Satyanarayan Vrat Katha · Part 4: Chapter 4: The ascetic, and Kalavati's prasad

सूत उवाच ।सूत उवाच ।suta uvacha |यात्रां तु कृतवान् साधुर्मङ्गलायनपूर्विकाम् ।यात्रां तु कृतवान् साधुर् मङ्गलायन पूर्विकाम् ।yatram tu kritavan sadhur mangalayana purvikam |ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा तदा तु नगरं ययौ ॥ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा तदा तु नगरं ययौ ॥brahmanebhyo dhanam dattva tada tu nagaram yayau ||

sūta uvāca । yātrāṃ tu kṛtavān sādhurmaṅgalāyanapūrvikām । brāhmaṇebhyo dhanaṃ dattvā tadā tu nagaraṃ yayau ॥

सूत जी बोले: 'साधु ने मंगलाचार के साथ यात्रा आरंभ की, ब्राह्मणों को धन देकर अपने नगर की ओर चल पड़ा।

Suta said: 'The merchant began his journey with auspicious rites, gave wealth to brahmins and set out for his city.

कियद् दूरे गते साधौ सत्यनारायणः प्रभुः ।kiyad dure gate sadhau satyanarayanah prabhuh |जिज्ञासां कृतवान् साधो किमस्ति तव नौस्थितम् ॥jigyasam kritavan sadho kimasti tava nausthitam ||

kiyad dūre gate sādhau satyanārāyaṇaḥ prabhuḥ । jijñāsāṃ kṛtavān sādho kimasti tava nausthitam ॥

जब साधु कुछ दूर गया, तब भगवान सत्यनारायण (संन्यासी के रूप में) ने जानना चाहा: "हे साधु, तुम्हारी नाव में क्या है?"

When the merchant had gone some distance, Lord Satyanarayana (as an ascetic) asked to know: "Merchant, what is in your boat?"

ततो महाजनौ मत्तौ हेलया च प्रहस्य वै ।tato mahajanau mattau helaya cha prahasya vai |कथं पृच्छसि भो दण्डिन् मुद्रां नेतुं किमिच्छसि ॥katham prichchhasi bho dandin mudram netum kimichchhasi ||

tato mahājanau mattau helayā ca prahasya vai । kathaṃ pṛcchasi bho daṇḍin mudrāṃ netuṃ kimicchasi ॥

तब दोनों अभिमानी वणिक तिरस्कार से हँसकर बोले: "हे दंडी, क्यों पूछते हो? क्या हमारा धन ले जाना चाहते हो?

Then the two merchants, proud, laughed at him scornfully: "Why do you ask, ascetic? Do you want to take our money?

लता-पत्रादिकं चैव वर्तते तरणौ मम ।lata-patradikam chaiva vartate taranau mama |निष्ठुरं च वचः श्रुत्वा सत्यं भवतु ते वचः ॥nishthuram cha vachah shrutva satyam bhavatu te vachah ||

latā-patrādikaṃ caiva vartate taraṇau mama । niṣṭhuraṃ ca vacaḥ śrutvā satyaṃ bhavatu te vacaḥ ॥

मेरी नाव में तो केवल लताएँ और पत्ते आदि हैं।" यह कठोर वचन सुनकर वे बोले: "तुम्हारा वचन सत्य हो।"

There are only creepers and leaves in my boat." Hearing these harsh words he said: "Let your words come true."

एवमुक्त्वा गतः शीघ्रं दण्डी तस्य समीपतः ।एवमुक्त्वा गतः शीघ्रं दण्डी तस्य समीपतः ।evamuktva gatah shighram dandi tasya samipatah |कियद्दूरे ततो गत्वा स्थितः सिन्धुसमीपतः ॥कियद्दूरे ततो गत्वा स्थितः सिन्धु समीपतः ॥kiyaddure tato gatva sthitah sindhu samipatah ||

evamuktvā gataḥ śīghraṃ daṇḍī tasya samīpataḥ । kiyaddūre tato gatvā sthitaḥ sindhusamīpataḥ ॥

ऐसा कहकर वह दंडी शीघ्र उसके पास से चला गया, और कुछ दूर जाकर समुद्र के पास ठहर गया।

Saying this, the ascetic quickly went away from him, and after going some distance stayed near the sea.

