; the great goddess; Mahalakshmi; beloved of Mrida (Shiva).
महारूपा महापूज्या महापातक-नाशिनी ।maharupa mahapujya mahapataka-nashini |महामाया महासत्त्वा महाशक्तिर्महारतिः ॥mahamaya mahasattva mahashaktirmaharatih ||
mahārūpā mahāpūjyā mahāpātaka-nāśinī । mahāmāyā mahāsattvā mahāśaktirmahāratiḥ ॥
महान रूप वाली; महापूज्या; महापातकों का नाश करने वाली; महामाया; महासत्त्वा; महाशक्ति; महारति।
Of great form; greatly to be worshipped; destroyer of great sins; the great Maya; of great goodness; the great power; the great delight.
महाभोगा महैश्वर्या महावीर्या महाबला ।mahabhoga mahaishwarya mahavirya mahabala |महाबुद्धिर्महासिद्धिर्महायोगेश्वरेश्वरी ॥mahabuddhirmahasiddhirmahayogeshwareshwari ||
mahābhogā mahaiśvaryā mahāvīryā mahābalā । mahābuddhirmahāsiddhirmahāyogeśvareśvarī ॥
महाभोगा; महा-ऐश्वर्या; महावीर्या; महाबला; महाबुद्धि; महासिद्धि; महायोगेश्वरों की ईश्वरी।
Of great enjoyment; of great sovereignty; of great valour; of great strength; of great intellect; of great attainment; ruler of the great lords of yoga.
महातन्त्रा महामन्त्रा महायन्त्रा महासना ।mahatantra mahamantra mahayantra mahasana |महायाग-क्रमाराध्या महाभैरव-पूजिता ॥mahayaga-kramaradhya mahabhairava-pujita ||
mahātantrā mahāmantrā mahāyantrā mahāsanā । mahāyāga-kramārādhyā mahābhairava-pūjitā ॥
महातंत्रा; महामंत्रा; महायंत्रा; महासना; महायाग के क्रम से आराध्य; महाभैरव द्वारा पूजित।
The great tantra; the great mantra; the great yantra; the great seat; worshipped by the order of the great sacrifice; worshipped by Mahabhairava.
महेश्वर-महाकल्प-महाताण्डव-साक्षिणी ।maheshwara-mahakalpa-mahatandava-sakshini |महाकामेश-महिषी महात्रिपुर-सुन्दरी ॥mahakamesha-mahishi mahatripura-sundari ||
maheśvara-mahākalpa-mahātāṇḍava-sākṣiṇī । mahākāmeśa-mahiṣī mahātripura-sundarī ॥
महाप्रलय में महेश्वर के महातांडव की साक्षी; महाकामेश की पटरानी; महात्रिपुरसुंदरी।
Witness of Maheshvara's great dance at the great dissolution; queen of the great Kamesha; the great Tripurasundari.
चतुःषष्ट्युपचाराढ्या चतुःषष्टिकलामयी ।chatuhshashtyupacharadhya chatuhshashtikalamayi |महाचतुः-षष्टिकोटि-योगिनी-गणसेविता ॥mahachatuh-shashtikoti-yogini-ganasevita ||
catuḥṣaṣṭyupacārāḍhyā catuḥṣaṣṭikalāmayī । mahācatuḥ-ṣaṣṭikoṭi-yoginī-gaṇasevitā ॥
चौंसठ उपचारों से संपन्न; चौंसठ कलाओं से युक्त; चौंसठ करोड़ महायोगिनियों के समूह से सेवित।
Rich in the sixty-four offerings; made of the sixty-four arts; served by the hosts of the great sixty-four crore yoginis.
मनुविद्या चन्द्रविद्या चन्द्रमण्डलमध्यगा ।manuvidya chandravidya chandramandalamadhyaga |चारुरूपा चारुहासा चारुचन्द्र-कलाधरा ॥charurupa charuhasa charuchandra-kaladhara ||
manuvidyā candravidyā candramaṇḍalamadhyagā । cārurūpā cāruhāsā cārucandra-kalādharā ॥
मनुविद्या; चंद्रविद्या; चंद्रमंडल के मध्य स्थित; सुंदर रूप वाली; सुंदर हास वाली; सुंदर चंद्रकला धारण करने वाली।
The lore of Manu; the lore of Chandra; dwelling in the centre of the moon's orb; of lovely form; of lovely smile; bearing the lovely crescent moon.
चराचर-जगन्नाथा चक्रराज-निकेतना ।charachara-jagannatha chakraraja-niketana |पार्वती पद्मनयना पद्मराग-समप्रभा ॥parvati padmanayana padmaraga-samaprabha ||
carācara-jagannāthā cakrarāja-niketanā । pārvatī padmanayanā padmarāga-samaprabhā ॥
चर-अचर जगत की स्वामिनी; चक्रराज (श्रीचक्र) में निवास करने वाली; पार्वती; कमल-नयनी; पद्मराग मणि के समान प्रभा वाली।
Mistress of the moving and unmoving world; whose dwelling is the Shri Chakra; Parvati; lotus-eyed; radiant as a ruby.
पञ्च-प्रेतासनासीना पञ्चब्रह्म-स्वरूपिणी ।pancha-pretasanasina panchabrahma-swarupini |चिन्मयी परमानन्दा विज्ञान-घनरूपिणी ॥chinmayi paramananda vigyana-ghanarupini ||
pañca-pretāsanāsīnā pañcabrahma-svarūpiṇī । cinmayī paramānandā vijñāna-ghanarūpiṇī ॥
पंच-प्रेत रूपी आसन पर विराजमान; पंचब्रह्म-स्वरूपा; चिन्मयी; परमानंदा; विज्ञान-घन रूपा।
Seated on the throne of the five corpses (the five gods); whose form is the five Brahmas; made of consciousness; supreme bliss; a dense mass of knowledge.
ध्यान-ध्यातृ-ध्येयरूपा धर्माधर्म-विवर्जिता ।dhyana-dhyatri-dhyeyarupa dharmadharma-vivarjita |विश्वरूपा जागरिणी स्वपन्ती तैजसात्मिका ॥vishwarupa jagarini swapanti taijasatmika ||
dhyāna-dhyātṛ-dhyeyarūpā dharmādharma-vivarjitā । viśvarūpā jāgariṇī svapantī taijasātmikā ॥
ध्यान, ध्याता और ध्येय रूपा; धर्म-अधर्म से परे; विश्वरूपा; जागती हुई; स्वप्न देखती हुई; तैजस-आत्मिका।
Who is meditation, the meditator and the object of meditation; beyond merit and demerit; the universal form; the waking one; the dreaming one; whose self is Taijasa.
सुप्ता प्राज्ञात्मिका तुर्या सर्वावस्था-विवर्जिता ।supta pragyatmika turya sarvavastha-vivarjita |सृष्टिकर्त्री ब्रह्मरूपा गोप्त्री गोविन्दरूपिणी ॥srishtikartri brahmarupa goptri govindarupini ||
suptā prājñātmikā turyā sarvāvasthā-vivarjitā । sṛṣṭikartrī brahmarūpā goptrī govindarūpiṇī ॥
सोई हुई; प्राज्ञ-आत्मिका; तुरीया; सब अवस्थाओं से परे; सृष्टि करने वाली; ब्रह्मा-रूपा; रक्षा करने वाली; गोविंद-रूपा।
The sleeping one; whose self is Prajna; the fourth state (Turiya); beyond all states; creator; in the form of Brahma; protector; in the form of Govinda.
संहारिणी रुद्ररूपा तिरोधानकरीश्वरी ।sanharini rudrarupa tirodhanakarishwari |सदाशिवाऽनुग्रहदा पञ्चकृत्य-परायणा ॥sadashiva'nugrahada panchakritya-parayana ||
saṃhāriṇī rudrarūpā tirodhānakarīśvarī । sadāśivā'nugrahadā pañcakṛtya-parāyaṇā ॥
संहार करने वाली, रुद्र-रूपा; तिरोधान करने वाली ईश्वरी; अनुग्रह देने वाली सदाशिवा; पाँच कृत्यों में तत्पर।
Destroyer, in the form of Rudra; the sovereign who causes concealment; Sadashiva, giver of grace; devoted to the five cosmic acts.
भानुमण्डल-मध्यस्था भैरवी भगमालिनी ।bhanumandala-madhyastha bhairavi bhagamalini |पद्मासना भगवती पद्मनाभ-सहोदरी ॥padmasana bhagavati padmanabha-sahodari ||
bhānumaṇḍala-madhyasthā bhairavī bhagamālinī । padmāsanā bhagavatī padmanābha-sahodarī ॥
सूर्यमंडल के मध्य स्थित; भैरवी; भगमालिनी; पद्मासना; भगवती; पद्मनाभ की बहन।
Dwelling in the centre of the sun's orb; Bhairavi; Bhagamalini; seated on a lotus; the blessed goddess; sister of Padmanabha (Vishnu).
उन्मेष-निमिषोत्पन्न-विपन्न-भुवनावली ।unmesha-nimishotpanna-vipanna-bhuvanavali |सहस्रशीर्षवदना सहस्राक्षी सहस्रपात् ॥sahasrashirshavadana sahasrakshi sahasrapat ||
unmeṣa-nimiṣotpanna-vipanna-bhuvanāvalī । sahasraśīrṣavadanā sahasrākṣī sahasrapāt ॥
जिनकी पलकें खुलने और बंद होने से लोक उत्पन्न और नष्ट होते हैं; हज़ार सिर और मुख वाली, हज़ार नेत्रों वाली, हज़ार पैरों वाली।
At the opening and closing of whose eyes the worlds arise and perish; with a thousand heads and faces, a thousand eyes, a thousand feet.
आब्रह्म-कीट-जननी वर्णाश्रम-विधायिनी ।abrahma-kita-janani varnashrama-vidhayini |निजाज्ञारूप-निगमा पुण्यापुण्य-फलप्रदा ॥nijagyarupa-nigama punyapunya-phalaprada ||
ābrahma-kīṭa-jananī varṇāśrama-vidhāyinī । nijājñārūpa-nigamā puṇyāpuṇya-phalapradā ॥
ब्रह्मा से कीट तक सबकी जननी; वर्ण और आश्रम का विधान करने वाली; जिनकी अपनी आज्ञा ही वेद है; पुण्य-अपुण्य का फल देने वाली।
Mother of all, from Brahma to the worm; who ordains the order of castes and stages of life; whose own command is the Veda; who gives the fruit of merit and demerit.
श्रुति-सीमन्त-सिन्दूरी-कृत-पादाब्ज-धूलिका ।shruti-simanta-sinduri-krita-padabja-dhulika |सकलागम-सन्दोह-शुक्ति-सम्पुट-मौक्तिका ॥sakalagama-sandoha-shukti-samputa-mauktika ||
śruti-sīmanta-sindūrī-kṛta-pādābja-dhūlikā । sakalāgama-sandoha-śukti-sampuṭa-mauktikā ॥
जिनके चरण-कमलों की धूल श्रुतियों की माँग का सिंदूर है; सब आगमों रूपी सीप में स्थित मोती।
The dust of whose lotus feet is the vermilion in the parting of the Vedas' hair; the pearl within the shell of all the scriptures.
पुरुषार्थप्रदा पूर्णा भोगिनी भुवनेश्वरी ।purusharthaprada purna bhogini bhuvaneshwari |अम्बिकाऽनादि-निधना हरिब्रह्मेन्द्र-सेविता ॥ambika'nadi-nidhana haribrahmendra-sevita ||
puruṣārthapradā pūrṇā bhoginī bhuvaneśvarī । ambikā'nādi-nidhanā haribrahmendra-sevitā ॥
पुरुषार्थ देने वाली; पूर्णा; भोगिनी; भुवनेश्वरी; अम्बिका; आदि-अंत से रहित; हरि, ब्रह्मा और इंद्र से सेवित।
Giver of the aims of life; the complete one; the enjoyer; Bhuvaneshvari; Ambika; without beginning or end; served by Hari, Brahma and Indra.
नारायणी नादरूपा नामरूप-विवर्जिता ।narayani nadarupa namarupa-vivarjita |ह्रींकारी ह्रीमती हृद्या हेयोपादेय-वर्जिता ॥hrinkari hrimati hridya heyopadeya-varjita ||
nārāyaṇī nādarūpā nāmarūpa-vivarjitā । hrīṃkārī hrīmatī hṛdyā heyopādeya-varjitā ॥
नारायणी; नाद-रूपा; नाम-रूप से परे; ह्रींकारी; ह्रीमती; हृदय को प्रिय; त्याज्य और ग्राह्य से परे।
Narayani; whose form is sound; beyond name and form; the syllable Hrim; full of modesty; dear to the heart; beyond what is to be rejected or accepted.
