Dakshinamurti Stotram · दक्षिणामूर्ति स्तोत्रम्

Ten verses to Shiva as Dakshinamurti, the silent teacher, each of the first nine ending "Tasmai shri gurumurtaye nama idam shri dakshinamurtaye".

  1. विश्वं दर्पणदृश्यमाननगरीतुल्यं निजान्तर्गतं पश्यन्नात्मनि मायया बहिरिवोद्भूतं यथा निद्रया ।विश्वं दर्पण दृश्यमान नगरी तुल्यं निजान्तर्गतं पश्यन्नात्मनि मायया बहिरिवोद्भूतं यथा निद्रया ।vishwam darpana drishyamana nagari tulyam nijantargatam pashyannatmani mayaya bahirivodbhutam yatha nidraya |यः साक्षात्कुरुते प्रबोधसमये स्वात्मानमेवाद्वयं तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥यः साक्षात् कुरुते प्रबोध समये स्वात्मानमेवाद्वयं तस्मै श्रीगुरु मूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥yah sakshat kurute prabodha samaye swatmanamevadwayam tasmai shriguru murtaye nama idam shridakshinamurtaye ||

    viśvaṃ darpaṇadṛśyamānanagarītulyaṃ nijāntargataṃ paśyannātmani māyayā bahirivodbhūtaṃ yathā nidrayā । yaḥ sākṣātkurute prabodhasamaye svātmānamevādvayaṃ tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye ॥

    जो अपने भीतर स्थित, दर्पण में दिखते नगर जैसे संसार को माया से, स्वप्न की भाँति, मानो बाहर उत्पन्न हुआ देखता है, और जागृति के क्षण में अपने अद्वितीय आत्मा का साक्षात्कार करता है: उन श्री दक्षिणामूर्ति रूपी गुरु को यह नमस्कार है।

    He sees the universe, which lies within himself like a city seen in a mirror, as if it had arisen outside through maya, as in a dream; and at the moment of awakening he realises his own Self, one without a second. To that guru in the form of Shri Dakshinamurti, salutations.

  2. बीजस्यान्तरिवाङ्कुरो जगदिदं प्राङ्निर्विकल्पं पुनः मायाकल्पितदेशकालकलनावैचित्र्यचित्रीकृतम् ।बीजस्यान्तरिवाङ्कुरो जगदिदं प्राङ् निर्विकल्पं पुनः माया कल्पित देश काल कलना वैचित्र्य चित्रीकृतम् ।bijasyantarivankuro jagadidam pran nirvikalpam punah maya kalpita desha kala kalana vaichitrya chitrikritam |मायावीव विजृम्भयत्यपि महायोगीव यः स्वेच्छया तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥मायावीव विजृम्भयत्यपि महायोगीव यः स्वेच्छया तस्मै श्रीगुरु मूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥mayaviva vijrimbhayatyapi mahayogiva yah swechchhaya tasmai shriguru murtaye nama idam shridakshinamurtaye ||

    bījasyāntarivāṅkuro jagadidaṃ prāṅnirvikalpaṃ punaḥ māyākalpitadeśakālakalanāvaicitryacitrīkṛtam । māyāvīva vijṛmbhayatyapi mahāyogīva yaḥ svecchayā tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye ॥

    यह जगत पहले बीज के भीतर अंकुर की भाँति निर्विकल्प रहता है, फिर माया से कल्पित देश, काल और उनकी गतियों से विचित्र बनता है; जो इसे जादूगर या महायोगी की तरह अपनी इच्छा से फैलाता है: उन श्री दक्षिणामूर्ति रूपी गुरु को यह नमस्कार है।

    This world, at first undivided like the sprout within a seed, is then made manifold by space, time and their workings imagined by maya; he who unfolds it at his own will, like a magician or a great yogi: To that guru in the form of Shri Dakshinamurti, salutations.

