Narayan Kavach · नारायण कवच
The "armour of Narayana", a prayer for protection from the Bhagavata Purana that calls on Vishnu's avatars, names and weapons to guard one everywhere and at every hour.
यया गुप्तः सहस्राक्षः सवाहान्रिपुसैनिकान् ।यया गुप्तः सहस्राक्षः सवाहान् रिपु सैनिकान् ।yaya guptah sahasrakshah savahan ripu sainikan |क्रीडन्निव विनिर्जित्य त्रिलोक्या बुभुजे श्रियम् ॥क्रीडन्निव विनिर्जित्य त्रिलोक्या बुभुजे श्रियम् ॥kridanniva vinirjitya trilokya bubhuje shriyam ||
yayā guptaḥ sahasrākṣaḥ savāhānripusainikān । krīḍanniva vinirjitya trilokyā bubhuje śriyam ॥
(राजा परीक्षित ने कहा:) किससे सुरक्षित होकर सहस्राक्ष इंद्र ने मानो खेल-खेल में वाहनों सहित शत्रु सैनिकों को जीतकर तीनों लोकों की लक्ष्मी का भोग किया?
(King Parikshit said:) Protected by what did thousand-eyed Indra, as if at play, defeat the enemy soldiers with their mounts and enjoy the glory of the three worlds?
भगवंस्तन्ममाख्याहि वर्म नारायणात्मकम् ।भगवंस् तन्ममाख्याहि वर्म नारायणात्मकम् ।bhagavans tanmamakhyahi varma narayanatmakam |यथाऽऽततायिनः शत्रून् येन गुप्तोऽजयन्मृधे ॥यथाऽऽततायिनः शत्रून् येन गुप्तोऽजयन् मृधे ॥yatha''tatayinah shatrun yena gupto'jayan mridhe ||
bhagavaṃstanmamākhyāhi varma nārāyaṇātmakam । yathā''tatāyinaḥ śatrūn yena gupto'jayanmṛdhe ॥
भगवन्, मुझे वह नारायणमय कवच बताइए, जिससे सुरक्षित होकर उन्होंने युद्ध में आक्रमण करने वाले शत्रुओं को जीता।
Lord, tell me of that armour made of Narayana, protected by which he conquered in battle the enemies who attacked him.
वृतः पुरोहितस्त्वाष्ट्रो महेन्द्रायानुपृच्छते ।वृतः पुरोहितस् त्वाष्ट्रो महेन्द्रायानुपृच्छते ।vritah purohitas tvashtro mahendrayanuprichchhate |नारायणाख्यं वर्माह तदिहैकमनाः शृणु ॥नारायणाख्यं वर्माह तदिहैकमनाः शृणु ॥narayanakhyam varmaha tadihaikamanah shrinu ||
vṛtaḥ purohitastvāṣṭro mahendrāyānupṛcchate । nārāyaṇākhyaṃ varmāha tadihaikamanāḥ śṛṇu ॥
(श्री शुकदेव ने कहा:) पुरोहित बनाए गए त्वष्टा-पुत्र विश्वरूप ने पूछने पर महेन्द्र को नारायण नामक कवच बताया; उसे एकाग्र मन से सुनो।
(Shri Shuka said:) Vishvarupa, son of Tvashta, chosen as priest, told Mahendra when he asked the armour called Narayana; hear it with a single mind.