राजराजार्चिता राज्ञी रम्या राजीवलोचना ।rajarajarchita ragyi ramya rajivalochana |रञ्जनी रमणी रस्या रणत्किङ्किणि-मेखला ॥ranjani ramani rasya ranatkinkini-mekhala ||
rājarājārcitā rājñī ramyā rājīvalocanā । rañjanī ramaṇī rasyā raṇatkiṅkiṇi-mekhalā ॥
राजराज (कुबेर) द्वारा पूजित; रानी; रम्या; कमल-नयनी; रंजनी; रमणी; रसमयी; झनकती घुँघरुओं की करधनी वाली।
Worshipped by the king of kings (Kubera); the queen; lovely; lotus-eyed; who delights; charming; full of rasa; with a girdle of tinkling bells.
रमा राकेन्दुवदना रतिरूपा रतिप्रिया ।rama rakenduvadana ratirupa ratipriya |रक्षाकरी राक्षसघ्नी रामा रमणलम्पटा ॥rakshakari rakshasaghni rama ramanalampata ||
ramā rākenduvadanā ratirūpā ratipriyā । rakṣākarī rākṣasaghnī rāmā ramaṇalampaṭā ॥
रमा; पूर्णिमा के चंद्रमा जैसे मुख वाली; रति-रूपा; रति-प्रिया; रक्षा करने वाली; राक्षसों का वध करने वाली; रामा; प्रियतम में अनुरक्त।
Rama; her face like the full moon; in the form of Rati; who loves Rati; who protects; slayer of demons; the lovely woman; devoted to her beloved.
काम्या कामकलारूपा कदम्ब-कुसुम-प्रिया ।kamya kamakalarupa kadamba-kusuma-priya |कल्याणी जगतीकन्दा करुणा-रस-सागरा ॥kalyani jagatikanda karuna-rasa-sagara ||
kāmyā kāmakalārūpā kadamba-kusuma-priyā । kalyāṇī jagatīkandā karuṇā-rasa-sāgarā ॥
काम्या; कामकला-रूपा; कदंब के फूलों की प्रेमी; कल्याणी; जगत का मूल; करुणा-रस की सागर।
Desirable; whose form is the Kamakala; who loves kadamba flowers; auspicious; the root of the world; an ocean of the essence of compassion.
कलावती कलालापा कान्ता कादम्बरीप्रिया ।kalavati kalalapa kanta kadambaripriya |वरदा वामनयना वारुणीमदविह्वला ॥varada vamanayana varunimadavihwala ||
kalāvatī kalālāpā kāntā kādambarīpriyā । varadā vāmanayanā vāruṇīmadavihvalā ॥
कलावती; कलापूर्ण वाणी वाली; कांता; कादंबरी-प्रिया; वरदा; सुंदर नेत्रों वाली; वारुणी के मद से विह्वल।
Endowed with all arts; of artful speech; the beloved; who loves Kadambari; giver of boons; lovely-eyed; overcome with the intoxication of Varuni.
विश्वाधिका वेदवेद्या विन्ध्याचल-निवासिनी ।vishwadhika vedavedya vindhyachala-nivasini |विधात्री वेदजननी विष्णुमाया विलासिनी ॥vidhatri vedajanani vishnumaya vilasini ||
viśvādhikā vedavedyā vindhyācala-nivāsinī । vidhātrī vedajananī viṣṇumāyā vilāsinī ॥
विश्व से परे; वेदों से जानने योग्य; विंध्याचल-निवासिनी; विधात्री; वेद-जननी; विष्णुमाया; विलासिनी।
Transcending the universe; known through the Vedas; dwelling in the Vindhya mountains; the sustainer; mother of the Vedas; Vishnu's maya; the playful one.
क्षेत्रस्वरूपा क्षेत्रेशी क्षेत्र-क्षेत्रज्ञ-पालिनी ।kshetraswarupa kshetreshi kshetra-kshetragya-palini |क्षयवृद्धि-विनिर्मुक्ता क्षेत्रपाल-समर्चिता ॥kshayavriddhi-vinirmukta kshetrapala-samarchita ||
kṣetrasvarūpā kṣetreśī kṣetra-kṣetrajña-pālinī । kṣayavṛddhi-vinirmuktā kṣetrapāla-samarcitā ॥
क्षेत्र-स्वरूपा; क्षेत्र की स्वामिनी; क्षेत्र और क्षेत्रज्ञ की पालक; क्षय-वृद्धि से मुक्त; क्षेत्रपाल द्वारा पूजित।
Whose form is the field (the body); ruler of the field; guardian of the field and the knower of the field; free of decline and growth; worshipped by Kshetrapala.
विजया विमला वन्द्या वन्दारु-जन-वत्सला ।vijaya vimala vandya vandaru-jana-vatsala |वाग्वादिनी वामकेशी वह्निमण्डल-वासिनी ॥vagvadini vamakeshi vahnimandala-vasini ||
vijayā vimalā vandyā vandāru-jana-vatsalā । vāgvādinī vāmakeśī vahnimaṇḍala-vāsinī ॥
विजया; विमला; वंदनीया; वंदना करने वालों पर स्नेह करने वाली; वाग्वादिनी; वामकेशी; अग्निमंडल-वासिनी।
Victorious; spotless; to be worshipped; loving to those who worship; the source of speech; Vamakeshi; dwelling in the circle of fire.
भक्तिमत्-कल्पलतिका पशुपाश-विमोचिनी ।bhaktimat-kalpalatika pashupasha-vimochini |संहृताशेष-पाषण्डा सदाचार-प्रवर्तिका ॥sanhritashesha-pashanda sadachara-pravartika ||
bhaktimat-kalpalatikā paśupāśa-vimocinī । saṃhṛtāśeṣa-pāṣaṇḍā sadācāra-pravartikā ॥
भक्तों के लिए कल्पलता; जीवों को पाश से छुड़ाने वाली; सब पाखंडों का संहार करने वाली; सदाचार का प्रवर्तन करने वाली।
A wish-granting creeper to those who have devotion; who frees souls from their bonds; who has destroyed all heresy; who sets good conduct in motion.
तापत्रयाग्नि-सन्तप्त-समाह्लादन-चन्द्रिका ।tapatrayagni-santapta-samahladana-chandrika |तरुणी तापसाराध्या तनुमध्या तमोऽपहा ॥taruni tapasaradhya tanumadhya tamo'paha ||
tāpatrayāgni-santapta-samāhlādana-candrikā । taruṇī tāpasārādhyā tanumadhyā tamo'pahā ॥
तीनों तापों की अग्नि से तपे जनों को आह्लादित करने वाली चाँदनी; तरुणी; तपस्वियों से आराध्य; पतली कमर वाली; अंधकार हरने वाली।
Moonlight that gladdens those scorched by the fire of the three afflictions; ever young; worshipped by ascetics; slender-waisted; dispeller of darkness.
चितिस्तत्पद-लक्ष्यार्था चिदेकरस-रूपिणी ।chitistatpada-lakshyartha chidekarasa-rupini |स्वात्मानन्द-लवीभूत-ब्रह्माद्यानन्द-सन्ततिः ॥swatmananda-lavibhuta-brahmadyananda-santatih ||
citistatpada-lakṣyārthā cidekarasa-rūpiṇī । svātmānanda-lavībhūta-brahmādyānanda-santatiḥ ॥
चिति; 'तत्' पद का लक्ष्यार्थ; चेतना के एक रस वाली; जिनके आत्मानंद के एक अंश में ब्रह्मा आदि का आनंद समाया है।
Consciousness; the meaning pointed to by the word 'Tat'; whose form is the single essence of consciousness; in a fraction of whose bliss lie the joys of Brahma and the rest.
परा प्रत्यक्चितीरूपा पश्यन्ती परदेवता ।para pratyakchitirupa pashyanti paradevata |मध्यमा वैखरीरूपा भक्त-मानस-हंसिका ॥madhyama vaikharirupa bhakta-manasa-hansika ||
parā pratyakcitīrūpā paśyantī paradevatā । madhyamā vaikharīrūpā bhakta-mānasa-haṃsikā ॥
परा; प्रत्यक् चेतना रूपा; पश्यंती; परदेवता; मध्यमा; वैखरी-रूपा; भक्तों के मन रूपी मानसरोवर की हंसिनी।
Para (supreme speech); the inward-turned consciousness; Pashyanti; the supreme deity; Madhyama; in the form of Vaikhari; the swan in the minds of devotees.
कामेश्वर-प्राणनाडी कृतज्ञा कामपूजिता ।kameshwara-prananadi kritagya kamapujita |शृङ्गार-रस-सम्पूर्णा जया जालन्धर-स्थिता ॥shringara-rasa-sampurna jaya jalandhara-sthita ||
kāmeśvara-prāṇanāḍī kṛtajñā kāmapūjitā । śṛṅgāra-rasa-sampūrṇā jayā jālandhara-sthitā ॥
कामेश्वर की प्राण-नाड़ी; कृतज्ञा; कामदेव द्वारा पूजित; शृंगार-रस से पूर्ण; जया; जालंधर-पीठ में स्थित।
The life-channel of Kameshvara; grateful; worshipped by Kama; full of the flavour of love; victorious; dwelling at Jalandhara.
ओड्याणपीठ-निलया बिन्दु-मण्डलवासिनी ।odyanapitha-nilaya bindu-mandalavasini |रहोयाग-क्रमाराध्या रहस्तर्पण-तर्पिता ॥rahoyaga-kramaradhya rahastarpana-tarpita ||
oḍyāṇapīṭha-nilayā bindu-maṇḍalavāsinī । rahoyāga-kramārādhyā rahastarpaṇa-tarpitā ॥
ओड्याण-पीठ में निवास करने वाली; बिंदु-मंडल में वास करने वाली; रहोयाग के क्रम से आराध्य; गुप्त तर्पण से तृप्त।
Dwelling at the Odyana seat; dwelling in the circle of the Bindu; worshipped in the secret rite; gratified by secret offerings.
सद्यःप्रसादिनी विश्व-साक्षिणी साक्षिवर्जिता ।sadyahprasadini vishwa-sakshini sakshivarjita |षडङ्गदेवता-युक्ता षाड्गुण्य-परिपूरिता ॥shadangadevata-yukta shadgunya-paripurita ||
sadyaḥprasādinī viśva-sākṣiṇī sākṣivarjitā । ṣaḍaṅgadevatā-yuktā ṣāḍguṇya-paripūritā ॥
तुरंत प्रसन्न होने वाली; विश्व की साक्षी; साक्षी से रहित; षडंग-देवताओं से युक्त; छह गुणों से परिपूर्ण।
Who grants grace at once; witness of the universe; without witness; accompanied by the deities of the six limbs; full of the six excellences.
नित्यक्लिन्ना निरुपमा निर्वाण-सुख-दायिनी ।nityaklinna nirupama nirvana-sukha-dayini |नित्या-षोडशिका-रूपा श्रीकण्ठार्ध-शरीरिणी ॥nitya-shodashika-rupa shrikanthardha-sharirini ||
nityaklinnā nirupamā nirvāṇa-sukha-dāyinī । nityā-ṣoḍaśikā-rūpā śrīkaṇṭhārdha-śarīriṇī ॥
नित्य आर्द्र (करुणामयी); अनुपम; निर्वाण-सुख देने वाली; षोडश नित्या-रूपा; श्रीकंठ (शिव) के आधे शरीर वाली।
Ever compassionate; incomparable; giver of the bliss of liberation; in the form of the sixteen Nitya goddesses; who is half the body of Shrikantha (Shiva).
प्रभावती प्रभारूपा प्रसिद्धा परमेश्वरी ।prabhavati prabharupa prasiddha parameshwari |मूलप्रकृतिरव्यक्ता व्यक्ताव्यक्तस्वरूपिणी ॥mulaprakritiravyakta vyaktavyaktaswarupini ||
prabhāvatī prabhārūpā prasiddhā parameśvarī । mūlaprakṛtiravyaktā vyaktāvyaktasvarūpiṇī ॥
प्रभावती; प्रभा-रूपा; प्रसिद्धा; परमेश्वरी; मूलप्रकृति; अव्यक्ता; व्यक्त-अव्यक्त स्वरूपा।
Radiant; whose form is light; renowned; the supreme ruler; primal nature (Mulaprakriti); unmanifest; whose form is both manifest and unmanifest.
व्यापिनी विविधाकारा विद्याविद्या-स्वरूपिणी ।vyapini vividhakara vidyavidya-swarupini |महाकामेश-नयन-कुमुदाह्लाद-कौमुदी ॥mahakamesha-nayana-kumudahlada-kaumudi ||
vyāpinī vividhākārā vidyāvidyā-svarūpiṇī । mahākāmeśa-nayana-kumudāhlāda-kaumudī ॥
व्यापिनी; विविध आकारों वाली; विद्या और अविद्या स्वरूपा; महाकामेश के नेत्र रूपी कुमुद को आनंद देने वाली चाँदनी।
All-pervading; of many forms; whose form is both knowledge and ignorance; the moonlight that delights the lily of Mahakamesha's eyes.