  3. यस्यैव स्फुरणं सदात्मकमसत्कल्पार्थकं भासते साक्षात्तत्त्वमसीति वेदवचसा यो बोधयत्याश्रितान् ।यस्यैव स्फुरणं सदात्मकमसत् कल्पार्थकं भासते साक्षात् तत्त्वमसीति वेद वचसा यो बोधयत्याश्रितान् ।yasyaiva sphuranam sadatmakamasat kalparthakam bhasate sakshat tattvamasiti veda vachasa yo bodhayatyashritan |यत्साक्षात्करणाद्भवेन्न पुनरावृत्तिर्भवाम्भोनिधौ तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥यत् साक्षात्करणाद् भवेन् न पुनरावृत्तिर् भवाम्भोनिधौ तस्मै श्रीगुरु मूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥yat sakshatkaranad bhaven na punaravrittir bhavambhonidhau tasmai shriguru murtaye nama idam shridakshinamurtaye ||

    yasyaiva sphuraṇaṃ sadātmakamasatkalpārthakaṃ bhāsate sākṣāttattvamasīti vedavacasā yo bodhayatyāśritān । yatsākṣātkaraṇādbhavenna punarāvṛttirbhavāmbhonidhau tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye ॥

    जिसका सत्य स्वरूप प्रकाश ही असत् पदार्थों के रूप में प्रकट होता है; जो शरणागतों को "तत्त्वमसि" (वह तू है) इस वेद-वचन से बोध कराता है; और जिसके साक्षात्कार से संसार-सागर में फिर लौटना नहीं होता: उन श्री दक्षिणामूर्ति रूपी गुरु को यह नमस्कार है।

    His shining, which is real, alone appears as the world of unreal things; he teaches those who take refuge in him through the Vedic words "That thou art"; and by realising him one never again returns to the ocean of birth and death. To that guru in the form of Shri Dakshinamurti, salutations.

  4. नानाच्छिद्रघटोदरस्थितमहादीपप्रभाभास्वरं ज्ञानं यस्य तु चक्षुरादिकरणद्वारा बहिः स्पन्दते ।नानाच्छिद्र घटोदर स्थित महादीप प्रभा भास्वरं ज्ञानं यस्य तु चक्षुरादि करण द्वारा बहिः स्पन्दते ।nanachchhidra ghatodara sthita mahadipa prabha bhaswaram gyanam yasya tu chakshuradi karana dwara bahih spandate |जानामीति तमेव भान्तमनुभात्येतत्समस्तं जगत् तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥जानामीति तमेव भान्तमनुभात्येतत् समस्तं जगत् तस्मै श्रीगुरु मूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥janamiti tameva bhantamanubhatyetat samastam jagat tasmai shriguru murtaye nama idam shridakshinamurtaye ||

    nānācchidraghaṭodarasthitamahādīpaprabhābhāsvaraṃ jñānaṃ yasya tu cakṣurādikaraṇadvārā bahiḥ spandate । jānāmīti tameva bhāntamanubhātyetatsamastaṃ jagat tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye ॥

    जिसका ज्ञान, अनेक छेदों वाले घड़े के भीतर रखे बड़े दीपक के प्रकाश की तरह चमकता हुआ, आँख आदि इंद्रियों के द्वार से बाहर फैलता है; "मैं जानता हूँ", ऐसे उसी के प्रकाशित होने पर यह सारा जगत प्रकाशित होता है: उन श्री दक्षिणामूर्ति रूपी गुरु को यह नमस्कार है।

    His knowledge, bright like the light of a great lamp placed inside a pot with many holes, streams outward through the eyes and the other senses; only as he shines, knowing "I know", does this whole world shine after him. To that guru in the form of Shri Dakshinamurti, salutations.