गते दण्डिनि साधुश्च कृतनित्यक्रियस्तदा ।गते दण्डिनि साधुश्च कृत नित्य क्रियस् तदा ।gate dandini sadhushcha krita nitya kriyas tada |उत्थितां तरणीं दृष्ट्वा विस्मयं परमं ययौ ॥उत्थितां तरणीं दृष्ट्वा विस्मयं परमं ययौ ॥utthitam taranim drishtva vismayam paramam yayau ||

gate daṇḍini sādhuśca kṛtanityakriyastadā । utthitāṃ taraṇīṃ dṛṣṭvā vismayaṃ paramaṃ yayau ॥

दंडी के जाने पर साधु ने अपना नित्यकर्म किया; तब नाव को ऊपर उठी (हल्की) देखकर वह अत्यंत विस्मित हुआ,

When the ascetic had gone, the merchant finished his daily rites; seeing the boat riding high in the water, he was utterly astonished,

दृष्ट्वा लतादिकं चैव मूर्च्छितो न्यपतद् भुवि ।दृष्ट्वा लतादिकं चैव मूर्च्छितो न्यपतद् भुवि ।drishtva latadikam chaiva murchchhito nyapatad bhuvi |लब्धसंज्ञो वणिक्पुत्रस्ततश्चिन्तान्वितोऽभवत् ॥लब्धसंज्ञो वणिक् पुत्रस् ततश्चिन्तान्वितोऽभवत् ॥labdhasangyo vanik putras tatashchintanvito'bhavat ||

dṛṣṭvā latādikaṃ caiva mūrcchito nyapatad bhuvi । labdhasaṃjño vaṇikputrastataścintānvito'bhavat ॥

और उसमें केवल लताएँ आदि देखकर वह मूर्छित होकर धरती पर गिर पड़ा। होश आने पर वह वणिक चिंता में डूब गया।

and seeing only creepers and leaves in it, he fainted and fell to the ground. When he came round, the merchant was filled with worry.

तदा तु दुहितुः कान्तो वचनं चेदमब्रवीत् ।tada tu duhituh kanto vachanam chedamabravit |किमर्थं क्रियते शोकः शापो दत्तश्च दण्डिना ॥kimartham kriyate shokah shapo dattashcha dandina ||

tadā tu duhituḥ kānto vacanaṃ cedamabravīt । kimarthaṃ kriyate śokaḥ śāpo dattaśca daṇḍinā ॥

तब कन्या के पति (दामाद) ने कहा: "शोक क्यों करते हैं? यह दंडी का दिया हुआ शाप है।

Then the daughter's husband said: "Why grieve? The ascetic has cursed us.

शक्यते तेन सर्वं हि कर्तुं चात्र न संशयः ।शक्यते तेन सर्वं हि कर्तुं चात्र न संशयः ।shakyate tena sarvam hi kartum chatra na sanshayah |अतस्तच्छरणं यामो वाञ्छितार्थो भविष्यति ॥अतस् तच्छरणं यामो वाञ्छितार्थो भविष्यति ॥atas tachchharanam yamo vanchhitartho bhavishyati ||

śakyate tena sarvaṃ hi kartuṃ cātra na saṃśayaḥ । atastaccharaṇaṃ yāmo vāñchitārtho bhaviṣyati ॥

वे सब कुछ कर सकते हैं, इसमें संदेह नहीं; इसलिए हम उनकी शरण में चलें, हमारी मनोकामना पूरी होगी।"

He can do anything, there is no doubt; so let us go to him for refuge, and our wish will be fulfilled."

जामातुर्वचनं श्रुत्वा तत्सकाशं गतस्तदा ।जामातुर् वचनं श्रुत्वा तत्सकाशं गतस्तदा ।jamatur vachanam shrutva tatsakasham gatastada |दृष्ट्वा च दण्डिनं भक्त्या नत्वा प्रोवाच सादरम् ॥दृष्ट्वा च दण्डिनं भक्त्या नत्वा प्रोवाच सादरम् ॥drishtva cha dandinam bhaktya natva provacha sadaram ||

jāmāturvacanaṃ śrutvā tatsakāśaṃ gatastadā । dṛṣṭvā ca daṇḍinaṃ bhaktyā natvā provāca sādaram ॥

दामाद की बात सुनकर वह उनके पास गया, और दंडी को देखकर भक्ति से प्रणाम करके आदर से बोला:

Hearing his son-in-law's words he went to him, and seeing the ascetic he bowed with devotion and said respectfully:

क्षमस्व चापराधं मे यदुक्तं तव सन्निधौ ।kshamaswa chaparadham me yaduktam tava sannidhau |एवं पुनः पुनर्नत्वा महाशोकाकुलोऽभवत् ॥evam punah punarnatva mahashokakulo'bhavat ||

kṣamasva cāparādhaṃ me yaduktaṃ tava sannidhau । evaṃ punaḥ punarnatvā mahāśokākulo'bhavat ॥

"आपके सामने मैंने जो कहा, मेरा वह अपराध क्षमा कीजिए।" इस प्रकार बार-बार प्रणाम करते हुए वह महाशोक से व्याकुल हो गया।

"Forgive my fault, what I said before you." Bowing again and again in this way, he was overcome with great grief.