भक्त-हार्द-तमोभेद-भानुमद्भानु-सन्ततिः ।bhakta-harda-tamobheda-bhanumadbhanu-santatih |शिवदूती शिवाराध्या शिवमूर्तिः शिवङ्करी ॥shivaduti shivaradhya shivamurtih shivankari ||
bhakta-hārda-tamobheda-bhānumadbhānu-santatiḥ । śivadūtī śivārādhyā śivamūrtiḥ śivaṅkarī ॥
भक्तों के हृदय का अंधकार भेदने वाली सूर्य-किरणों की धारा; शिवदूती; शिव द्वारा आराध्य; शिवमूर्ति; शिवंकरी।
A stream of sun-rays piercing the darkness in devotees' hearts; Shivaduti; worshipped by Shiva; Shiva's form; who brings what is auspicious.
शिवप्रिया शिवपरा शिष्टेष्टा शिष्टपूजिता ।shivapriya shivapara shishteshta shishtapujita |अप्रमेया स्वप्रकाशा मनोवाचामगोचरा ॥aprameya swaprakasha manovachamagochara ||
śivapriyā śivaparā śiṣṭeṣṭā śiṣṭapūjitā । aprameyā svaprakāśā manovācāmagocarā ॥
शिव-प्रिया; शिव-परायणा; शिष्टों की इष्ट; शिष्टों द्वारा पूजित; अप्रमेया; स्वयं-प्रकाश; मन और वाणी से अगोचर।
Beloved of Shiva; devoted to Shiva; dear to the virtuous; worshipped by the virtuous; immeasurable; self-luminous; beyond the reach of mind and speech.
चिच्छक्तिश् चेतनारूपा जडशक्तिर्जडात्मिका ।chichchhaktish chetanarupa jadashaktirjadatmika |गायत्री व्याहृतिः सन्ध्या द्विजवृन्दनिषेविता ॥gayatri vyahritih sandhya dwijavrindanishevita ||
cicchaktiś cetanārūpā jaḍaśaktirjaḍātmikā । gāyatrī vyāhṛtiḥ sandhyā dvijavṛndaniṣevitā ॥
चित्-शक्ति; चेतना-रूपा; जड़-शक्ति; जड़-आत्मिका; गायत्री; व्याहृति; संध्या; द्विजों के समूह से सेवित।
The power of consciousness; whose form is awareness; the power of inert matter; whose self is matter; Gayatri; the Vyahritis; the twilight prayer; served by the twice-born.
तत्त्वासना तत्त्वमयी पञ्चकोशान्तरस्थिता ।tattvasana tattvamayi panchakoshantarasthita |निःसीम-महिमा नित्य-यौवना मदशालिनी ॥nihsima-mahima nitya-yauvana madashalini ||
tattvāsanā tattvamayī pañcakośāntarasthitā । niḥsīma-mahimā nitya-yauvanā madaśālinī ॥
तत्त्वों पर आसीन; तत्त्वमयी; पाँच कोशों के भीतर स्थित; असीम महिमा वाली; नित्य-यौवना; मद से शोभित।
Whose seat is the tattvas; made of the tattvas; dwelling within the five sheaths; of boundless glory; ever young; radiant with rapture.
मदघूर्णित-रक्ताक्षी मदपाटल-गण्डभूः ।madaghurnita-raktakshi madapatala-gandabhuh |चन्दन-द्रव-दिग्धाङ्गी चाम्पेय-कुसुम-प्रिया ॥chandana-drava-digdhangi champeya-kusuma-priya ||
madaghūrṇita-raktākṣī madapāṭala-gaṇḍabhūḥ । candana-drava-digdhāṅgī cāmpeya-kusuma-priyā ॥
मद से घूमती लाल आँखों वाली; मद से गुलाबी कपोलों वाली; चंदन के लेप से लिप्त अंगों वाली; चंपा के फूलों की प्रेमी।
Her red eyes rolling in rapture; her cheeks flushed with rapture; her body smeared with sandal paste; who loves champaka flowers.
कुशला कोमलाकारा कुरुकुल्ला कुलेश्वरी ।kushala komalakara kurukulla kuleshwari |कुलकुण्डालया कौल-मार्ग-तत्पर-सेविता ॥kulakundalaya kaula-marga-tatpara-sevita ||
kuśalā komalākārā kurukullā kuleśvarī । kulakuṇḍālayā kaula-mārga-tatpara-sevitā ॥
कुशला; कोमल आकार वाली; कुरुकुल्ला; कुलेश्वरी; कुलकुंड में निवास करने वाली; कौल-मार्ग में तत्पर जनों से सेवित।
Skilful; of tender form; Kurukulla; ruler of the Kula; dwelling in the Kulakunda; served by those devoted to the Kaula path.
कुमार गणनाथाम्बा तुष्टिः पुष्टि र्मति र्धृतिः ।kumara gananathamba tushtih pushti rmati rdhritih |शान्तिः स्वस्तिमती कान्तिर्नन्दिनी विघ्ननाशिनी ॥shantih swastimati kantirnandini vighnanashini ||
kumāra gaṇanāthāmbā tuṣṭiḥ puṣṭi rmati rdhṛtiḥ । śāntiḥ svastimatī kāntirnandinī vighnanāśinī ॥
कुमार (कार्तिकेय) और गणनाथ की माता; तुष्टि; पुष्टि; मति; धृति; शांति; स्वस्तिमती; कांति; नंदिनी; विघ्नों का नाश करने वाली।
Mother of Kumara and Gananatha; contentment; nourishment; understanding; steadfastness; peace; full of well-being; radiance; the delightful one; destroyer of obstacles.
तेजोवती त्रिनयना लोलाक्षी-कामरूपिणी ।tejovati trinayana lolakshi-kamarupini |मालिनी हंसिनी माता मलयाचल-वासिनी ॥malini hansini mata malayachala-vasini ||
tejovatī trinayanā lolākṣī-kāmarūpiṇī । mālinī haṃsinī mātā malayācala-vāsinī ॥
तेजोवती; त्रिनयना; चंचल नेत्रों वाली कामरूपिणी; मालिनी; हंसिनी; माता; मलयाचल-वासिनी।
Full of splendour; three-eyed; whose form is the desire of the restless-eyed; Malini; Hamsini; the Mother; dwelling on the Malaya mountain.
सुमुखी नलिनी सुभ्रूः शोभना सुरनायिका ।sumukhi nalini subhruh shobhana suranayika |कालकण्ठी कान्तिमती क्षोभिणी सूक्ष्मरूपिणी ॥kalakanthi kantimati kshobhini sukshmarupini ||
sumukhī nalinī subhrūḥ śobhanā suranāyikā । kālakaṇṭhī kāntimatī kṣobhiṇī sūkṣmarūpiṇī ॥
सुमुखी; नलिनी; सुंदर भौंहों वाली; शोभना; सुर-नायिका; कालकंठी; कांतिमती; क्षोभिणी; सूक्ष्म-रूपा।
Of lovely face; the lotus-like one; with lovely brows; radiant; leader of the gods; Kalakanthi; full of radiance; who stirs; of subtle form.
वज्रेश्वरी वामदेवी वयोऽवस्था-विवर्जिता ।vajreshwari vamadevi vayo'vastha-vivarjita |सिद्धेश्वरी सिद्धविद्या सिद्धमाता यशस्विनी ॥siddheshwari siddhavidya siddhamata yashaswini ||
vajreśvarī vāmadevī vayo'vasthā-vivarjitā । siddheśvarī siddhavidyā siddhamātā yaśasvinī ॥
वज्रेश्वरी; वामदेवी; आयु और अवस्था से परे; सिद्धेश्वरी; सिद्धविद्या; सिद्धमाता; यशस्विनी।
Vajreshvari; Vamadevi; beyond age and stages of life; ruler of the siddhas; the perfected lore; mother of the siddhas; the glorious one.
विशुद्धिचक्र-निलयाऽऽरक्तवर्णा त्रिलोचना ।vishuddhichakra-nilaya''raktavarna trilochana |खट्वाङ्गादि-प्रहरणा वदनैक-समन्विता ॥khatvangadi-praharana vadanaika-samanvita ||
viśuddhicakra-nilayā''raktavarṇā trilocanā । khaṭvāṅgādi-praharaṇā vadanaika-samanvitā ॥
विशुद्धि-चक्र में निवास करने वाली; हल्के लाल वर्ण वाली; त्रिलोचना; खट्वांग आदि आयुधों वाली; एक मुख वाली।
Dwelling in the Vishuddhi chakra; pale red in colour; three-eyed; armed with the khatvanga and other weapons; with a single face.
पायसान्नप्रिया त्वक्स्था पशुलोक-भयङ्करी ।payasannapriya tvakstha pashuloka-bhayankari |अमृतादि-महाशक्ति-संवृता डाकिनीश्वरी ॥amritadi-mahashakti-sanvrita dakinishwari ||
pāyasānnapriyā tvaksthā paśuloka-bhayaṅkarī । amṛtādi-mahāśakti-saṃvṛtā ḍākinīśvarī ॥
पायस-अन्न की प्रेमी; त्वचा में स्थित; पशु-लोक को भय देने वाली; अमृता आदि महाशक्तियों से घिरी; डाकिनीश्वरी।
Who loves sweet rice pudding; dwelling in the skin; who terrifies the bound souls; surrounded by Amrita and the other great powers; ruler as Dakini.
अनाहताब्ज-निलया श्यामाभा वदनद्वया ।anahatabja-nilaya shyamabha vadanadwaya |दंष्ट्रोज्ज्वलाऽक्ष-मालादि-धरा रुधिरसंस्थिता ॥danshtrojjwala'ksha-maladi-dhara rudhirasansthita ||
anāhatābja-nilayā śyāmābhā vadanadvayā । daṃṣṭrojjvalā'kṣa-mālādi-dharā rudhirasaṃsthitā ॥
अनाहत कमल में निवास करने वाली; श्याम आभा वाली; दो मुखों वाली; दाढ़ों से दीप्त; अक्षमाला आदि धारण करने वाली; रक्त में स्थित।
Dwelling in the Anahata lotus; dark in colour; with two faces; shining with tusks; holding the rosary and other emblems; residing in the blood.
कालरात्र्यादि-शक्त्यौघ-वृता स्निग्धौदनप्रिया ।kalaratryadi-shaktyaugha-vrita snigdhaudanapriya |महावीरेन्द्र-वरदा राकिण्यम्बा-स्वरूपिणी ॥mahavirendra-varada rakinyamba-swarupini ||
kālarātryādi-śaktyaugha-vṛtā snigdhaudanapriyā । mahāvīrendra-varadā rākiṇyambā-svarūpiṇī ॥
कालरात्रि आदि शक्ति-समूह से घिरी; घी-युक्त भात की प्रेमी; महावीरों को वर देने वाली; राकिणी अम्बा स्वरूपा।
Surrounded by Kalaratri and the other powers; who loves rice with ghee; granting boons to great heroes; in the form of Mother Rakini.
मणिपूराब्ज-निलया वदनत्रय-संयुता ।manipurabja-nilaya vadanatraya-sanyuta |वज्रादिकायुधोपेता डामर्यादिभिरावृता ॥vajradikayudhopeta damaryadibhiravrita ||
maṇipūrābja-nilayā vadanatraya-saṃyutā । vajrādikāyudhopetā ḍāmaryādibhirāvṛtā ॥
मणिपूर कमल में निवास करने वाली; तीन मुखों वाली; वज्र आदि आयुधों से युक्त; डामरी आदि शक्तियों से घिरी।
Dwelling in the Manipura lotus; with three faces; bearing the thunderbolt and other weapons; surrounded by Damari and the other powers.
रक्तवर्णा मांसनिष्ठा गुडान्न-प्रीत-मानसा ।raktavarna mansanishtha gudanna-prita-manasa |समस्तभक्त-सुखदा लाकिन्यम्बा-स्वरूपिणी ॥samastabhakta-sukhada lakinyamba-swarupini ||
raktavarṇā māṃsaniṣṭhā guḍānna-prīta-mānasā । samastabhakta-sukhadā lākinyambā-svarūpiṇī ॥
रक्त वर्ण वाली; मांस में स्थित; गुड़ के अन्न से प्रसन्न मन वाली; सब भक्तों को सुख देने वाली; लाकिनी अम्बा स्वरूपा।
Red in colour; residing in the flesh; whose mind delights in rice with jaggery; giving happiness to all devotees; in the form of Mother Lakini.