धौताङ्घ्रिपाणिराचम्य सपवित्र उदङ्मुखः ।धौताङ्घ्रि पाणिराचम्य सपवित्र उदङ्मुखः ।dhautanghri panirachamya sapavitra udanmukhah |कृतस्वाङ्गकरन्यासो मन्त्राभ्यां वाग्यतः शुचिः ॥कृत स्वाङ्ग कर न्यासो मन्त्राभ्यां वाग्यतः शुचिः ॥krita swanga kara nyaso mantrabhyam vagyatah shuchih ||
dhautāṅghripāṇirācamya sapavitra udaṅmukhaḥ । kṛtasvāṅgakaranyāso mantrābhyāṃ vāgyataḥ śuciḥ ॥
(विश्वरूप ने कहा:) हाथ-पैर धोकर आचमन करके, पवित्री धारण कर, उत्तर की ओर मुख करके, दोनों मंत्रों से अंगन्यास और करन्यास करके, मौन और शुद्ध होकर,
(Vishvarupa said:) Having washed hands and feet and sipped water, holding sacred kusha, facing north, having placed the mantras on his limbs and hands, silent and pure,
नारायणमयं वर्म सन्नह्येद्भय आगते ।नारायणमयं वर्म सन्नह्येद् भय आगते ।narayanamayam varma sannahyed bhaya agate |पादयोर्जानुनोरूर्वोरुदरे हृद्यथोरसि ॥पादयोर् जानुनोरूर्वोरुदरे हृद्यथोरसि ॥padayor janunorurvorudare hridyathorasi ||
nārāyaṇamayaṃ varma sannahyedbhaya āgate । pādayorjānunorūrvorudare hṛdyathorasi ॥
भय आने पर नारायणमय कवच धारण करे: दोनों पैरों, घुटनों, जाँघों, पेट, हृदय और छाती पर,
when danger comes one should put on the armour made of Narayana: on the feet, knees, thighs, belly, heart and chest,
मुखे शिरस्यानुपूर्व्यादोङ्कारादीनि विन्यसेत् ।mukhe shirasyanupurvyadonkaradini vinyaset |ॐ नमो नारायणायेति विपर्ययमथापि वा ॥om namo narayanayeti viparyayamathapi va ||
mukhe śirasyānupūrvyādoṅkārādīni vinyaset । oṁ namo nārāyaṇāyeti viparyayamathāpi vā ॥
मुख और सिर पर, क्रम से, 'ॐ नमो नारायणाय' के ओंकार आदि अक्षरों का न्यास करे, अथवा उलटे क्रम से भी।
mouth and head, in order, placing the syllables of 'Om namo Narayanaya' beginning with Om, or in the reverse order.
करन्यासं ततः कुर्याद्द्वादशाक्षरविद्यया ।करन्यासं ततः कुर्याद् द्वादशाक्षर विद्यया ।karanyasam tatah kuryad dwadashakshara vidyaya |प्रणवादियकारान्तमङ्गुल्यङ्गुष्ठपर्वसु ॥प्रणवादि यकारान्तमङ्गुल्यङ्गुष्ठ पर्वसु ॥pranavadi yakarantamangulyangushtha parvasu ||
karanyāsaṃ tataḥ kuryāddvādaśākṣaravidyayā । praṇavādiyakārāntamaṅgulyaṅguṣṭhaparvasu ॥
फिर द्वादशाक्षर मंत्र से करन्यास करे: ओंकार से यकार तक, अंगुलियों और अंगूठों के पर्वों पर।
Then one should do the placing on the hands with the twelve-syllable mantra, from Om to the final ya, on the joints of the fingers and thumbs.