प्रोवाच वचनं दण्डी विलपन्तं विलोक्य च ।प्रोवाच वचनं दण्डी विलपन्तं विलोक्य च ।provacha vachanam dandi vilapantam vilokya cha |मा रोदीः शृणुमद्वाक्यं मम पूजाबहिर्मुखः ॥मा रोदीः शृणुमद्वाक्यं मम पूजा बहिर्मुखः ॥ma rodih shrinumadwakyam mama puja bahirmukhah ||

provāca vacanaṃ daṇḍī vilapantaṃ vilokya ca । mā rodīḥ śṛṇumadvākyaṃ mama pūjābahirmukhaḥ ॥

उसे रोते देखकर दंडी ने कहा: "मत रोओ; मेरी बात सुनो। तुम मेरी पूजा से विमुख हो;

Seeing him weeping, the ascetic said: "Do not weep; hear my words. You turned away from my worship;

ममाज्ञया च दुर्बुद्धे लब्धं दुःखं मुहुर्मुहुः ।mamagyaya cha durbuddhe labdham duhkham muhurmuhuh |तच्छ्रुत्वा भगवद्वाक्यं स्तुतिं कर्तुं समुद्यतः ॥tachchhrutva bhagavadwakyam stutim kartum samudyatah ||

mamājñayā ca durbuddhe labdhaṃ duḥkhaṃ muhurmuhuḥ । tacchrutvā bhagavadvākyaṃ stutiṃ kartuṃ samudyataḥ ॥

हे दुर्बुद्धि, मेरी आज्ञा से तुम्हें बार-बार दुख मिला है।" भगवान के वचन सुनकर वह स्तुति करने को तत्पर हुआ।

by my command, foolish one, you have met with sorrow again and again." Hearing the Lord's words, he set about praising him.

साधुरुवाच ।साधुरुवाच ।sadhuruvacha |त्वन्मायामोहिताः सर्वे ब्रह्माद्यास्त्रिदिवौकसः ।त्वन् माया मोहिताः सर्वे ब्रह्माद्यास् त्रिदिवौकसः ।tvan maya mohitah sarve brahmadyas tridivaukasah |न जानन्ति गुणान् रूपं तवाश्चर्यमिदं प्रभो ॥न जानन्ति गुणान् रूपं तवाश्चर्यमिदं प्रभो ॥na jananti gunan rupam tavashcharyamidam prabho ||

sādhuruvāca । tvanmāyāmohitāḥ sarve brahmādyāstridivaukasaḥ । na jānanti guṇān rūpaṃ tavāścaryamidaṃ prabho ॥

साधु बोला: "ब्रह्मा आदि सभी देवता आपकी माया से मोहित हैं; वे आपके गुण और रूप नहीं जानते। हे प्रभो, यह आश्चर्य है।

The merchant said: "All the gods of heaven, Brahma and the rest, are deluded by your maya; they do not know your qualities or your form. This is a wonder, Lord.

मूढोऽहं त्वां कथं जाने मोहितस्तव मायया ।मूढोऽहं त्वां कथं जाने मोहितस्तव मायया ।mudho'ham tvam katham jane mohitastava mayaya |प्रसीद पूजयिष्यामि यथाविभवविस्तरैः ॥प्रसीद पूजयिष्यामि यथा विभव विस्तरैः ॥prasida pujayishyami yatha vibhava vistaraih ||

mūḍho'haṃ tvāṃ kathaṃ jāne mohitastava māyayā । prasīda pūjayiṣyāmi yathāvibhavavistaraiḥ ॥

मैं मूढ़ हूँ, आपकी माया से मोहित हूँ; मैं आपको कैसे जानूँ? प्रसन्न होइए; मैं अपनी सामर्थ्य के अनुसार विस्तार से आपकी पूजा करूँगा।

I am a fool, deluded by your maya; how could I know you? Be gracious; I will worship you as fully as my means allow.