स्वाधिष्ठानाम्बुज-गता चतुर्वक्त्र-मनोहरा ।swadhishthanambuja-gata chaturvaktra-manohara |शूलाद्यायुध-सम्पन्ना पीतवर्णाऽतिगर्विता ॥shuladyayudha-sampanna pitavarna'tigarvita ||
svādhiṣṭhānāmbuja-gatā caturvaktra-manoharā । śūlādyāyudha-sampannā pītavarṇā'tigarvitā ॥
स्वाधिष्ठान कमल में स्थित; चार मुखों से मनोहर; शूल आदि आयुधों से संपन्न; पीत वर्ण वाली; अति गर्विता।
Dwelling in the Svadhishthana lotus; lovely with four faces; armed with the trident and other weapons; yellow in colour; very proud.
मेदोनिष्ठा मधुप्रीता बन्धिन्यादि-समन्विता ।medonishtha madhuprita bandhinyadi-samanvita |दध्यन्नासक्त-हृदया काकिनी-रूप-धारिणी ॥dadhyannasakta-hridaya kakini-rupa-dharini ||
medoniṣṭhā madhuprītā bandhinyādi-samanvitā । dadhyannāsakta-hṛdayā kākinī-rūpa-dhāriṇī ॥
मेद में स्थित; मधु-प्रिया; बंधिनी आदि शक्तियों से युक्त; दही-भात में आसक्त हृदय वाली; काकिनी रूप धारण करने वाली।
Residing in the fat; who loves honey; accompanied by Bandhini and the other powers; whose heart delights in curd rice; in the form of Kakini.
मूलाधाराम्बुजारूढा पञ्च-वक्त्राऽस्थि-संस्थिता ।muladharambujarudha pancha-vaktra'sthi-sansthita |अङ्कुशादि-प्रहरणा वरदादि-निषेविता ॥ankushadi-praharana varadadi-nishevita ||
mūlādhārāmbujārūḍhā pañca-vaktrā'sthi-saṃsthitā । aṅkuśādi-praharaṇā varadādi-niṣevitā ॥
मूलाधार कमल पर आरूढ़; पाँच मुखों वाली; अस्थि में स्थित; अंकुश आदि आयुधों वाली; वरदा आदि शक्तियों से सेवित।
Mounted on the Muladhara lotus; five-faced; residing in the bones; armed with the goad and other weapons; attended by Varada and the other powers.
मुद्गौदनासक्त-चित्ता साकिन्यम्बा-स्वरूपिणी ।mudgaudanasakta-chitta sakinyamba-swarupini |आज्ञा-चक्राब्ज-निलया शुक्लवर्णा षडानना ॥agya-chakrabja-nilaya shuklavarna shadanana ||
mudgaudanāsakta-cittā sākinyambā-svarūpiṇī । ājñā-cakrābja-nilayā śuklavarṇā ṣaḍānanā ॥
मूँग-भात में आसक्त मन वाली; साकिनी अम्बा स्वरूपा; आज्ञा-चक्र के कमल में निवास करने वाली; शुक्ल वर्ण वाली; छह मुखों वाली।
Whose mind delights in rice with green gram; in the form of Mother Sakini; dwelling in the Ajna lotus; white in colour; six-faced.
मज्जासंस्था हंसवती-मुख्य-शक्ति-समन्विता ।majjasanstha hansavati-mukhya-shakti-samanvita |हरिद्रान्नैक-रसिका हाकिनी-रूप-धारिणी ॥haridrannaika-rasika hakini-rupa-dharini ||
majjāsaṃsthā haṃsavatī-mukhya-śakti-samanvitā । haridrānnaika-rasikā hākinī-rūpa-dhāriṇī ॥
मज्जा में स्थित; हंसवती आदि प्रमुख शक्तियों से युक्त; हल्दी-भात की एकमात्र रसिका; हाकिनी रूप धारण करने वाली।
Residing in the marrow; accompanied by Hamsavati and other chief powers; whose one delight is rice with turmeric; in the form of Hakini.
सहस्रदल-पद्मस्था सर्व-वर्णोप-शोभिता ।sahasradala-padmastha sarva-varnopa-shobhita |सर्वायुधधरा शुक्ल-संस्थिता सर्वतोमुखी ॥sarvayudhadhara shukla-sansthita sarvatomukhi ||
sahasradala-padmasthā sarva-varṇopa-śobhitā । sarvāyudhadharā śukla-saṃsthitā sarvatomukhī ॥
सहस्रदल कमल में स्थित; सब वर्णों से शोभित; सब आयुध धारण करने वाली; शुक्र में स्थित; सर्वतोमुखी।
Dwelling in the thousand-petalled lotus; shining with all the letters; bearing every weapon; residing in the semen; facing every direction.
सर्वौदन-प्रीतचित्ता याकिन्यम्बा-स्वरूपिणी ।sarvaudana-pritachitta yakinyamba-swarupini |स्वाहा स्वधाऽमतिर्मेधा श्रुतिः स्मृतिरनुत्तमा ॥swaha swadha'matirmedha shrutih smritiranuttama ||
sarvaudana-prītacittā yākinyambā-svarūpiṇī । svāhā svadhā'matirmedhā śrutiḥ smṛtiranuttamā ॥
सब प्रकार के अन्न से प्रसन्न मन वाली; याकिनी अम्बा स्वरूपा; स्वाहा; स्वधा; अमति; मेधा; श्रुति; स्मृति; अनुत्तमा।
Whose mind delights in every kind of food; in the form of Mother Yakini; Svaha; Svadha; ignorance (Amati); intelligence; revelation; tradition; unsurpassed.
पुण्यकीर्तिः पुण्यलभ्या पुण्यश्रवण-कीर्तना ।punyakirtih punyalabhya punyashravana-kirtana |पुलोमजार्चिता बन्धमोचनी बन्धुरालका ॥pulomajarchita bandhamochani bandhuralaka ||
puṇyakīrtiḥ puṇyalabhyā puṇyaśravaṇa-kīrtanā । pulomajārcitā bandhamocanī bandhurālakā ॥
पुण्यकीर्ति; पुण्य से प्राप्य; जिनका श्रवण और कीर्तन पुण्यदायी है; इंद्राणी द्वारा पूजित; बंधन से मुक्त करने वाली; सुंदर घुँघराले केशों वाली।
Of holy fame; attained through merit; hearing and singing of whom is holy; worshipped by Indrani; who frees from bondage; with lovely curls.
विमर्शरूपिणी विद्या वियदादि-जगत्प्रसूः ।vimarsharupini vidya viyadadi-jagatprasuh |सर्वव्याधि-प्रशमनी सर्वमृत्यु-निवारिणी ॥sarvavyadhi-prashamani sarvamrityu-nivarini ||
vimarśarūpiṇī vidyā viyadādi-jagatprasūḥ । sarvavyādhi-praśamanī sarvamṛtyu-nivāriṇī ॥
विमर्श-रूपा; विद्या; आकाश आदि से जगत को जन्म देने वाली; सब रोगों को शांत करने वाली; सब मृत्युओं को दूर करने वाली।
Whose form is reflective awareness (Vimarsha); knowledge; who gives birth to the world beginning with space; who calms every disease; who wards off every death.
अग्रगण्याऽचिन्त्यरूपा कलिकल्मष-नाशिनी ।agraganya'chintyarupa kalikalmasha-nashini |कात्यायनी कालहन्त्री कमलाक्ष-निषेविता ॥katyayani kalahantri kamalaksha-nishevita ||
agragaṇyā'cintyarūpā kalikalmaṣa-nāśinī । kātyāyanī kālahantrī kamalākṣa-niṣevitā ॥
अग्रगण्य; अचिंत्य रूप वाली; कलियुग के पापों का नाश करने वाली; कात्यायनी; काल को मारने वाली; कमलाक्ष (विष्णु) द्वारा सेवित।
Foremost; of unthinkable form; destroyer of the sins of the Kali age; Katyayani; slayer of time; worshipped by the lotus-eyed (Vishnu).
ताम्बूल-पूरित-मुखी दाडिमी-कुसुम-प्रभा ।tambula-purita-mukhi dadimi-kusuma-prabha |मृगाक्षी मोहिनी मुख्या मृडानी मित्ररूपिणी ॥mrigakshi mohini mukhya mridani mitrarupini ||
tāmbūla-pūrita-mukhī dāḍimī-kusuma-prabhā । mṛgākṣī mohinī mukhyā mṛḍānī mitrarūpiṇī ॥
पान से भरे मुख वाली; अनार के फूल जैसी प्रभा वाली; मृगनयनी; मोहिनी; मुख्या; मृडानी; मित्र-रूपा।
Her mouth filled with betel; radiant as the pomegranate flower; doe-eyed; enchanting; the foremost; Mridani; in the form of a friend (the sun).
नित्यतृप्ता भक्तनिधिर्नियन्त्री निखिलेश्वरी ।nityatripta bhaktanidhirniyantri nikhileshwari |मैत्र्यादि-वासनालभ्या महाप्रलय-साक्षिणी ॥maitryadi-vasanalabhya mahapralaya-sakshini ||
nityatṛptā bhaktanidhirniyantrī nikhileśvarī । maitryādi-vāsanālabhyā mahāpralaya-sākṣiṇī ॥
नित्य-तृप्त; भक्तों की निधि; नियंत्रण करने वाली; अखिल की ईश्वरी; मैत्री आदि भावनाओं से प्राप्य; महाप्रलय की साक्षी।
Ever content; the treasure of devotees; the controller; ruler of all; attained through friendliness and the other virtues; witness of the great dissolution.
परा शक्तिः परा निष्ठा प्रज्ञानघन-रूपिणी ।para shaktih para nishtha pragyanaghana-rupini |माध्वीपानालसा मत्ता मातृका-वर्ण-रूपिणी ॥madhwipanalasa matta matrika-varna-rupini ||
parā śaktiḥ parā niṣṭhā prajñānaghana-rūpiṇī । mādhvīpānālasā mattā mātṛkā-varṇa-rūpiṇī ॥
पराशक्ति; परा निष्ठा; प्रज्ञान-घन रूपा; माध्वी-पान से अलसाई; मत्ता; मातृका वर्णों के रूप वाली।
The supreme power; the supreme goal; a dense mass of wisdom; languid from drinking madhvi; enraptured; whose form is the letters of the alphabet.
महाकैलास-निलया मृणाल-मृदु-दोर्लता ।mahakailasa-nilaya mrinala-mridu-dorlata |महनीया दयामूर्तिर्महासाम्राज्यशालिनी ॥mahaniya dayamurtirmahasamrajyashalini ||
mahākailāsa-nilayā mṛṇāla-mṛdu-dorlatā । mahanīyā dayāmūrtirmahāsāmrājyaśālinī ॥
महाकैलास में निवास करने वाली; कमलनाल जैसी कोमल भुजाओं वाली; पूजनीय; दयामूर्ति; महासाम्राज्य से शोभित।
Dwelling in the great Kailasa; whose arms are soft as lotus stalks; worthy of worship; the embodiment of compassion; rich in a great empire.
आत्मविद्या महाविद्या श्रीविद्या कामसेविता ।atmavidya mahavidya shrividya kamasevita |श्री-षोडशाक्षरी-विद्या त्रिकूटा कामकोटिका ॥shri-shodashakshari-vidya trikuta kamakotika ||
ātmavidyā mahāvidyā śrīvidyā kāmasevitā । śrī-ṣoḍaśākṣarī-vidyā trikūṭā kāmakoṭikā ॥
आत्मविद्या; महाविद्या; श्रीविद्या; काम द्वारा सेवित; श्री षोडशाक्षरी विद्या; त्रिकूटा; कामकोटिका।
Knowledge of the Self; the great knowledge; Shri Vidya; served by Kama; the sixteen-syllable Shri Vidya; of three sections; the peak of desire.
कटाक्ष-किङ्करी-भूत-कमला-कोटि-सेविता ।kataksha-kinkari-bhuta-kamala-koti-sevita |शिरःस्थिता चन्द्रनिभा भालस्थेन्द्र-धनुःप्रभा ॥shirahsthita chandranibha bhalasthendra-dhanuhprabha ||
kaṭākṣa-kiṅkarī-bhūta-kamalā-koṭi-sevitā । śiraḥsthitā candranibhā bhālasthendra-dhanuḥprabhā ॥
कटाक्ष से दासी बनी करोड़ों लक्ष्मियों से सेवित; सिर में स्थित, चंद्रमा जैसी; ललाट पर इंद्रधनुष जैसी प्रभा वाली।
Served by millions of Lakshmis made servants by her side-glance; dwelling in the head, like the moon; on the brow, radiant as the rainbow.