  5. देहं प्राणमपीन्द्रियाण्यपि चलां बुद्धिं च शून्यं विदुः स्त्रीबालान्धजडोपमास्त्वहमिति भ्रान्ता भृशं वादिनः ।देहं प्राणमपीन्द्रियाण्यपि चलां बुद्धिं च शून्यं विदुः स्त्री बालान्ध जडोपमास्त्वहमिति भ्रान्ता भृशं वादिनः ।deham pranamapindriyanyapi chalam buddhim cha shunyam viduh stri balandha jadopamastvahamiti bhranta bhrisham vadinah |मायाशक्तिविलासकल्पितमहा व्यामोहसंहारिणे तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥माया शक्ति विलास कल्पित महा व्यामोह संहारिणे तस्मै श्रीगुरु मूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥maya shakti vilasa kalpita maha vyamoha sanharine tasmai shriguru murtaye nama idam shridakshinamurtaye ||

    dehaṃ prāṇamapīndriyāṇyapi calāṃ buddhiṃ ca śūnyaṃ viduḥ strībālāndhajaḍopamāstvahamiti bhrāntā bhṛśaṃ vādinaḥ । māyāśaktivilāsakalpitamahā vyāmohasaṃhāriṇe tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye ॥

    जो देह, प्राण, इंद्रियों, चंचल बुद्धि या शून्य को "मैं" मानते हैं, वे स्त्री, बालक, अंधे और जड़ जैसे भ्रमित और ठगे हुए हैं; जो माया-शक्ति के खेल से रचे इस महान मोह का नाश करता है: उन श्री दक्षिणामूर्ति रूपी गुरु को यह नमस्कार है।

    Those who take the body, the breath, the senses, the restless intellect or the void to be the "I" are like women, children, the blind and the dull, and are deceived; he destroys the great delusion created by the play of the power of maya. To that guru in the form of Shri Dakshinamurti, salutations.

  6. राहुग्रस्तदिवाकरेन्दुसदृशो मायासमाच्छादनात् सन्मात्रः करणोपसंहरणतो योऽभूत्सुषुप्तः पुमान् ।राहु ग्रस्त दिवाकरेन्दु सदृशो माया समाच्छादनात् सन्मात्रः करणोपसंहरणतो योऽभूत् सुषुप्तः पुमान् ।rahu grasta divakarendu sadrisho maya samachchhadanat sanmatrah karanopasanharanato yo'bhut sushuptah puman |प्रागस्वाप्समिति प्रबोधसमये यः प्रत्यभिज्ञायते तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥प्रागस्वाप्समिति प्रबोध समये यः प्रत्यभिज्ञायते तस्मै श्रीगुरु मूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥pragaswapsamiti prabodha samaye yah pratyabhigyayate tasmai shriguru murtaye nama idam shridakshinamurtaye ||

    rāhugrastadivākarendusadṛśo māyāsamācchādanāt sanmātraḥ karaṇopasaṃharaṇato yo'bhūtsuṣuptaḥ pumān । prāgasvāpsamiti prabodhasamaye yaḥ pratyabhijñāyate tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye ॥

    राहु से ग्रस्त सूर्य या चंद्रमा की तरह माया से ढका हुआ जो पुरुष इंद्रियों के समेट लिए जाने पर गहरी नींद में केवल सत्ता-मात्र रहता है, और जागने पर "मैं सोया था" इस रूप में पहचाना जाता है: उन श्री दक्षिणामूर्ति रूपी गुरु को यह नमस्कार है।

    Like the sun or moon swallowed by Rahu, the person, covered by maya, remains as pure being in deep sleep when the senses are withdrawn; on waking he is recognised as "I slept". To that guru in the form of Shri Dakshinamurti, salutations.

  7. बाल्यादिष्वपि जाग्रदादिषु तथा सर्वास्ववस्थास्वपि व्यावृत्तास्वनुवर्तमानमहमित्यन्तः स्फुरन्तं सदा ।बाल्यादिष्वपि जाग्रदादिषु तथा सर्वास्ववस्थास्वपि व्यावृत्तास्वनुवर्तमानमहमित्यन्तः स्फुरन्तं सदा ।balyadishwapi jagradadishu tatha sarvaswavasthaswapi vyavrittaswanuvartamanamahamityantah sphurantam sada |स्वात्मानं प्रकटीकरोति भजतां यो मुद्रया भद्रया तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥स्वात्मानं प्रकटीकरोति भजतां यो मुद्रया भद्रया तस्मै श्रीगुरु मूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥swatmanam prakatikaroti bhajatam yo mudraya bhadraya tasmai shriguru murtaye nama idam shridakshinamurtaye ||

    bālyādiṣvapi jāgradādiṣu tathā sarvāsvavasthāsvapi vyāvṛttāsvanuvartamānamahamityantaḥ sphurantaṃ sadā । svātmānaṃ prakaṭīkaroti bhajatāṃ yo mudrayā bhadrayā tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye ॥