न्यसेद्धृदय ॐकारं विकारमनुमूर्धनि ।न्यसेद् धृदय ॐकारं विकारमनु मूर्धनि ।nyased dhridaya omkaram vikaramanu murdhani |षकारं तु भ्रुवोर्मध्ये णकारं शिखया दिशेत् ॥षकारं तु भ्रुवोर् मध्ये णकारं शिखया दिशेत् ॥shakaram tu bhruvor madhye nakaram shikhaya dishet ||
nyaseddhṛdaya oṁkāraṃ vikāramanumūrdhani । ṣakāraṃ tu bhruvormadhye ṇakāraṃ śikhayā diśet ॥
हृदय में ओंकार का, सिर पर वि का, भौंहों के बीच ष का और शिखा पर ण का न्यास करे,
One should place Om on the heart, Vi on the crown of the head, Sha between the eyebrows, Na on the topknot,
वेकारं नेत्रयोर्युञ्ज्यान्नकारं सर्वसन्धिषु ।वेकारं नेत्रयोर् युञ्ज्यान् नकारं सर्व सन्धिषु ।vekaram netrayor yunjyan nakaram sarva sandhishu |मकारमस्त्रमुद्दिश्य मन्त्रमूर्तिर्भवेद्बुधः ॥मकारमस्त्रमुद्दिश्य मन्त्र मूर्तिर् भवेद् बुधः ॥makaramastramuddishya mantra murtir bhaved budhah ||
vekāraṃ netrayoryuñjyānnakāraṃ sarvasandhiṣu । makāramastramuddiśya mantramūrtirbhavedbudhaḥ ॥
नेत्रों में वे का, सब जोड़ों में न का और म को अस्त्र मानकर न्यास करे; इस प्रकार बुद्धिमान साधक स्वयं मंत्रमूर्ति हो जाता है।
Ve on the eyes, Na on all the joints, and Ma as a weapon; so the wise one becomes the very form of the mantra.
सविसर्गं फडन्तं तत् सर्वदिक्षु विनिर्दिशेत् ।सविसर्गं फडन्तं तत् सर्व दिक्षु विनिर्दिशेत् ।savisargam phadantam tat sarva dikshu vinirdishet |ॐ विष्णवे नम इति ॥ॐ विष्णवे नम इति ॥om vishnave nama iti ||
savisargaṃ phaḍantaṃ tat sarvadikṣu vinirdiśet । oṁ viṣṇave nama iti ॥
उसे विसर्ग सहित और 'फट्' अंत में लगाकर सब दिशाओं में दिग्बंधन करे: 'ॐ विष्णवे नमः'।
With the visarga added and ending in 'phat', he should direct it to all the directions: 'Om Vishnave namah'.
आत्मानं परमं ध्यायेद्ध्येयं षट्शक्तिभिर्युतम् ।आत्मानं परमं ध्यायेद् ध्येयं षट् शक्तिभिर् युतम् ।atmanam paramam dhyayed dhyeyam shat shaktibhir yutam |विद्यातेजस्तपोमूर्तिमिमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥विद्या तेजस् तपो मूर्तिमिमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥vidya tejas tapo murtimimam mantramudaharet ||
ātmānaṃ paramaṃ dhyāyeddhyeyaṃ ṣaṭśaktibhiryutam । vidyātejastapomūrtimimaṃ mantramudāharet ॥
छह शक्तियों से युक्त, ध्यान करने योग्य परम आत्मा का ध्यान करके, जो विद्या, तेज और तप की मूर्ति है, यह मंत्र पढ़े:
Meditating on the Self as the supreme one to be meditated on, endowed with the six powers, the embodiment of knowledge, splendour and austerity, he should recite this mantra:
ॐ हरिर्विदध्यान्मम सर्वरक्षां न्यस्ताङ्घ्रिपद्मः पतगेन्द्रपृष्ठे ।ॐ हरिर् विदध्यान् मम सर्व रक्षां न्यस्ताङ्घ्रि पद्मः पतगेन्द्र पृष्ठे ।om harir vidadhyan mama sarva raksham nyastanghri padmah patagendra prishthe |दरारिचर्मासिगदेषुचापपाशान्दधानोऽष्टगुणोऽष्टबाहुः ॥दरारि चर्मासि गदेषु चाप पाशान् दधानोऽष्टगुणोऽष्टबाहुः ॥darari charmasi gadeshu chapa pashan dadhano'shtaguno'shtabahuh ||
oṁ harirvidadhyānmama sarvarakṣāṃ nyastāṅghripadmaḥ patagendrapṛṣṭhe । darāricarmāsigadeṣucāpapāśāndadhāno'ṣṭaguṇo'ṣṭabāhuḥ ॥
ॐ हरि मेरी सब प्रकार से रक्षा करें: जिन्होंने पक्षिराज गरुड़ की पीठ पर अपने चरण-कमल रखे हैं, जो आठ भुजाओं और आठ सिद्धियों वाले हैं, और शंख, चक्र, ढाल, खड्ग, गदा, बाण, धनुष और पाश धारण करते हैं।
Om. May Hari grant me every protection: he who rests his lotus feet on the back of Garuda, king of birds, eight-armed, with the eight powers, holding the conch, discus, shield, sword, mace, arrows, bow and noose.