हृदयस्था रविप्रख्या त्रिकोणान्तर-दीपिका ।hridayastha raviprakhya trikonantara-dipika |दाक्षायणी दैत्यहन्त्री दक्षयज्ञ-विनाशिनी ॥dakshayani daityahantri dakshayagya-vinashini ||
hṛdayasthā raviprakhyā trikoṇāntara-dīpikā । dākṣāyaṇī daityahantrī dakṣayajña-vināśinī ॥
हृदय में स्थित, सूर्य जैसी; त्रिकोण के भीतर का दीपक; दाक्षायणी; दैत्यों का वध करने वाली; दक्ष-यज्ञ का विनाश करने वाली।
Dwelling in the heart, like the sun; the lamp within the triangle; Dakshayani; slayer of demons; destroyer of Daksha's sacrifice.
दरान्दोलित-दीर्घाक्षी दर-हासोज्ज्वलन्-मुखी ।darandolita-dirghakshi dara-hasojjwalan-mukhi |गुरुमूर्तिर्गुणनिधिर्गोमाता गुहजन्मभूः ॥gurumurtirgunanidhirgomata guhajanmabhuh ||
darāndolita-dīrghākṣī dara-hāsojjvalan-mukhī । gurumūrtirguṇanidhirgomātā guhajanmabhūḥ ॥
धीरे-धीरे हिलती लंबी आँखों वाली; मंद हास से उज्ज्वल मुख वाली; गुरुमूर्ति; गुणों की निधि; गोमाता; गुह (कार्तिकेय) की जन्मभूमि।
With long eyes gently moving; her face bright with a gentle smile; the form of the guru; treasure of virtues; mother of cows; birthplace of Guha (Kartikeya).
देवेशी दण्डनीतिस्था दहराकाश-रूपिणी ।deveshi dandanitistha daharakasha-rupini |प्रतिपन्मुख्य-राकान्त-तिथि-मण्डल-पूजिता ॥pratipanmukhya-rakanta-tithi-mandala-pujita ||
deveśī daṇḍanītisthā daharākāśa-rūpiṇī । pratipanmukhya-rākānta-tithi-maṇḍala-pūjitā ॥
देवों की ईश्वरी; दंडनीति में स्थित; दहराकाश-रूपा; प्रतिपदा से पूर्णिमा तक की तिथियों के मंडल में पूजित।
Ruler of the gods; established in the science of just rule; whose form is the small space within the heart; worshipped in the cycle of lunar days from the first to the full moon.
कलात्मिका कलानाथा काव्यालाप-विनोदिनी ।kalatmika kalanatha kavyalapa-vinodini |सचामर-रमा-वाणी-सव्य-दक्षिण-सेविता ॥sachamara-rama-vani-savya-dakshina-sevita ||
kalātmikā kalānāthā kāvyālāpa-vinodinī । sacāmara-ramā-vāṇī-savya-dakṣiṇa-sevitā ॥
कलात्मिका; कलानाथा; काव्य-संवाद से आनंदित; बाएँ और दाएँ चँवर लिए लक्ष्मी और सरस्वती से सेवित।
Whose self is the arts; lord of the arts (the moon); who delights in poetic speech; attended by Lakshmi and Sarasvati holding chamaras on her left and right.
आदिशक्तिरमेयाऽऽत्मा परमा पावनाकृतिः ।adishaktirameya''tma parama pavanakritih |अनेककोटि-ब्रह्माण्ड-जननी दिव्यविग्रहा ॥anekakoti-brahmanda-janani divyavigraha ||
ādiśaktirameyā''tmā paramā pāvanākṛtiḥ । anekakoṭi-brahmāṇḍa-jananī divyavigrahā ॥
आदिशक्ति; अमेया; आत्मा; परमा; पावन आकृति वाली; अनेक करोड़ ब्रह्मांडों की जननी; दिव्य विग्रह वाली।
The primal power; immeasurable; the Self; supreme; of purifying form; mother of countless millions of universes; of divine form.
क्लींकारी केवला गुह्या कैवल्य-पददायिनी ।klinkari kevala guhya kaivalya-padadayini |त्रिपुरा त्रिजगद्वन्द्या त्रिमूर्तिस्त्रिदशेश्वरी ॥tripura trijagadwandya trimurtistridasheshwari ||
klīṃkārī kevalā guhyā kaivalya-padadāyinī । tripurā trijagadvandyā trimūrtistridaśeśvarī ॥
क्लींकारी; केवला; गुह्या; कैवल्य-पद देने वाली; त्रिपुरा; तीनों लोकों से वंदित; त्रिमूर्ति; त्रिदशेश्वरी (देवों की ईश्वरी)।
The syllable Klim; the absolute one; secret; giver of the state of liberation; Tripura; worshipped by the three worlds; the three gods in one; ruler of the gods.
त्र्यक्षरी दिव्य-गन्धाढ्या सिन्दूर-तिलकाञ्चिता ।tryakshari divya-gandhadhya sindura-tilakanchita |उमा शैलेन्द्रतनया गौरी गन्धर्व-सेविता ॥uma shailendratanaya gauri gandharva-sevita ||
tryakṣarī divya-gandhāḍhyā sindūra-tilakāñcitā । umā śailendratanayā gaurī gandharva-sevitā ॥
त्र्यक्षरी; दिव्य गंध से संपन्न; सिंदूर के तिलक से शोभित; उमा; शैलेंद्र (हिमालय) की पुत्री; गौरी; गंधर्वों से सेवित।
Of three syllables; rich in divine fragrance; adorned with a vermilion mark; Uma; daughter of the king of mountains; Gauri; served by gandharvas.
विश्वगर्भा स्वर्णगर्भाऽवरदा वागधीश्वरी ।vishwagarbha swarnagarbha'varada vagadhishwari |ध्यानगम्याऽपरिच्छेद्या ज्ञानदा ज्ञानविग्रहा ॥dhyanagamya'parichchhedya gyanada gyanavigraha ||
viśvagarbhā svarṇagarbhā'varadā vāgadhīśvarī । dhyānagamyā'paricchedyā jñānadā jñānavigrahā ॥
विश्व को गर्भ में धारण करने वाली; स्वर्णगर्भा; वरदा; वाणी की अधीश्वरी; ध्यान से प्राप्य; अपरिच्छेद्या; ज्ञान देने वाली; ज्ञान-विग्रह वाली।
Holding the universe in her womb; the golden womb; giver of boons (or: without one superior); ruler of speech; reached by meditation; boundless; giver of knowledge; whose body is knowledge.
सर्ववेदान्त-संवेद्या सत्यानन्द-स्वरूपिणी ।sarvavedanta-sanvedya satyananda-swarupini |लोपामुद्रार्चिता लीला-कॢप्त-ब्रह्माण्ड-मण्डला ॥lopamudrarchita lila-klipta-brahmanda-mandala ||
sarvavedānta-saṃvedyā satyānanda-svarūpiṇī । lopāmudrārcitā līlā-kḷpta-brahmāṇḍa-maṇḍalā ॥
सब वेदांतों से जानने योग्य; सत्य-आनंद स्वरूपा; लोपामुद्रा द्वारा पूजित; लीला से ब्रह्मांड-मंडल की रचना करने वाली।
Known through all the Upanishads; whose nature is truth and bliss; worshipped by Lopamudra; who has fashioned the universe in play.
अदृश्या दृश्यरहिता विज्ञात्री वेद्यवर्जिता ।adrishya drishyarahita vigyatri vedyavarjita |योगिनी योगदा योग्या योगानन्दा युगन्धरा ॥yogini yogada yogya yogananda yugandhara ||
adṛśyā dṛśyarahitā vijñātrī vedyavarjitā । yoginī yogadā yogyā yogānandā yugandharā ॥
अदृश्या; दृश्य से रहित; विज्ञात्री; वेद्य से रहित; योगिनी; योग देने वाली; योग्या; योगानंदा; युगों को धारण करने वाली।
Invisible; without anything to be seen; the knower; without anything to be known; the yogini; giver of yoga; fit for yoga; the bliss of yoga; bearer of the ages.
इच्छाशक्ति-ज्ञानशक्ति-क्रियाशक्ति-स्वरूपिणी ।ichchhashakti-gyanashakti-kriyashakti-swarupini |सर्वाधारा सुप्रतिष्ठा सदसद्रूप-धारिणी ॥sarvadhara supratishtha sadasadrupa-dharini ||
icchāśakti-jñānaśakti-kriyāśakti-svarūpiṇī । sarvādhārā supratiṣṭhā sadasadrūpa-dhāriṇī ॥
इच्छा-शक्ति, ज्ञान-शक्ति और क्रिया-शक्ति स्वरूपा; सबकी आधार; सुप्रतिष्ठा; सत् और असत् रूप धारण करने वाली।
Whose form is the powers of will, knowledge and action; support of all; firmly established; who takes the form of being and non-being.
अष्टमूर्ति रजाजैत्री लोकयात्रा विधायिनी ।ashtamurti rajajaitri lokayatra vidhayini |एकाकिनी भूमरूपा निर्द्वैता द्वैतवर्जिता ॥ekakini bhumarupa nirdwaita dwaitavarjita ||
aṣṭamūrti rajājaitrī lokayātrā vidhāyinī । ekākinī bhūmarūpā nirdvaitā dvaitavarjitā ॥
अष्टमूर्ति; अज्ञान को जीतने वाली; लोक-यात्रा का विधान करने वाली; एकाकिनी; भूमा-रूपा; निर्द्वैत; द्वैत से रहित।
The eightfold form; victor over ignorance; who ordains the course of the world; the solitary one; the vast (Bhuma); non-dual; beyond duality.
अन्नदा वसुदा वृद्धा ब्रह्मात्मैक्य-स्वरूपिणी ।annada vasuda vriddha brahmatmaikya-swarupini |बृहती ब्राह्मणी ब्राह्मी ब्रह्मानन्दा बलिप्रिया ॥brihati brahmani brahmi brahmananda balipriya ||
annadā vasudā vṛddhā brahmātmaikya-svarūpiṇī । bṛhatī brāhmaṇī brāhmī brahmānandā balipriyā ॥
अन्न देने वाली; वसु देने वाली; वृद्धा; ब्रह्म और आत्मा की एकता स्वरूपा; बृहती; ब्राह्मणी; ब्राह्मी; ब्रह्मानंदा; बलि-प्रिया।
Giver of food; giver of wealth; the ancient one; whose form is the unity of Brahman and the Self; the vast; Brahmani; Brahmi; the bliss of Brahman; who loves offerings.
भाषारूपा बृहत्सेना भावाभाव-विवर्जिता ।bhasharupa brihatsena bhavabhava-vivarjita |सुखाराध्या शुभकरी शोभना सुलभा गतिः ॥sukharadhya shubhakari shobhana sulabha gatih ||
bhāṣārūpā bṛhatsenā bhāvābhāva-vivarjitā । sukhārādhyā śubhakarī śobhanā sulabhā gatiḥ ॥
भाषा-रूपा; विशाल सेना वाली; भाव-अभाव से परे; सुख से आराध्य; शुभ करने वाली; शोभना; सुलभा; गति (शरण)।
Whose form is language; with a vast army; beyond existence and non-existence; easily worshipped; who brings good; radiant; easily attained; the refuge.
राजराजेश्वरी राज्यदायिनी राज्यवल्लभा ।rajarajeshwari rajyadayini rajyavallabha |राजत्कृपा राजपीठ-निवेशित-निजाश्रिता ॥rajatkripa rajapitha-niveshita-nijashrita ||
rājarājeśvarī rājyadāyinī rājyavallabhā । rājatkṛpā rājapīṭha-niveśita-nijāśritā ॥
राजराजेश्वरी; राज्य देने वाली; राज्य-वल्लभा; दीप्त कृपा वाली; अपने आश्रितों को राज-सिंहासन पर बिठाने वाली।
Rajarajeshvari, queen of kings; giver of kingdoms; beloved of kingdoms; of shining grace; who seats those who take refuge in her on royal thrones.
राज्यलक्ष्मीः कोशनाथा चतुरङ्ग-बलेश्वरी ।rajyalakshmih koshanatha chaturanga-baleshwari |साम्राज्यदायिनी सत्यसन्धा सागरमेखला ॥samrajyadayini satyasandha sagaramekhala ||
rājyalakṣmīḥ kośanāthā caturaṅga-baleśvarī । sāmrājyadāyinī satyasandhā sāgaramekhalā ॥
राज्यलक्ष्मी; कोश की स्वामिनी; चतुरंगिणी सेना की ईश्वरी; साम्राज्य देने वाली; सत्यसंधा; सागर रूपी करधनी वाली।
The fortune of kingdoms; mistress of the treasury; ruler of the fourfold army; giver of empire; true to her word; girdled by the ocean.