    बचपन आदि अवस्थाओं में, जाग्रत आदि सब अवस्थाओं में, जो उनके बदलने पर भी "मैं" रूप से भीतर चमकता हुआ बना रहता है; जो भक्तों को कल्याणकारी ज्ञान-मुद्रा से अपना आत्मा प्रकट करता है: उन श्री दक्षिणामूर्ति रूपी गुरु को यह नमस्कार है।

    Through childhood and the other ages, through waking and all other states, as they come and go, he continues, shining within as "I"; he reveals this Self to his devotees by the auspicious gesture of knowledge. To that guru in the form of Shri Dakshinamurti, salutations.

  8. विश्वं पश्यति कार्यकारणतया स्वस्वामिसम्बन्धतः शिष्याचार्यतया तथैव पितृपुत्राद्यात्मना भेदतः ।विश्वं पश्यति कार्य कारणतया स्व स्वामि सम्बन्धतः शिष्याचार्यतया तथैव पितृ पुत्राद्यात्मना भेदतः ।vishwam pashyati karya karanataya swa swami sambandhatah shishyacharyataya tathaiva pitri putradyatmana bhedatah |स्वप्ने जाग्रति वा य एष पुरुषो मायापरिभ्रामितः तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥स्वप्ने जाग्रति वा य एष पुरुषो माया परिभ्रामितः तस्मै श्रीगुरु मूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥swapne jagrati va ya esha purusho maya paribhramitah tasmai shriguru murtaye nama idam shridakshinamurtaye ||

    viśvaṃ paśyati kāryakāraṇatayā svasvāmisambandhataḥ śiṣyācāryatayā tathaiva pitṛputrādyātmanā bhedataḥ । svapne jāgrati vā ya eṣa puruṣo māyāparibhrāmitaḥ tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye ॥

    जो पुरुष माया से भ्रमित होकर, स्वप्न में या जाग्रत में, संसार को कार्य और कारण, स्वामी और सेवक, शिष्य और आचार्य, पिता और पुत्र आदि भेदों में देखता है: उन श्री दक्षिणामूर्ति रूपी गुरु को यह नमस्कार है।

    The person who, deluded by maya, in dream or in waking sees the world as divided into cause and effect, owner and owned, disciple and teacher, father and son: To that guru in the form of Shri Dakshinamurti, salutations.

  9. भूरम्भांस्यनलोऽनिलोऽम्बरमहर्नाथो हिमांशुः पुमान् इत्याभाति चराचरात्मकमिदं यस्यैव मूर्त्यष्टकम् ।भूरम्भांस्यनलोऽनिलोऽम्बरमहर्नाथो हिमांशुः पुमान् इत्याभाति चराचरात्मकमिदं यस्यैव मूर्त्यष्टकम् ।bhurambhansyanalo'nilo'mbaramaharnatho himanshuh puman ityabhati characharatmakamidam yasyaiva murtyashtakam |नान्यत्किञ्चन विद्यते विमृशतां यस्मात्परस्माद्विभोः तस्मै श्रीगुरुमूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥नान्यत् किञ्चन विद्यते विमृशतां यस्मात् परस्माद् विभोः तस्मै श्रीगुरु मूर्तये नम इदं श्रीदक्षिणामूर्तये ॥nanyat kinchana vidyate vimrishatam yasmat parasmad vibhoh tasmai shriguru murtaye nama idam shridakshinamurtaye ||

    bhūrambhāṃsyanalo'nilo'mbaramaharnātho himāṃśuḥ pumān ityābhāti carācarātmakamidaṃ yasyaiva mūrtyaṣṭakam । nānyatkiñcana vidyate vimṛśatāṃ yasmātparasmādvibhoḥ tasmai śrīgurumūrtaye nama idaṃ śrīdakṣiṇāmūrtaye ॥