जलेषु मां रक्षतु मत्स्यमूर्तिर्यादोगणेभ्यो वरुणस्य पाशात् ।जलेषु मां रक्षतु मत्स्य मूर्तिर् यादोगणेभ्यो वरुणस्य पाशात् ।jaleshu mam rakshatu matsya murtir yadoganebhyo varunasya pashat |स्थलेषु मायावटुवामनोऽव्यात् त्रिविक्रमः खेऽवतु विश्वरूपः ॥स्थलेषु माया वटु वामनोऽव्यात् त्रिविक्रमः खेऽवतु विश्वरूपः ॥sthaleshu maya vatu vamano'vyat trivikramah khe'vatu vishwarupah ||
jaleṣu māṃ rakṣatu matsyamūrtiryādogaṇebhyo varuṇasya pāśāt । sthaleṣu māyāvaṭuvāmano'vyāt trivikramaḥ khe'vatu viśvarūpaḥ ॥
जल में मत्स्य रूप भगवान जल-जंतुओं और वरुण के पाश से मेरी रक्षा करें; थल पर माया से बालक बने वामन रक्षा करें; और आकाश में विश्वरूप त्रिविक्रम।
In the waters may the Lord in the form of the Fish protect me from sea creatures and from the noose of Varuna; on land may Vamana, the dwarf of illusion, protect me; and in the sky Trivikrama, of universal form.
दुर्गेष्वटव्याजिमुखादिषु प्रभुः पायान्नृसिंहोऽसुरयूथपारिः ।दुर्गेष्वटव्याजि मुखादिषु प्रभुः पायान् नृसिंहोऽसुर यूथपारिः ।durgeshwatavyaji mukhadishu prabhuh payan nrisinho'sura yuthaparih |विमुञ्चतो यस्य महाट्टहासं दिशो विनेदुर्न्यपतंश्च गर्भाः ॥विमुञ्चतो यस्य महाट्टहासं दिशो विनेदुर् न्यपतंश्च गर्भाः ॥vimunchato yasya mahattahasam disho vinedur nyapatanshcha garbhah ||
durgeṣvaṭavyājimukhādiṣu prabhuḥ pāyānnṛsiṃho'surayūthapāriḥ । vimuñcato yasya mahāṭṭahāsaṃ diśo vinedurnyapataṃśca garbhāḥ ॥
दुर्गम स्थानों, वनों, युद्ध के मोर्चे आदि पर असुर-सेनापतियों के शत्रु भगवान नृसिंह मेरी रक्षा करें; जिनके महान अट्टहास से दिशाएँ गूँज उठीं और गर्भ गिर गए।
In hard places, in forests, at the front of battle and the like, may Lord Narasimha, enemy of the demon chiefs, protect me; at the sound of his great roar of laughter the directions echoed and wombs miscarried.