पुरा वित्तं च तत् सर्वं त्राहि मां शरणागतम् ।pura vittam cha tat sarvam trahi mam sharanagatam |श्रुत्वा भक्तियुतं वाक्यं परितुष्टो जनार्दनः ॥shrutva bhaktiyutam vakyam paritushto janardanah ||

purā vittaṃ ca tat sarvaṃ trāhi māṃ śaraṇāgatam । śrutvā bhaktiyutaṃ vākyaṃ parituṣṭo janārdanaḥ ॥

मेरा पहले का सारा धन लौटाइए और मुझ शरणागत की रक्षा कीजिए।" भक्ति से भरे वचन सुनकर जनार्दन बहुत प्रसन्न हुए।

Restore all my former wealth and protect me, who have come to you for refuge." Hearing these words full of devotion, Janardana was well pleased.

वरं च वाञ्छितं दत्त्वा तत्रैवान्तर्दधे हरिः ।वरं च वाञ्छितं दत्त्वा तत्रैवान्तर्दधे हरिः ।varam cha vanchhitam dattva tatraivantardadhe harih |ततो नावं समारुह्य दृष्ट्वा वित्तप्रपूरिताम् ॥ततो नावं समारुह्य दृष्ट्वा वित्त प्रपूरिताम् ॥tato navam samaruhya drishtva vitta prapuritam ||

varaṃ ca vāñchitaṃ dattvā tatraivāntardadhe hariḥ । tato nāvaṃ samāruhya dṛṣṭvā vittaprapūritām ॥

मनचाहा वर देकर हरि वहीं अंतर्धान हो गए। फिर नाव पर चढ़कर और उसे धन से भरी देखकर

Granting the boon he wished for, Hari vanished on the spot. Then, boarding the boat and seeing it full of wealth,

कृपया सत्यदेवस्य सफलं वाञ्छितं मम ।kripaya satyadevasya saphalam vanchhitam mama |इत्युक्त्वा स्वजनैः सार्धं पूजां कृत्वा यथाविधि ॥ityuktva swajanaih sardham pujam kritva yathavidhi ||

kṛpayā satyadevasya saphalaṃ vāñchitaṃ mama । ityuktvā svajanaiḥ sārdhaṃ pūjāṃ kṛtvā yathāvidhi ॥

वह बोला: "सत्यदेव की कृपा से मेरी इच्छा पूरी हुई।" यह कहकर उसने अपने लोगों के साथ विधिपूर्वक पूजा की,

he said: "By Satyadeva's grace my wish is fulfilled." Saying this, he performed the puja with his people as prescribed,

हर्षेण चाभवत् पूर्णःसत्यदेवप्रसादतः ।हर्षेण चाभवत् पूर्णः सत्यदेव प्रसादतः ।harshena chabhavat purnah satyadeva prasadatah |नावं संयोज्य यत्नेन स्वदेशगमनं कृतम् ॥नावं संयोज्य यत्नेन स्वदेशगमनं कृतम् ॥navam sanyojya yatnena swadeshagamanam kritam ||

harṣeṇa cābhavat pūrṇaḥsatyadevaprasādataḥ । nāvaṃ saṃyojya yatnena svadeśagamanaṃ kṛtam ॥

और सत्यदेव की कृपा से आनंद से भर गया। सावधानी से नाव तैयार करके वह अपने देश की ओर चल पड़ा।

and was filled with joy by Satyadeva's grace. Carefully making the boat ready, he set out for his own country.

साधुर्जामातरं प्राह पश्य रत्नपुरीं मम ।sadhurjamataram praha pashya ratnapurim mama |दूतं च प्रेषयामास निजवित्तस्य रक्षकम् ॥dutam cha preshayamasa nijavittasya rakshakam ||

sādhurjāmātaraṃ prāha paśya ratnapurīṃ mama । dūtaṃ ca preṣayāmāsa nijavittasya rakṣakam ॥

साधु ने दामाद से कहा: "देखो, यह मेरी रत्नपुरी है।" और उसने अपने धन के रक्षक एक दूत को आगे भेजा।

The merchant said to his son-in-law: "Look, there is my city of gems." And he sent a messenger, the keeper of his wealth, ahead.