दीक्षिता दैत्यशमनी सर्वलोक-वशङ्करी ।dikshita daityashamani sarvaloka-vashankari |सर्वार्थदात्री सावित्री सच्चिदानन्द-रूपिणी ॥sarvarthadatri savitri sachchidananda-rupini ||
dīkṣitā daityaśamanī sarvaloka-vaśaṅkarī । sarvārthadātrī sāvitrī saccidānanda-rūpiṇī ॥
दीक्षिता; दैत्यों को शांत करने वाली; सब लोकों को वश में करने वाली; सब अर्थ देने वाली; सावित्री; सच्चिदानंद-रूपा।
The initiated one; who subdues demons; who brings all worlds under her sway; giver of every aim; Savitri; whose form is being, consciousness and bliss.
देश-कालापरिच्छिन्ना सर्वगा सर्वमोहिनी ।desha-kalaparichchhinna sarvaga sarvamohini |सरस्वती शास्त्रमयी गुहाम्बा गुह्यरूपिणी ॥saraswati shastramayi guhamba guhyarupini ||
deśa-kālāparicchinnā sarvagā sarvamohinī । sarasvatī śāstramayī guhāmbā guhyarūpiṇī ॥
देश और काल से अपरिच्छिन्न; सर्वगा; सबको मोहित करने वाली; सरस्वती; शास्त्रमयी; गुह की माता; गुह्य-रूपा।
Unlimited by place and time; all-pervading; who enchants all; Sarasvati; made of the scriptures; mother of Guha; whose form is secret.
सर्वोपाधि-विनिर्मुक्ता सदाशिव-पतिव्रता ।sarvopadhi-vinirmukta sadashiva-pativrata |सम्प्रदायेश्वरी साध्वी गुरुमण्डल-रूपिणी ॥sampradayeshwari sadhwi gurumandala-rupini ||
sarvopādhi-vinirmuktā sadāśiva-pativratā । sampradāyeśvarī sādhvī gurumaṇḍala-rūpiṇī ॥
सब उपाधियों से मुक्त; सदाशिव की पतिव्रता; संप्रदायों की ईश्वरी; साध्वी; गुरुमंडल-रूपा।
Free of all limiting adjuncts; devoted wife of Sadashiva; ruler of the lineages of tradition; the virtuous one; whose form is the circle of gurus.
कुलोत्तीर्णा भगाराध्या माया मधुमती मही ।kulottirna bhagaradhya maya madhumati mahi |गणाम्बा गुह्यकाराध्या कोमलाङ्गी गुरुप्रिया ॥ganamba guhyakaradhya komalangi gurupriya ||
kulottīrṇā bhagārādhyā māyā madhumatī mahī । gaṇāmbā guhyakārādhyā komalāṅgī gurupriyā ॥
कुल से परे; भग रूप में आराध्य; माया; मधुमती; मही; गणों की माता; गुह्यकों द्वारा आराध्य; कोमल अंगों वाली; गुरु-प्रिया।
Beyond the Kula; worshipped as Bhaga; Maya; Madhumati; the earth; mother of the ganas; worshipped by the guhyakas; tender of limb; who loves the guru.
स्वतन्त्रा सर्वतन्त्रेशी दक्षिणामूर्ति-रूपिणी ।swatantra sarvatantreshi dakshinamurti-rupini |सनकादि-समाराध्या शिवज्ञान-प्रदायिनी ॥sanakadi-samaradhya shivagyana-pradayini ||
svatantrā sarvatantreśī dakṣiṇāmūrti-rūpiṇī । sanakādi-samārādhyā śivajñāna-pradāyinī ॥
स्वतंत्रा; सब तंत्रों की ईश्वरी; दक्षिणामूर्ति-रूपा; सनक आदि ऋषियों से आराध्य; शिव-ज्ञान देने वाली।
Independent; ruler of all tantras; in the form of Dakshinamurti; worshipped by Sanaka and the other sages; giver of the knowledge of Shiva.
चित्कलाऽऽनन्द-कलिका प्रेमरूपा प्रियङ्करी ।chitkala''nanda-kalika premarupa priyankari |नामपारायण-प्रीता नन्दिविद्या नटेश्वरी ॥namaparayana-prita nandividya nateshwari ||
citkalā''nanda-kalikā premarūpā priyaṅkarī । nāmapārāyaṇa-prītā nandividyā naṭeśvarī ॥
चित्कला; आनंद की कली; प्रेम-रूपा; प्रिय करने वाली; नाम-पारायण से प्रसन्न; नंदिविद्या; नटेश्वरी।
A ray of consciousness; a bud of bliss; whose form is love; who brings joy; pleased by the recitation of her names; the lore of Nandi; ruler of the dancer (Nataraja).
मिथ्या-जगदधिष्ठाना मुक्तिदा मुक्तिरूपिणी ।mithya-jagadadhishthana muktida muktirupini |लास्यप्रिया लयकरी लज्जा रम्भादिवन्दिता ॥lasyapriya layakari lajja rambhadivandita ||
mithyā-jagadadhiṣṭhānā muktidā muktirūpiṇī । lāsyapriyā layakarī lajjā rambhādivanditā ॥
मिथ्या जगत की अधिष्ठान; मुक्ति देने वाली; मुक्ति-रूपा; लास्य-प्रिया; लय करने वाली; लज्जा; रंभा आदि अप्सराओं से वंदित।
The ground of the illusory world; giver of liberation; whose form is liberation; who loves the gentle dance; who brings dissolution; modesty; worshipped by Rambha and the apsaras.
भवदाव-सुधावृष्टिः पापारण्य-दवानला ।bhavadava-sudhavrishtih paparanya-davanala |दौर्भाग्य-तूलवातूला जराध्वान्त-रविप्रभा ॥daurbhagya-tulavatula jaradhwanta-raviprabha ||
bhavadāva-sudhāvṛṣṭiḥ pāpāraṇya-davānalā । daurbhāgya-tūlavātūlā jarādhvānta-raviprabhā ॥
संसार रूपी दावानल पर अमृत की वर्षा; पाप रूपी वन के लिए दावानल; दुर्भाग्य रूपी रुई के लिए आँधी; बुढ़ापे रूपी अंधकार के लिए सूर्य की प्रभा।
A rain of nectar on the forest fire of worldly existence; a forest fire to the jungle of sin; a gale to the cotton of misfortune; sunlight to the darkness of old age.
भाग्याब्धि-चन्द्रिका भक्त-चित्तकेकि-घनाघना ।bhagyabdhi-chandrika bhakta-chittakeki-ghanaghana |रोगपर्वत दम्भोलि र्मृत्युदारु कुठारिका ॥rogaparvata dambholi rmrityudaru kutharika ||
bhāgyābdhi-candrikā bhakta-cittakeki-ghanāghanā । rogaparvata dambholi rmṛtyudāru kuṭhārikā ॥
भाग्य रूपी सागर के लिए चाँदनी; भक्तों के चित्त रूपी मोरों के लिए घने बादल; रोग रूपी पर्वत के लिए वज्र; मृत्यु रूपी वृक्ष के लिए कुल्हाड़ी।
Moonlight to the ocean of good fortune; a dense raincloud to the peacocks that are her devotees' minds; a thunderbolt to the mountain of disease; an axe to the tree of death.
महेश्वरी महाकाली महाग्रासा महाशना ।maheshwari mahakali mahagrasa mahashana |अपर्णा चण्डिका चण्डमुण्डासुर-निषूदिनी ॥aparna chandika chandamundasura-nishudini ||
maheśvarī mahākālī mahāgrāsā mahāśanā । aparṇā caṇḍikā caṇḍamuṇḍāsura-niṣūdinī ॥
महेश्वरी; महाकाली; महाग्रासा; महाशना; अपर्णा; चंडिका; चंड-मुंड असुरों का वध करने वाली।
Maheshvari; Mahakali; the great devourer; the great eater; Aparna; Chandika; slayer of the demons Chanda and Munda.
क्षराक्षरात्मिका सर्वलोकेशी विश्वधारिणी ।ksharaksharatmika sarvalokeshi vishwadharini |त्रिवर्गदात्री सुभगा त्र्यम्बका त्रिगुणात्मिका ॥trivargadatri subhaga tryambaka trigunatmika ||
kṣarākṣarātmikā sarvalokeśī viśvadhāriṇī । trivargadātrī subhagā tryambakā triguṇātmikā ॥
क्षर-अक्षर आत्मिका; सब लोकों की ईश्वरी; विश्व को धारण करने वाली; त्रिवर्ग देने वाली; सुभगा; त्र्यंबका; त्रिगुणात्मिका।
Whose self is the perishable and the imperishable; ruler of all worlds; bearer of the universe; giver of the three aims of life; the fortunate one; Tryambaka; whose self is the three gunas.
स्वर्गापवर्गदा शुद्धा जपापुष्प-निभाकृतिः ।swargapavargada shuddha japapushpa-nibhakritih |ओजोवती द्युतिधरा यज्ञरूपा प्रियव्रता ॥ojovati dyutidhara yagyarupa priyavrata ||
svargāpavargadā śuddhā japāpuṣpa-nibhākṛtiḥ । ojovatī dyutidharā yajñarūpā priyavratā ॥
स्वर्ग और मोक्ष देने वाली; शुद्धा; जपापुष्प (गुड़हल) जैसी आकृति वाली; ओजस्वी; द्युति धारण करने वाली; यज्ञ-रूपा; व्रत-प्रिया।
Giver of heaven and liberation; pure; whose form is like the hibiscus flower; full of vigour; bearing brilliance; whose form is sacrifice; who loves vows.
दुराराध्या दुराधर्षा पाटली-कुसुम-प्रिया ।duraradhya duradharsha patali-kusuma-priya |महती मेरुनिलया मन्दार-कुसुम-प्रिया ॥mahati merunilaya mandara-kusuma-priya ||
durārādhyā durādharṣā pāṭalī-kusuma-priyā । mahatī merunilayā mandāra-kusuma-priyā ॥
कठिनाई से आराध्य; दुर्धर्ष; पाटली के फूल की प्रेमी; महती; मेरु पर निवास करने वाली; मंदार के फूल की प्रेमी।
Hard to worship; hard to assail; who loves the patali flower; great; dwelling on Meru; who loves the mandara flower.
वीराराध्या विराड्रूपा विरजा विश्वतोमुखी ।viraradhya viradrupa viraja vishwatomukhi |प्रत्यग्रूपा पराकाशा प्राणदा प्राणरूपिणी ॥pratyagrupa parakasha pranada pranarupini ||
vīrārādhyā virāḍrūpā virajā viśvatomukhī । pratyagrūpā parākāśā prāṇadā prāṇarūpiṇī ॥
वीरों द्वारा आराध्य; विराट-रूपा; विरजा; विश्वतोमुखी; प्रत्यक्-रूपा; पराकाशा; प्राण देने वाली; प्राण-रूपा।
Worshipped by heroes; whose form is the cosmic body; free of passion; facing every direction; whose form is the inner self; the supreme space; giver of life; whose form is life.
मार्ताण्ड-भैरवाराध्या मन्त्रिणीन्यस्त-राज्यधूः ।martanda-bhairavaradhya mantrininyasta-rajyadhuh |त्रिपुरेशी जयत्सेना निस्त्रैगुण्या परापरा ॥tripureshi jayatsena nistraigunya parapara ||
mārtāṇḍa-bhairavārādhyā mantriṇīnyasta-rājyadhūḥ । tripureśī jayatsenā nistraiguṇyā parāparā ॥
मार्तंड भैरव द्वारा आराध्य; मंत्रिणी को राज्य-भार सौंपने वाली; त्रिपुरेशी; विजयी सेना वाली; त्रिगुणों से परे; परा और अपरा।
Worshipped by Martanda Bhairava; who has entrusted the burden of rule to Mantrini; ruler of Tripura; whose army is victorious; beyond the three gunas; both higher and lower.
सत्य-ज्ञानानन्द-रूपा सामरस्य-परायणा ।satya-gyanananda-rupa samarasya-parayana |कपर्दिनी कलामाला कामधुक् कामरूपिणी ॥kapardini kalamala kamadhuk kamarupini ||
satya-jñānānanda-rūpā sāmarasya-parāyaṇā । kapardinī kalāmālā kāmadhuk kāmarūpiṇī ॥
सत्य, ज्ञान और आनंद रूपा; सामरस्य (शिव-शक्ति की एकता) में तत्पर; कपर्दिनी; कलाओं की माला; कामधेनु; कामरूपिणी।
Whose form is truth, knowledge and bliss; devoted to the oneness of Shiva and Shakti; with matted locks; a garland of arts; the wish-fulfilling cow; who takes any form at will.