रक्षत्वसौ माध्वनि यज्ञकल्पः स्वदंष्ट्रयोन्नीतधरो वराहः ।रक्षत्वसौ माध्वनि यज्ञकल्पः स्वदंष्ट्रयोन्नीत धरो वराहः ।rakshatvasau madhwani yagyakalpah swadanshtrayonnita dharo varahah |रामोऽद्रिकूटेष्वथ विप्रवासे सलक्ष्मणोऽव्याद्भरताग्रजोऽस्मान् ॥रामोऽद्रि कूटेष्वथ विप्रवासे सलक्ष्मणोऽव्याद् भरताग्रजोऽस्मान् ॥ramo'dri kuteshwatha vipravase salakshmano'vyad bharatagrajo'sman ||
rakṣatvasau mādhvani yajñakalpaḥ svadaṃṣṭrayonnītadharo varāhaḥ । rāmo'drikūṭeṣvatha vipravāse salakṣmaṇo'vyādbharatāgrajo'smān ॥
मार्ग में यज्ञ-स्वरूप वराह, जिन्होंने अपनी दाढ़ से पृथ्वी उठाई, मेरी रक्षा करें; पर्वत-शिखरों पर परशुराम; और परदेस में लक्ष्मण सहित भरत के बड़े भाई राम।
On the road may Varaha, whose body is sacrifice, who lifted the earth on his tusk, protect me; on mountain peaks Parashurama; and in exile Rama, elder brother of Bharata, with Lakshmana.
मामुग्रधर्मादखिलात्प्रमादान्नारायणः पातु नरश्च हासात् ।मामुग्र धर्मादखिलात् प्रमादान् नारायणः पातु नरश्च हासात् ।mamugra dharmadakhilat pramadan narayanah patu narashcha hasat |दत्तस्त्वयोगादथ योगनाथः पायाद्गुणेशः कपिलः कर्मबन्धात् ॥दत्तस्त्वयोगादथ योगनाथः पायाद् गुणेशः कपिलः कर्म बन्धात् ॥dattastvayogadatha yoganathah payad guneshah kapilah karma bandhat ||
māmugradharmādakhilātpramādānnārāyaṇaḥ pātu naraśca hāsāt । dattastvayogādatha yoganāthaḥ pāyādguṇeśaḥ kapilaḥ karmabandhāt ॥
नारायण मुझे उग्र अभिचार और सब प्रकार के प्रमाद से बचाएँ, और नर अहंकार से; योगनाथ दत्तात्रेय योग में बाधा से; और गुणों के स्वामी कपिल कर्म-बंधन से।
May Narayana protect me from fierce, wrongful rites and from all carelessness, and Nara from pride; Dattatreya, lord of yoga, from failure in yoga; and Kapila, lord of the qualities, from the bondage of action.
सनत्कुमारोऽवतु कामदेवाद्धयशीर्षा मां पथि देवहेलनात् ।सनत्कुमारोऽवतु कामदेवाद्धयशीर्षा मां पथि देव हेलनात् ।sanatkumaro'vatu kamadevaddhayashirsha mam pathi deva helanat |देवर्षिवर्यः पुरुषार्चनान्तरात् कूर्मो हरिर्मां निरयादशेषात् ॥देवर्षि वर्यः पुरुषार्चनान्तरात् कूर्मो हरिर् मां निरयादशेषात् ॥devarshi varyah purusharchanantarat kurmo harir mam nirayadasheshat ||
sanatkumāro'vatu kāmadevāddhayaśīrṣā māṃ pathi devahelanāt । devarṣivaryaḥ puruṣārcanāntarāt kūrmo harirmāṃ nirayādaśeṣāt ॥
सनत्कुमार काम से मेरी रक्षा करें; हयग्रीव मार्ग में देवताओं के अपमान से; देवर्षि नारद पूजा में त्रुटि से; और कूर्म रूप हरि सब नरकों से।
May Sanatkumara protect me from desire; Hayagriva on the road from offending the gods; Narada, best of divine sages, from faults in worship; and Hari as the Tortoise from every hell.