ततोऽसौ नगरं गत्वा साधुभार्यां विलोक्य च ।ततोऽसौ नगरं गत्वा साधुभार्यां विलोक्य च ।tato'sau nagaram gatva sadhubharyam vilokya cha |प्रोवाच वाञ्छितं वाक्यं नत्वा बद्धाञ्जलिस्तदा ॥प्रोवाच वाञ्छितं वाक्यं नत्वा बद्धाञ्जलिस् तदा ॥provacha vanchhitam vakyam natva baddhanjalis tada ||

tato'sau nagaraṃ gatvā sādhubhāryāṃ vilokya ca । provāca vāñchitaṃ vākyaṃ natvā baddhāñjalistadā ॥

दूत ने नगर में जाकर साधु की पत्नी को देखा, और हाथ जोड़कर प्रणाम करके मनचाहा समाचार सुनाया:

The messenger went to the city, and seeing the merchant's wife, bowed with joined palms and gave the longed-for news:

निकटे नगरस्यैव जामात्रा सहितो वणिक् ।nikate nagarasyaiva jamatra sahito vanik |आगतो बन्धुवर्गैश्च वित्तैश्च बहुभिर्युतः ॥agato bandhuvargaishcha vittaishcha bahubhiryutah ||

nikaṭe nagarasyaiva jāmātrā sahito vaṇik । āgato bandhuvargaiśca vittaiśca bahubhiryutaḥ ॥

"साधु अपने दामाद के साथ, बंधु-बांधवों और बहुत-से धन के साथ नगर के पास आ पहुँचे हैं।"

"The merchant has arrived near the city with his son-in-law, together with his kinsmen and much wealth."

श्रुत्वा दूतमुखाद्वाक्यं महाहर्षवती सती ।श्रुत्वा दूत मुखाद् वाक्यं महाहर्षवती सती ।shrutva duta mukhad vakyam mahaharshavati sati |सत्यपूजां ततः कृत्वा प्रोवाच तनुजां प्रति ॥सत्यपूजां ततः कृत्वा प्रोवाच तनुजां प्रति ॥satyapujam tatah kritva provacha tanujam prati ||

śrutvā dūtamukhādvākyaṃ mahāharṣavatī satī । satyapūjāṃ tataḥ kṛtvā provāca tanujāṃ prati ॥

दूत के मुख से यह सुनकर वह सती अत्यंत हर्षित हुई; उसने सत्य-पूजा की और फिर अपनी बेटी से कहा:

Hearing this from the messenger, the good wife was overjoyed; she performed the Satya puja and then said to her daughter:

व्रजामि शीघ्रमागच्छ साधुसन्दर्शनाय च ।व्रजामि शीघ्रमागच्छ साधु सन्दर्शनाय च ।vrajami shighramagachchha sadhu sandarshanaya cha |इति मातृवचः श्रुत्वा व्रतं कृत्वा समाप्य च ॥इति मातृवचः श्रुत्वा व्रतं कृत्वा समाप्य च ॥iti matrivachah shrutva vratam kritva samapya cha ||

vrajāmi śīghramāgaccha sādhusandarśanāya ca । iti mātṛvacaḥ śrutvā vrataṃ kṛtvā samāpya ca ॥

"मैं जा रही हूँ; तुम भी साधु के दर्शन के लिए शीघ्र आओ।" माता के वचन सुनकर उसने व्रत पूरा किया,

"I am going; come quickly to see the merchant." Hearing her mother's words, she finished the vow,

प्रसादं च परित्यज्य गता साऽपि पतिं प्रति ।prasadam cha parityajya gata sa'pi patim prati |तेन रुष्टः सत्यदेवो भर्तारं तरणीं तथा ॥tena rushtah satyadevo bhartaram taranim tatha ||

prasādaṃ ca parityajya gatā sā'pi patiṃ prati । tena ruṣṭaḥ satyadevo bhartāraṃ taraṇīṃ tathā ॥

पर प्रसाद छोड़कर वह भी पति से मिलने चली गई। इससे रुष्ट होकर सत्यदेव ने उसके पति और नाव को

but leaving the prasad aside, she too went to meet her husband. Angered by this, Satyadeva took her husband and the boat

संहृत्य च धनैः सार्धं जले तस्यावमज्जयत् ।sanhritya cha dhanaih sardham jale tasyavamajjayat |ततः कलावती कन्या न विलोक्य निजं पतिम् ॥tatah kalavati kanya na vilokya nijam patim ||

saṃhṛtya ca dhanaiḥ sārdhaṃ jale tasyāvamajjayat । tataḥ kalāvatī kanyā na vilokya nijaṃ patim ॥

धन सहित पानी में डुबो दिया। तब कन्या कलावती अपने पति को न देखकर

and sank them with the wealth in the water. Then the girl Kalavati, not seeing her husband,

शोकेन महता तत्र रुदती चापतद् भुवि ।shokena mahata tatra rudati chapatad bhuvi |दृष्ट्वा तथाविधां नावं कन्यां च बहुदुःखिताम् ॥drishtva tathavidham navam kanyam cha bahuduhkhitam ||