    पृथ्वी, जल, अग्नि, वायु, आकाश, सूर्य, चंद्रमा और यजमान, यह चर-अचर जगत उसी की आठ मूर्तियों के रूप में प्रकाशित होता है; विचार करने वालों के लिए उस परम सर्वव्यापक प्रभु से अलग कुछ भी नहीं है: उन श्री दक्षिणामूर्ति रूपी गुरु को यह नमस्कार है।

    Earth, water, fire, air, space, the sun, the moon and the sacrificer: this moving and unmoving world shines as his eightfold form alone; for those who reflect, nothing exists apart from that supreme, all-pervading Lord. To that guru in the form of Shri Dakshinamurti, salutations.

  10. सर्वात्मत्वमिति स्फुटीकृतमिदं यस्मादमुष्मिन् स्तवे तेनास्य श्रवणात्तदर्थमननाद्ध्यानाच्च सङ्कीर्तनात् ।सर्वात्मत्वमिति स्फुटीकृतमिदं यस्मादमुष्मिन् स्तवे तेनास्य श्रवणात् तदर्थ मननाद् ध्यानाच्च सङ्कीर्तनात् ।sarvatmatvamiti sphutikritamidam yasmadamushmin stave tenasya shravanat tadartha mananad dhyanachcha sankirtanat |सर्वात्मत्वमहाविभूतिसहितं स्यादीश्वरत्वं स्वतः सिद्ध्येत्तत्पुनरष्टधा परिणतं चैश्वर्यमव्याहतम् ॥सर्वात्मत्व महाविभूति सहितं स्यादीश्वरत्वं स्वतः सिद्ध्येत् तत् पुनरष्टधा परिणतं चैश्वर्यमव्याहतम् ॥sarvatmatva mahavibhuti sahitam syadishwaratvam swatah siddhyet tat punarashtadha parinatam chaishwaryamavyahatam ||

    sarvātmatvamiti sphuṭīkṛtamidaṃ yasmādamuṣmin stave tenāsya śravaṇāttadarthamananāddhyānācca saṅkīrtanāt । sarvātmatvamahāvibhūtisahitaṃ syādīśvaratvaṃ svataḥ siddhyettatpunaraṣṭadhā pariṇataṃ caiśvaryamavyāhatam ॥

    क्योंकि इस स्तुति में "सब आत्मा ही है" यह स्पष्ट किया गया है, इसलिए इसे सुनने, इसके अर्थ का मनन, ध्यान और कीर्तन करने से सर्वात्मभाव की महान विभूति सहित ईश्वरत्व स्वयं प्राप्त होता है, और उसके साथ आठ प्रकार का अबाध ऐश्वर्य भी।

    Because this hymn makes clear that all is the Self, by hearing it, reflecting on its meaning, meditating on it and chanting it, one attains the Lordship of being the Self of all, with its great glory, and with it the unobstructed eightfold powers.

About this text

Dakshinamurti is Shiva as the teacher, the "south-facing" one, pictured as a youth seated under a banyan tree, teaching aged sages through silence and the gesture of knowledge (chin-mudra). This stotra, traditionally attributed to Adi Shankaracharya, is a compact statement of Advaita in verse. It says the world is seen within the Self like a city reflected in a mirror; that it lies in the Self before creation like a sprout in a seed; that the Self shines through the senses like a great lamp through the holes of a pot; that the Self is hidden in deep sleep like the sun eclipsed by Rahu and is recognised on waking; and that the eight forms of earth, water, fire, air, space, sun, moon and the sacrificer are all forms of the one Lord. Each of the first nine verses ends in a salutation to the guru as Dakshinamurti; the tenth says that hearing, reflecting on, meditating on and chanting this hymn brings the realisation that all is the Self.

How it is recited

It is recited as a salutation to the guru, by students of Vedanta before study, and on Guru Purnima. Customs vary.

When it is recited

More for Shiva

More Stotras

Change log

  • : Published. Text compared line by line across independent sources (see the editorial policy).

Report an error

Found a mistake on this page? Tell us what and where.