धन्वन्तरिर्भगवान्पात्वपथ्याद्द्वन्द्वाद्भयादृषभो निर्जितात्मा ।धन्वन्तरिर् भगवान् पात्वपथ्याद् द्वन्द्वाद् भयादृषभो निर्जितात्मा ।dhanvantarir bhagavan patvapathyad dwandwad bhayadrishabho nirjitatma |यज्ञश्च लोकादवताज्जनान्ताद्बलो गणात्क्रोधवशादहीन्द्रः ॥यज्ञश्च लोकादवताज् जनान्ताद् बलो गणात् क्रोधवशादहीन्द्रः ॥yagyashcha lokadavataj janantad balo ganat krodhavashadahindrah ||
dhanvantarirbhagavānpātvapathyāddvandvādbhayādṛṣabho nirjitātmā । yajñaśca lokādavatājjanāntādbalo gaṇātkrodhavaśādahīndraḥ ॥
भगवान धन्वंतरि अपथ्य से मेरी रक्षा करें; जितेंद्रिय ऋषभदेव सुख-दुःख आदि द्वंद्वों के भय से; यज्ञ लोक-निंदा से; बलराम मनुष्यों से होने वाले अंत से; और शेषनाग क्रोधी सर्पों से।
May Lord Dhanvantari protect me from unwholesome food; Rishabha, master of himself, from the fear of the pairs of opposites; Yajna from public blame; Balarama from death at the hands of men; and Shesha from the angry serpents.
द्वैपायनो भगवानप्रबोधाद्बुद्धस्तु पाखण्डगणप्रमादात् ।द्वैपायनो भगवानप्रबोधाद् बुद्धस्तु पाखण्ड गण प्रमादात् ।dwaipayano bhagavanaprabodhad buddhastu pakhanda gana pramadat |कल्किः कलेः कालमलात्प्रपातु धर्मावनायोरुकृतावतारः ॥कल्किः कलेः काल मलात् प्रपातु धर्मावनायोरु कृतावतारः ॥kalkih kaleh kala malat prapatu dharmavanayoru kritavatarah ||
dvaipāyano bhagavānaprabodhādbuddhastu pākhaṇḍagaṇapramādāt । kalkiḥ kaleḥ kālamalātprapātu dharmāvanāyorukṛtāvatāraḥ ॥
भगवान द्वैपायन व्यास अज्ञान से मेरी रक्षा करें; बुद्ध पाखंडियों और प्रमाद से; और धर्म की रक्षा के लिए महान अवतार लेने वाले कल्कि कलियुग के मल से।
May Lord Dvaipayana Vyasa protect me from ignorance; the Buddha from the hosts of false teachers and from carelessness; and Kalki, who takes a great avatar to protect dharma, from the impurity of the Kali age.
मां केशवो गदया प्रातरव्याद्गोविन्द आसङ्गवमात्तवेणुः ।मां केशवो गदया प्रातरव्याद् गोविन्द आसङ्गवमात्त वेणुः ।mam keshavo gadaya prataravyad govinda asangavamatta venuh |नारायणः प्राह्ण उदात्तशक्तिर्मध्यन्दिने विष्णुररीन्द्रपाणिः ॥नारायणः प्राह्ण उदात्त शक्तिर् मध्यन्दिने विष्णुररीन्द्र पाणिः ॥narayanah prahna udatta shaktir madhyandine vishnurarindra panih ||
māṃ keśavo gadayā prātaravyādgovinda āsaṅgavamāttaveṇuḥ । nārāyaṇaḥ prāhṇa udāttaśaktirmadhyandine viṣṇurarīndrapāṇiḥ ॥
केशव गदा से प्रातःकाल मेरी रक्षा करें; बाँसुरी लिए गोविंद सुबह के समय; उदात्त शक्ति वाले नारायण पूर्वाह्न में; और हाथ में चक्र लिए विष्णु मध्याह्न में।
May Keshava protect me with his mace at dawn; Govinda, holding his flute, in the early morning; Narayana, of lofty power, in the forenoon; and Vishnu, discus in hand, at midday.