śokena mahatā tatra rudatī cāpatad bhuvi । dṛṣṭvā tathāvidhāṃ nāvaṃ kanyāṃ ca bahuduḥkhitām ॥

बड़े शोक से रोती हुई वहीं धरती पर गिर पड़ी। नाव को वैसी दशा में और कन्या को बहुत दुखी देखकर

fell to the ground there, weeping in great grief. Seeing the boat in that state and the girl in deep sorrow,

भीतेन मनसा साधुः किमाश्चर्यमिदं भवेत् ।भीतेन मनसा साधुः किमाश्चर्यमिदं भवेत् ।bhitena manasa sadhuh kimashcharyamidam bhavet |चिन्त्यमानाश्च ते सर्वे बभूवुस्तरिवाहकाः ॥चिन्त्यमानाश्च ते सर्वे बभूवुस् तरि वाहकाः ॥chintyamanashcha te sarve babhuvus tari vahakah ||

bhītena manasā sādhuḥ kimāścaryamidaṃ bhavet । cintyamānāśca te sarve babhūvustarivāhakāḥ ॥

साधु भयभीत हो गया: "यह क्या आश्चर्य है?" और सभी नाविक चिंता में पड़ गए।

the merchant was frightened: "What wonder is this?" And all the boatmen were lost in worry.

ततो लीलावती कन्यां दृष्ट्वा सा विह्वलाऽभवत् ।tato lilavati kanyam drishtva sa vihwala'bhavat |विललापातिदुःखेन भर्तारं चेदमब्रवीत् ॥vilalapatiduhkhena bhartaram chedamabravit ||

tato līlāvatī kanyāṃ dṛṣṭvā sā vihvalā'bhavat । vilalāpātiduḥkhena bhartāraṃ cedamabravīt ॥

तब लीलावती अपनी बेटी को देखकर व्याकुल हो गई; वह बहुत दुख से विलाप करती हुई पति से बोली:

Then Lilavati, seeing her daughter, was distraught; she lamented in great sorrow and said to her husband:

इदानीं नौकया सार्धं कथं सोऽभूदलक्षितः ।idanim naukaya sardham katham so'bhudalakshitah |न जाने कस्य देवस्य हेलया चैव सा हृता ॥na jane kasya devasya helaya chaiva sa hrita ||

idānīṃ naukayā sārdhaṃ kathaṃ so'bhūdalakṣitaḥ । na jāne kasya devasya helayā caiva sā hṛtā ॥

"वह अभी नाव के साथ कैसे ओझल हो गया? मैं नहीं जानती किस देवता की अवहेलना से वह हर ली गई।

"How has he vanished just now, together with the boat? I do not know by the slight of which god it was taken.

सत्यदेवस्य माहात्म्यं ज्ञातुं वा केन शक्यते ।satyadevasya mahatmyam gyatum va kena shakyate |इत्युक्त्वा विललापैव ततश्च स्वजनैः सह ॥ityuktva vilalapaiva tatashcha swajanaih saha ||

satyadevasya māhātmyaṃ jñātuṃ vā kena śakyate । ityuktvā vilalāpaiva tataśca svajanaiḥ saha ॥

सत्यदेव की महिमा कौन जान सकता है?" यह कहकर वह विलाप करने लगी, और फिर अपने लोगों के साथ

Who can know the greatness of Satyadeva?" Saying this she lamented, and then together with her people

ततो लीलावती कन्यां क्रोडे कृत्वा रुरोद ह ।tato lilavati kanyam krode kritva ruroda ha |ततः कलावती कन्या नष्टे स्वामिनि दुःखिता ॥tatah kalavati kanya nashte swamini duhkhita ||

tato līlāvatī kanyāṃ kroḍe kṛtvā ruroda ha । tataḥ kalāvatī kanyā naṣṭe svāmini duḥkhitā ॥

लीलावती बेटी को गोद में लेकर रोने लगी। तब पति के खो जाने से दुखी कन्या कलावती ने

Lilavati took her daughter in her lap and wept. Then the girl Kalavati, grieving at the loss of her husband,

गृहीत्वा पादुके तस्यानुगतुं च मनोदधे ।grihitva paduke tasyanugatum cha manodadhe |कन्यायाश्चरितं दृष्ट्वा सभार्यः सज्जनो वणिक् ॥kanyayashcharitam drishtva sabharyah sajjano vanik ||

gṛhītvā pāduke tasyānugatuṃ ca manodadhe । kanyāyāścaritaṃ dṛṣṭvā sabhāryaḥ sajjano vaṇik ॥