कलानिधिः काव्यकला रसज्ञा रसशेवधिः ।kalanidhih kavyakala rasagya rasashevadhih |पुष्टा पुरातना पूज्या पुष्करा पुष्करेक्षणा ॥pushta puratana pujya pushkara pushkarekshana ||
kalānidhiḥ kāvyakalā rasajñā rasaśevadhiḥ । puṣṭā purātanā pūjyā puṣkarā puṣkarekṣaṇā ॥
कलानिधि; काव्यकला; रसज्ञा; रस की निधि; पुष्टा; पुरातन; पूज्या; पुष्करा; कमल-नयनी।
Treasure of the arts; the art of poetry; knower of rasa; treasure-house of rasa; well-nourished; ancient; to be worshipped; the lotus; lotus-eyed.
परञ्ज्योतिः परन्धाम परमाणुः परात्परा ।paranjyotih parandhama paramanuh paratpara |पाशहस्ता पाशहन्त्री परमन्त्र-विभेदिनी ॥pashahasta pashahantri paramantra-vibhedini ||
parañjyotiḥ parandhāma paramāṇuḥ parātparā । pāśahastā pāśahantrī paramantra-vibhedinī ॥
परम ज्योति; परम धाम; परमाणु; परात्परा; पाश हाथ में लिए; पाश को काटने वाली; पराए मंत्रों को भेदने वाली।
The supreme light; the supreme abode; the subtlest atom; higher than the highest; noose in hand; destroyer of bonds; who breaks the spells of enemies.
मूर्ताऽमूर्ताऽनित्यतृप्ता मुनिमानस-हंसिका ।murta'murta'nityatripta munimanasa-hansika |सत्यव्रता सत्यरूपा सर्वान्तर्यामिनी सती ॥satyavrata satyarupa sarvantaryamini sati ||
mūrtā'mūrtā'nityatṛptā munimānasa-haṃsikā । satyavratā satyarūpā sarvāntaryāminī satī ॥
मूर्त और अमूर्त; अनित्य वस्तुओं से तृप्त; मुनियों के मन की हंसिनी; सत्यव्रता; सत्य-रूपा; सबकी अंतर्यामिनी; सती।
With form and without form; delighting in transient offerings; the swan in the minds of sages; true to her vow; truth itself; the inner ruler of all; Sati.
ब्रह्माणी ब्रह्मजननी बहुरूपा बुधार्चिता ।brahmani brahmajanani bahurupa budharchita |प्रसवित्री प्रचण्डाऽऽज्ञा प्रतिष्ठा प्रकटाकृतिः ॥prasavitri prachanda''gya pratishtha prakatakritih ||
brahmāṇī brahmajananī bahurūpā budhārcitā । prasavitrī pracaṇḍā''jñā pratiṣṭhā prakaṭākṛtiḥ ॥
ब्रह्माणी; ब्रह्मा की जननी; बहुरूपा; बुद्धिमानों द्वारा पूजित; जन्म देने वाली; प्रचंड आज्ञा वाली; प्रतिष्ठा; प्रकट आकृति वाली।
Brahmani; mother of Brahma; of many forms; worshipped by the wise; who gives birth; whose command is fierce; the foundation; of manifest form.
प्राणेश्वरी प्राणदात्री पञ्चाशत्पीठ-रूपिणी ।praneshwari pranadatri panchashatpitha-rupini |विशृङ्खला विविक्तस्था वीरमाता वियत्प्रसूः ॥vishrinkhala viviktastha viramata viyatprasuh ||
prāṇeśvarī prāṇadātrī pañcāśatpīṭha-rūpiṇī । viśṛṅkhalā viviktasthā vīramātā viyatprasūḥ ॥
प्राणों की ईश्वरी; प्राण देने वाली; पचास पीठों के रूप वाली; बंधन-रहित; एकांत में स्थित; वीरों की माता; आकाश की जननी।
Ruler of the life-breaths; giver of life; whose form is the fifty sacred seats; unfettered; dwelling in solitude; mother of heroes; mother of space.
मुकुन्दा मुक्तिनिलया मूलविग्रह-रूपिणी ।mukunda muktinilaya mulavigraha-rupini |भावज्ञा भवरोगघ्नी भवचक्र-प्रवर्तिनी ॥bhavagya bhavarogaghni bhavachakra-pravartini ||
mukundā muktinilayā mūlavigraha-rūpiṇī । bhāvajñā bhavarogaghnī bhavacakra-pravartinī ॥
मुकुंदा; मुक्ति का निवास; मूल विग्रह रूपा; भावों को जानने वाली; संसार रूपी रोग का नाश करने वाली; भवचक्र को चलाने वाली।
Mukunda (giver of liberation); abode of liberation; whose form is the root image; who knows our feelings; destroyer of the disease of worldly existence; who turns the wheel of births.
छन्दःसारा शास्त्रसारा मन्त्रसारा तलोदरी ।chhandahsara shastrasara mantrasara talodari |उदारकीर्तिरुद्दामवैभवा वर्णरूपिणी ॥udarakirtiruddamavaibhava varnarupini ||
chandaḥsārā śāstrasārā mantrasārā talodarī । udārakīrtiruddāmavaibhavā varṇarūpiṇī ॥
छंदों का सार; शास्त्रों का सार; मंत्रों का सार; पतली कमर वाली; उदार कीर्ति वाली; असीम वैभव वाली; वर्ण-रूपा।
Essence of the metres; essence of the scriptures; essence of the mantras; slender-waisted; of noble fame; of boundless glory; whose form is the letters.
जन्ममृत्यु-जरातप्त-जनविश्रान्ति-दायिनी ।janmamrityu-jaratapta-janavishranti-dayini |सर्वोपनिष-दुद्-घुष्टा शान्त्यतीत-कलात्मिका ॥sarvopanisha-dud-ghushta shantyatita-kalatmika ||
janmamṛtyu-jarātapta-janaviśrānti-dāyinī । sarvopaniṣa-dud-ghuṣṭā śāntyatīta-kalātmikā ॥
जन्म, मृत्यु और बुढ़ापे से तपे लोगों को विश्राम देने वाली; सब उपनिषदों द्वारा घोषित; शांति से परे कला-आत्मिका।
Giver of rest to people scorched by birth, death and old age; proclaimed by all the Upanishads; whose self is the phase beyond peace.
गम्भीरा गगनान्तस्था गर्विता गानलोलुपा ।gambhira gaganantastha garvita ganalolupa |कल्पना-रहिता काष्ठाऽकान्ता कान्तार्ध-विग्रहा ॥kalpana-rahita kashtha'kanta kantardha-vigraha ||
gambhīrā gaganāntasthā garvitā gānalolupā । kalpanā-rahitā kāṣṭhā'kāntā kāntārdha-vigrahā ॥
गंभीरा; आकाश के भीतर स्थित; गर्विता; गान की लोभी; कल्पना-रहित; काष्ठा (परम लक्ष्य); अकांता; कांत (शिव) के आधे शरीर वाली।
Profound; dwelling within the sky; proud; fond of song; free of imagining; the highest goal; beyond desire (or: without a husband over her); half the body of her beloved.
कार्यकारण-निर्मुक्ता कामकेलि-तरङ्गिता ।karyakarana-nirmukta kamakeli-tarangita |कनत्कनकता-टङ्का लीला-विग्रह-धारिणी ॥kanatkanakata-tanka lila-vigraha-dharini ||
kāryakāraṇa-nirmuktā kāmakeli-taraṅgitā । kanatkanakatā-ṭaṅkā līlā-vigraha-dhāriṇī ॥
कार्य और कारण से मुक्त; काम-केलि से तरंगित; चमकते सोने के कुंडलों वाली; लीला से विग्रह धारण करने वाली।
Free of cause and effect; rippling with the play of love; wearing shining golden earrings; who takes forms in play.
अजा क्षयविनिर्मुक्ता मुग्धा क्षिप्र-प्रसादिनी ।aja kshayavinirmukta mugdha kshipra-prasadini |अन्तर्मुख-समाराध्या बहिर्मुख-सुदुर्लभा ॥antarmukha-samaradhya bahirmukha-sudurlabha ||
ajā kṣayavinirmuktā mugdhā kṣipra-prasādinī । antarmukha-samārādhyā bahirmukha-sudurlabhā ॥
अजा; क्षय से मुक्त; मुग्धा; शीघ्र प्रसन्न होने वाली; अंतर्मुख जनों से आराध्य; बहिर्मुख जनों के लिए अत्यंत दुर्लभ।
Unborn; free of decay; innocent; quickly gracious; worshipped by the inward-turned; very hard to reach for the outward-turned.
त्रयी त्रिवर्गनिलया त्रिस्था त्रिपुरमालिनी ।trayi trivarganilaya tristha tripuramalini |निरामया निरालम्बा स्वात्मारामा सुधासृतिः ॥niramaya niralamba swatmarama sudhasritih ||
trayī trivarganilayā tristhā tripuramālinī । nirāmayā nirālambā svātmārāmā sudhāsṛtiḥ ॥
त्रयी; त्रिवर्ग का निवास; तीनों में स्थित; त्रिपुरमालिनी; निरामया; निरालंबा; स्वात्मा में रमने वाली; अमृत की धारा।
The three Vedas; abode of the three aims of life; dwelling in the three; Tripuramalini; free of disease; without support; delighting in her own Self; a stream of nectar.
संसारपङ्क-निर्मग्न-समुद्धरण-पण्डिता ।sansarapanka-nirmagna-samuddharana-pandita |यज्ञप्रिया यज्ञकर्त्री यजमान-स्वरूपिणी ॥yagyapriya yagyakartri yajamana-swarupini ||
saṃsārapaṅka-nirmagna-samuddharaṇa-paṇḍitā । yajñapriyā yajñakartrī yajamāna-svarūpiṇī ॥
संसार रूपी कीचड़ में डूबे लोगों को उबारने में निपुण; यज्ञ-प्रिया; यज्ञ करने वाली; यजमान-रूपा।
Skilled in lifting up those sunk in the mire of worldly life; who loves sacrifice; performer of sacrifice; in the form of the sacrificer.
धर्माधारा धनाध्यक्षा धनधान्य-विवर्धिनी ।dharmadhara dhanadhyaksha dhanadhanya-vivardhini |विप्रप्रिया विप्ररूपा विश्वभ्रमण-कारिणी ॥viprapriya viprarupa vishwabhramana-karini ||
dharmādhārā dhanādhyakṣā dhanadhānya-vivardhinī । viprapriyā viprarūpā viśvabhramaṇa-kāriṇī ॥
धर्म की आधार; धन की अध्यक्षा; धन-धान्य बढ़ाने वाली; विप्र-प्रिया; विप्र-रूपा; विश्व को घुमाने वाली।
Support of dharma; overseer of wealth; who increases wealth and grain; who loves the learned; in the form of the learned; who sets the universe spinning.
विश्वग्रासा विद्रुमाभा वैष्णवी विष्णुरूपिणी ।vishwagrasa vidrumabha vaishnavi vishnurupini |अयोनिर्योनिनिलया कूटस्था कुलरूपिणी ॥ayoniryoninilaya kutastha kularupini ||
viśvagrāsā vidrumābhā vaiṣṇavī viṣṇurūpiṇī । ayoniryoninilayā kūṭasthā kularūpiṇī ॥
विश्व को ग्रसने वाली; मूंगे जैसी आभा वाली; वैष्णवी; विष्णु-रूपा; अयोनि होकर भी योनि-निलया; कूटस्था; कुल-रूपा।
Who swallows the universe; coral-coloured; Vaishnavi; in the form of Vishnu; unborn yet the abode of all births; unchanging (Kutastha); whose form is the Kula.
वीरगोष्ठीप्रिया वीरा नैष्कर्म्या नादरूपिणी ।viragoshthipriya vira naishkarmya nadarupini |विज्ञानकलना कल्या विदग्धा बैन्दवासना ॥vigyanakalana kalya vidagdha baindavasana ||
vīragoṣṭhīpriyā vīrā naiṣkarmyā nādarūpiṇī । vijñānakalanā kalyā vidagdhā baindavāsanā ॥
वीरों की गोष्ठी की प्रेमी; वीरा; नैष्कर्म्य; नाद-रूपा; विज्ञान की कलना; कल्या; विदग्धा; बिंदु पर आसीन।
Who loves the company of heroes; heroic; beyond action; whose form is sound; the play of knowledge; fit to be known; skilled; seated on the Bindu.
तत्त्वाधिका तत्त्वमयी तत्त्वमर्थ-स्वरूपिणी ।tattvadhika tattvamayi tattvamartha-swarupini |सामगानप्रिया सौम्या सदाशिव-कुटुम्बिनी ॥samaganapriya saumya sadashiva-kutumbini ||
tattvādhikā tattvamayī tattvamartha-svarūpiṇī । sāmagānapriyā saumyā sadāśiva-kuṭumbinī ॥
तत्त्वों से परे; तत्त्वमयी; 'तत्' और 'त्वम्' के अर्थ स्वरूपा; सामगान-प्रिया; सौम्या; सदाशिव की कुटुंबिनी।
Beyond the tattvas; made of the tattvas; whose form is the meaning of 'Tat' and 'Tvam'; who loves the chanting of the Sama Veda; gentle; wife of Sadashiva.