उसकी पादुकाएँ लेकर उसके पीछे जाने का निश्चय किया। कन्या का यह आचरण देखकर पत्नी सहित वह सज्जन वणिक,

took his sandals and resolved to follow him. Seeing what his daughter meant to do, the good merchant, with his wife,

अतिशोकेन सन्तप्तश्चिन्तयामास धर्मवित् ।अतिशोकेन सन्तप्तश् चिन्तयामास धर्मवित् ।atishokena santaptash chintayamasa dharmavit |हृतं वा सत्यदेवेन भ्रान्तोऽहं सत्यमायया ॥हृतं वा सत्यदेवेन भ्रान्तोऽहं सत्यमायया ॥hritam va satyadevena bhranto'ham satyamayaya ||

atiśokena santaptaścintayāmāsa dharmavit । hṛtaṃ vā satyadevena bhrānto'haṃ satyamāyayā ॥

जो धर्म को जानता था, अत्यंत शोक से संतप्त होकर सोचने लगा: "यह सत्यदेव ने हर लिया है; मैं सत्य की माया से भ्रमित हूँ।

burning with grief, the knower of dharma, reflected: "It has been taken by Satyadeva; I am confused by Satya's maya.

सत्यपूजां करिष्यामि यथाविभवविस्तरैः ।सत्यपूजां करिष्यामि यथा विभव विस्तरैः ।satyapujam karishyami yatha vibhava vistaraih |इति सर्वान् समाहूय कथयित्वा मनोरथम् ॥इति सर्वान् समाहूय कथयित्वा मनोरथम् ॥iti sarvan samahuya kathayitva manoratham ||

satyapūjāṃ kariṣyāmi yathāvibhavavistaraiḥ । iti sarvān samāhūya kathayitvā manoratham ॥

मैं अपनी सामर्थ्य के अनुसार विस्तार से सत्य-पूजा करूँगा।" ऐसा सोचकर उसने सबको बुलाया और अपना मनोरथ बताया,

I will perform the Satya puja as fully as my means allow." So he called everyone and told them his wish,

नत्वा च दण्डवद् भूमौ सत्यदेवं पुनः पुनः ।natva cha dandavad bhumau satyadevam punah punah |ततस्तुष्टः सत्यदेवो दीनानां परिपालकः ॥tatastushtah satyadevo dinanam paripalakah ||

natvā ca daṇḍavad bhūmau satyadevaṃ punaḥ punaḥ । tatastuṣṭaḥ satyadevo dīnānāṃ paripālakaḥ ॥

और सत्यदेव को बार-बार धरती पर दंडवत प्रणाम किया। तब दीनों के रक्षक सत्यदेव प्रसन्न हुए,

and bowed full-length on the ground to Satyadeva again and again. Then Satyadeva, protector of the humble, was pleased,

जगाद वचनं चैनं कृपया भक्तवत्सलः ।jagada vachanam chainam kripaya bhaktavatsalah |त्यक्त्वा प्रसादं ते कन्या पतिं द्रष्टुं समागता ॥tyaktva prasadam te kanya patim drashtum samagata ||

jagāda vacanaṃ cainaṃ kṛpayā bhaktavatsalaḥ । tyaktvā prasādaṃ te kanyā patiṃ draṣṭuṃ samāgatā ॥

और भक्तवत्सल भगवान ने कृपा करके यह वचन कहा: "तुम्हारी कन्या प्रसाद छोड़कर पति को देखने आ गई;

and, loving to his devotees, spoke these words in mercy: "Your daughter left the prasad and came to see her husband;

अतोऽदृष्टोऽभवत्तस्याः कन्यकायाः पतिर्ध्रुवम् ।अतोऽदृष्टोऽभवत् तस्याः कन्यकायाः पतिर्ध्रुवम् ।ato'drishto'bhavat tasyah kanyakayah patirdhruvam |गृहं गत्वा प्रसादं च भुक्त्वा साऽऽयाति चेत्पुनः ॥गृहं गत्वा प्रसादं च भुक्त्वा साऽऽयाति चेत्पुनः ॥griham gatva prasadam cha bhuktva sa''yati chetpunah ||

ato'dṛṣṭo'bhavattasyāḥ kanyakāyāḥ patirdhruvam । gṛhaṃ gatvā prasādaṃ ca bhuktvā sā''yāti cetpunaḥ ॥

इसी से निश्चय ही उसका पति अदृश्य हो गया। यदि वह घर जाकर प्रसाद खाकर फिर आए,

that is surely why her husband became invisible. If she goes home, eats the prasad and comes back,