सव्यापसव्य-मार्गस्था सर्वापद्विनिवारिणी ।savyapasavya-margastha sarvapadwinivarini |स्वस्था स्वभावमधुरा धीरा धीरसमर्चिता ॥swastha swabhavamadhura dhira dhirasamarchita ||
savyāpasavya-mārgasthā sarvāpadvinivāriṇī । svasthā svabhāvamadhurā dhīrā dhīrasamarcitā ॥
दक्षिण और वाम दोनों मार्गों में स्थित; सब आपदाओं को दूर करने वाली; स्वस्था; स्वभाव से मधुर; धीरा; धीरों द्वारा पूजित।
Dwelling on both the right-hand and left-hand paths; who wards off every calamity; at ease in herself; sweet by nature; steadfast; worshipped by the steadfast.
चैतन्यार्घ्य-समाराध्या चैतन्य-कुसुमप्रिया ।chaitanyarghya-samaradhya chaitanya-kusumapriya |सदोदिता सदातुष्टा तरुणादित्य-पाटला ॥sadodita sadatushta tarunaditya-patala ||
caitanyārghya-samārādhyā caitanya-kusumapriyā । sadoditā sadātuṣṭā taruṇāditya-pāṭalā ॥
चैतन्य रूपी अर्घ्य से आराध्य; चैतन्य रूपी पुष्प की प्रेमी; सदा उदित; सदा संतुष्ट; उगते सूर्य जैसी गुलाबी।
Worshipped with the offering of consciousness; who loves the flower of consciousness; ever risen; ever content; rosy as the young sun.
दक्षिणा-दक्षिणाराध्या दरस्मेर-मुखाम्बुजा ।dakshina-dakshinaradhya darasmera-mukhambuja |कौलिनी-केवलाऽनर्घ्य-कैवल्य-पददायिनी ॥kaulini-kevala'narghya-kaivalya-padadayini ||
dakṣiṇā-dakṣiṇārādhyā darasmera-mukhāmbujā । kaulinī-kevalā'narghya-kaivalya-padadāyinī ॥
दक्षिण और अदक्षिण दोनों द्वारा आराध्य; मंद मुस्कान वाले मुख-कमल वाली; कौलिनी, केवला, अनमोल कैवल्य-पद देने वाली।
Worshipped by both the skilled and the unskilled; her lotus face gently smiling; giver of the priceless state of liberation, alone, as Kaulini.
स्तोत्रप्रिया स्तुतिमती श्रुति-संस्तुत-वैभवा ।stotrapriya stutimati shruti-sanstuta-vaibhava |मनस्विनी मानवती महेशी मङ्गलाकृतिः ॥manaswini manavati maheshi mangalakritih ||
stotrapriyā stutimatī śruti-saṃstuta-vaibhavā । manasvinī mānavatī maheśī maṅgalākṛtiḥ ॥
स्तोत्र-प्रिया; स्तुति के योग्य; श्रुतियों द्वारा स्तुत वैभव वाली; मनस्विनी; मानवती; महेशी; मंगल आकृति वाली।
Who loves hymns; worthy of praise; whose glory is praised by the Vedas; high-minded; dignified; Maheshi; of auspicious form.
विश्वमाता जगद्धात्री विशालाक्षी विरागिणी ।vishwamata jagaddhatri vishalakshi viragini |प्रगल्भा परमोदारा परामोदा मनोमयी ॥pragalbha paramodara paramoda manomayi ||
viśvamātā jagaddhātrī viśālākṣī virāgiṇī । pragalbhā paramodārā parāmodā manomayī ॥
विश्वमाता; जगद्धात्री; विशालाक्षी; विरागिणी; प्रगल्भा; परम उदार; परम आमोद; मनोमयी।
Mother of the universe; sustainer of the world; large-eyed; dispassionate; bold; most generous; supreme joy; made of mind.
व्योमकेशी विमानस्था वज्रिणी वामकेश्वरी ।vyomakeshi vimanastha vajrini vamakeshwari |पञ्चयज्ञ-प्रिया पञ्च-प्रेत-मञ्चाधिशायिनी ॥panchayagya-priya pancha-preta-manchadhishayini ||
vyomakeśī vimānasthā vajriṇī vāmakeśvarī । pañcayajña-priyā pañca-preta-mañcādhiśāyinī ॥
आकाश ही जिनके केश हैं; विमान में स्थित; वज्रिणी; वामकेश्वरी; पंच-यज्ञ-प्रिया; पंच-प्रेत रूपी मंच पर शयन करने वाली।
Whose hair is the sky; seated in a celestial car; bearer of the thunderbolt; Vamakeshvari; who loves the five sacrifices; reclining on the couch of the five corpses.
पञ्चमी पञ्चभूतेशी पञ्च-संख्योपचारिणी ।panchami panchabhuteshi pancha-sankhyopacharini |शाश्वती शाश्वतैश्वर्या शर्मदा शम्भुमोहिनी ॥shashwati shashwataishwarya sharmada shambhumohini ||
pañcamī pañcabhūteśī pañca-saṃkhyopacāriṇī । śāśvatī śāśvataiśvaryā śarmadā śambhumohinī ॥
पंचमी; पंचभूतों की ईश्वरी; पाँच उपचारों से पूजित; शाश्वती; शाश्वत ऐश्वर्य वाली; सुख देने वाली; शंभु को मोहित करने वाली।
The fifth (Panchami); ruler of the five elements; worshipped with the five offerings; eternal; of eternal sovereignty; giver of happiness; who enchants Shambhu.
धरा धरसुता धन्या धर्मिणी धर्मवर्धिनी ।dhara dharasuta dhanya dharmini dharmavardhini |लोकातीता गुणातीता सर्वातीता शमात्मिका ॥lokatita gunatita sarvatita shamatmika ||
dharā dharasutā dhanyā dharmiṇī dharmavardhinī । lokātītā guṇātītā sarvātītā śamātmikā ॥
धरा; पर्वत की पुत्री; धन्या; धर्मिणी; धर्म बढ़ाने वाली; लोकों से परे; गुणों से परे; सबसे परे; शम-आत्मिका।
The earth; daughter of the mountain; blessed; righteous; who increases dharma; beyond the worlds; beyond the gunas; beyond all; whose self is tranquillity.
बन्धूक-कुसुमप्रख्या बाला लीलाविनोदिनी ।bandhuka-kusumaprakhya bala lilavinodini |सुमङ्गली सुखकरी सुवेषाढ्या सुवासिनी ॥sumangali sukhakari suveshadhya suvasini ||
bandhūka-kusumaprakhyā bālā līlāvinodinī । sumaṅgalī sukhakarī suveṣāḍhyā suvāsinī ॥
बंधूक के फूल जैसी दीप्त; बाला; लीला से आनंदित; सुमंगली; सुख देने वाली; सुंदर वेश से संपन्न; सुवासिनी।
Bright as the bandhuka flower; the young girl (Bala); who delights in play; wholly auspicious; giver of happiness; well adorned; the married woman whose husband lives.
सुवासिन्यर्चन-प्रीताऽऽशोभना शुद्धमानसा ।suvasinyarchana-prita''shobhana shuddhamanasa |बिन्दु-तर्पण-सन्तुष्टा पूर्वजा त्रिपुराम्बिका ॥bindu-tarpana-santushta purvaja tripurambika ||
suvāsinyarcana-prītā''śobhanā śuddhamānasā । bindu-tarpaṇa-santuṣṭā pūrvajā tripurāmbikā ॥
सुवासिनियों के पूजन से प्रसन्न; आशोभना; शुद्ध मन वाली; बिंदु-तर्पण से संतुष्ट; पूर्वजा; त्रिपुरांबिका।
Pleased by the worship of married women; radiant; pure-minded; content with the offering to the Bindu; the first-born; Tripurambika.
दशमुद्रा-समाराध्या त्रिपुराश्री-वशङ्करी ।dashamudra-samaradhya tripurashri-vashankari |ज्ञानमुद्रा ज्ञानगम्या ज्ञानज्ञेय-स्वरूपिणी ॥gyanamudra gyanagamya gyanagyeya-swarupini ||
daśamudrā-samārādhyā tripurāśrī-vaśaṅkarī । jñānamudrā jñānagamyā jñānajñeya-svarūpiṇī ॥
दस मुद्राओं से आराध्य; त्रिपुराश्री को वश में करने वाली; ज्ञानमुद्रा; ज्ञान से प्राप्य; ज्ञान और ज्ञेय स्वरूपा।
Worshipped with the ten mudras; who holds Tripurashri in her sway; the gesture of knowledge; reached by knowledge; whose form is knowledge and the known.
योनिमुद्रा त्रिखण्डेशी त्रिगुणाम्बा त्रिकोणगा ।yonimudra trikhandeshi trigunamba trikonaga |अनघाऽद्भुत-चारित्रा वाञ्छितार्थ-प्रदायिनी ॥anagha'dbhuta-charitra vanchhitartha-pradayini ||
yonimudrā trikhaṇḍeśī triguṇāmbā trikoṇagā । anaghā'dbhuta-cāritrā vāñchitārtha-pradāyinī ॥
योनिमुद्रा; त्रिखंडेशी; त्रिगुणों की माता; त्रिकोण में स्थित; अनघा; अद्भुत चरित्र वाली; मनचाहा फल देने वाली।
The yoni mudra; ruler of the three sections; mother of the three gunas; dwelling in the triangle; sinless; of wonderful deeds; giver of what is desired.
अभ्यासातिशय-ज्ञाता षडध्वातीत-रूपिणी ।abhyasatishaya-gyata shadadhwatita-rupini |अव्याज करुणामूर्ति रज्ञानध्वान्त दीपिका ॥avyaja karunamurti ragyanadhwanta dipika ||
abhyāsātiśaya-jñātā ṣaḍadhvātīta-rūpiṇī । avyāja karuṇāmūrti rajñānadhvānta dīpikā ॥
अत्यधिक अभ्यास से जानी जाने वाली; छह अध्वों से परे; निःस्वार्थ करुणा की मूर्ति; अज्ञान रूपी अंधकार के लिए दीपक।
Known through intense practice; beyond the six paths; the embodiment of unconditional compassion; a lamp to the darkness of ignorance.
आबाल-गोप-विदिता सर्वानुल्लङ्घ्य-शासना ।abala-gopa-vidita sarvanullanghya-shasana |श्रीचक्रराज-निलया श्रीमत्-त्रिपुरसुन्दरी ॥shrichakraraja-nilaya shrimat-tripurasundari ||
ābāla-gopa-viditā sarvānullaṅghya-śāsanā । śrīcakrarāja-nilayā śrīmat-tripurasundarī ॥
बालकों और ग्वालों तक सबको ज्ञात; जिनकी आज्ञा का कोई उल्लंघन नहीं कर सकता; श्रीचक्रराज में निवास करने वाली; श्रीमत् त्रिपुरसुंदरी।
Known to all, down to children and cowherds; whose command none can transgress; dwelling in the Shri Chakra; the glorious Tripurasundari.
श्रीशिवा शिव-शक्त्यैक्य-रूपिणी ललिताम्बिका ।shrishiva shiva-shaktyaikya-rupini lalitambika |
śrīśivā śiva-śaktyaikya-rūpiṇī lalitāmbikā ।
श्री शिवा; शिव और शक्ति की एकता स्वरूपा; ललितांबिका।
Shri Shiva; whose form is the union of Shiva and Shakti; Lalitambika, the Mother Lalita.
About this text
The Lalita Sahasranama is the central hymn of the Shri Vidya tradition. It is part of the Brahmanda Purana, where Hayagriva, a form of Vishnu, teaches it to the sage Agastya, and is said to have been composed by the eight Vagdevis, goddesses of speech, at Lalita's command. Unlike many sahasranamas it repeats no name and uses no filler words. The names follow an order: first Lalita's appearance from the fire of consciousness to accomplish the gods' work, then a description of her form from head to foot, her city on Mount Meru, and her war against the demon Bhandasura; then her presence as Kundalini rising through the chakras; then a long series on her formless, transcendent nature (nirguna, niranjana, nitya); her forms as the deities of the six chakras; and finally her identity with the supreme Brahman and with the union of Shiva and Shakti. The classic commentary is Bhaskararaya's Saubhagyabhaskara (eighteenth century). Here the four dhyana verses are followed by the stotra; the purva-bhaga and phalashruti chapters are not included.
How it is recited
It is recited on Fridays, on full-moon days, during Navratri and in Shri Vidya worship, often with an offering of kumkum at each name (kumkumarchana). The dhyana verses are recited first. Customs vary.
When it is recited
More for Durga
More Stotras
Change log
- : Published. Text compared line by line across independent sources (see the editorial policy).