लब्धभर्त्री सुता साधो भविष्यति न संशयः ।लब्धभर्त्री सुता साधो भविष्यति न संशयः ।labdhabhartri suta sadho bhavishyati na sanshayah |कन्यका तादृशं वाक्यं श्रुत्वा गगनमण्डलात् ॥कन्यका तादृशं वाक्यं श्रुत्वा गगन मण्डलात् ॥kanyaka tadrisham vakyam shrutva gagana mandalat ||

labdhabhartrī sutā sādho bhaviṣyati na saṃśayaḥ । kanyakā tādṛśaṃ vākyaṃ śrutvā gaganamaṇḍalāt ॥

तो हे साधु, तुम्हारी बेटी को पति मिल जाएगा, इसमें संदेह नहीं।" आकाश से ऐसी वाणी सुनकर कन्या

your daughter will regain her husband, merchant; there is no doubt." Hearing such words from the sky, the girl

क्षिप्रं तदा गृहं गत्वा प्रसादं च बुभोज सा ।kshipram tada griham gatva prasadam cha bubhoja sa |पश्चात् सा पुनरागत्य ददर्श स्वजनं पतिम् ॥pashchat sa punaragatya dadarsha swajanam patim ||

kṣipraṃ tadā gṛhaṃ gatvā prasādaṃ ca bubhoja sā । paścāt sā punarāgatya dadarśa svajanaṃ patim ॥

शीघ्र घर गई और प्रसाद खाया। फिर लौटकर उसने अपने लोगों और पति को देखा।

quickly went home and ate the prasad. Afterwards she came back and saw her people and her husband.

ततः कलावती कन्या जगाद पितरं प्रति ।tatah kalavati kanya jagada pitaram prati |इदानीं च गृहं याहि विलम्बं कुरुषे कथम् ॥idanim cha griham yahi vilambam kurushe katham ||

tataḥ kalāvatī kanyā jagāda pitaraṃ prati । idānīṃ ca gṛhaṃ yāhi vilambaṃ kuruṣe katham ॥

तब कन्या कलावती ने पिता से कहा: "अब घर चलिए; देर क्यों कर रहे हैं?"

Then the girl Kalavati said to her father: "Now go home; why do you delay?"

तच्छ्रुत्वा कन्यकावाक्यं सन्तुष्टोऽभूद्वणिक्सुतः ।तच्छ्रुत्वा कन्यकावाक्यं सन्तुष्टोऽभूद् वणिक् सुतः ।tachchhrutva kanyakavakyam santushto'bhud vanik sutah |पूजनं सत्यदेवस्य कृत्वा विधिविधानतः ॥पूजनं सत्यदेवस्य कृत्वा विधि विधानतः ॥pujanam satyadevasya kritva vidhi vidhanatah ||

tacchrutvā kanyakāvākyaṃ santuṣṭo'bhūdvaṇiksutaḥ । pūjanaṃ satyadevasya kṛtvā vidhividhānataḥ ॥

बेटी के वचन सुनकर वह वणिक संतुष्ट हुआ; उसने विधि-विधान से सत्यदेव का पूजन किया,

Hearing his daughter's words, the merchant was content; he worshipped Satyadeva with the prescribed rites,

धनैर्बन्धुगणैः सार्धं जगाम निजमन्दिरम् ।धनैर् बन्धु गणैः सार्धं जगाम निजमन्दिरम् ।dhanair bandhu ganaih sardham jagama nijamandiram |पौर्णमास्यां च सङ्क्रान्तौ कृतवान् सत्यपूजनम् ॥पौर्णमास्यां च सङ्क्रान्तौ कृतवान् सत्यपूजनम् ॥paurnamasyam cha sankrantau kritavan satyapujanam ||

dhanairbandhugaṇaiḥ sārdhaṃ jagāma nijamandiram । paurṇamāsyāṃ ca saṅkrāntau kṛtavān satyapūjanam ॥

और धन तथा बंधु-बांधवों के साथ अपने घर गया। वह पूर्णिमा और संक्रांति को सत्य-पूजा करता रहा,

and went to his own home with his wealth and kinsmen. On full-moon days and at sankrantis he performed the Satya puja,

इह लोके सुखं भुक्त्वा चान्ते सत्यपुरं ययौ ॥iha loke sukham bhuktva chante satyapuram yayau ||

iha loke sukhaṃ bhuktvā cānte satyapuraṃ yayau ॥

और इस लोक में सुख भोगकर अंत में सत्यपुर (भगवान के धाम) को गया।

and having enjoyed happiness in this world, at the end he went to Satyapura (the Lord's abode).