देवोऽपराह्ने मधुहोग्रधन्वा सायं त्रिधामावतु माधवो माम् ।देवोऽपराह्ने मधुहोग्र धन्वा सायं त्रिधामावतु माधवो माम् ।devo'parahne madhuhogra dhanva sayam tridhamavatu madhavo mam |दोषे हृषीकेश उतार्धरात्रे निशीथ एकोऽवतु पद्मनाभः ॥दोषे हृषीकेश उतार्धरात्रे निशीथ एकोऽवतु पद्मनाभः ॥doshe hrishikesha utardharatre nishitha eko'vatu padmanabhah ||
devo'parāhne madhuhogradhanvā sāyaṃ tridhāmāvatu mādhavo mām । doṣe hṛṣīkeśa utārdharātre niśītha eko'vatu padmanābhaḥ ॥
उग्र धनुष वाले मधुसूदन भगवान अपराह्न में मेरी रक्षा करें; त्रिधाम माधव सायंकाल; हृषीकेश संध्या के बाद और आधी रात को; और पद्मनाभ अकेले रात्रि के गहरे पहर में।
May the Lord, slayer of Madhu, with his fierce bow, protect me in the afternoon; Madhava, of the three abodes, in the evening; Hrishikesha at nightfall and at midnight; and Padmanabha alone in the dead of night.
श्रीवत्सधामापररात्र ईशः प्रत्यूष ईशोऽसिधरो जनार्दनः ।श्रीवत्स धामापररात्र ईशः प्रत्यूष ईशोऽसि धरो जनार्दनः ।shrivatsa dhamapararatra ishah pratyusha isho'si dharo janardanah |दामोदरोऽव्यादनुसन्ध्यं प्रभाते विश्वेश्वरो भगवान् कालमूर्तिः ॥दामोदरोऽव्यादनुसन्ध्यं प्रभाते विश्वेश्वरो भगवान् काल मूर्तिः ॥damodaro'vyadanusandhyam prabhate vishweshwaro bhagavan kala murtih ||
śrīvatsadhāmāpararātra īśaḥ pratyūṣa īśo'sidharo janārdanaḥ । dāmodaro'vyādanusandhyaṃ prabhāte viśveśvaro bhagavān kālamūrtiḥ ॥
श्रीवत्स धारण करने वाले ईश्वर रात्रि के अंतिम पहर में मेरी रक्षा करें; खड्ग लिए जनार्दन उषाकाल में; दामोदर प्रभात और हर संध्या में; और काल-रूप भगवान विश्वेश्वर हर समय।
May the Lord who bears the Shrivatsa protect me in the last part of the night; Janardana, sword in hand, at first light; Damodara at daybreak and every twilight; and Lord Vishveshvara, the form of time, at all times.
चक्रं युगान्तानलतिग्मनेमि भ्रमत्समन्ताद्भगवत्प्रयुक्तम् ।चक्रं युगान्तानल तिग्म नेमि भ्रमत् समन्ताद् भगवत् प्रयुक्तम् ।chakram yugantanala tigma nemi bhramat samantad bhagavat prayuktam |दन्दग्धि दन्दग्ध्यरिसैन्यमाशु कक्षं यथा वातसखो हुताशः ॥दन्दग्धि दन्दग्ध्यरि सैन्यमाशु कक्षं यथा वात सखो हुताशः ॥dandagdhi dandagdhyari sainyamashu kaksham yatha vata sakho hutashah ||
cakraṃ yugāntānalatigmanemi bhramatsamantādbhagavatprayuktam । dandagdhi dandagdhyarisainyamāśu kakṣaṃ yathā vātasakho hutāśaḥ ॥
हे भगवान द्वारा चलाए गए चक्र, जिसकी धार प्रलय की अग्नि जैसी तीक्ष्ण है, चारों ओर घूमते हुए शत्रु-सेना को तुरंत जला दो, जला दो, जैसे वायु की सखा अग्नि सूखी घास को जलाती है।
O discus, sent forth by the Lord, your rim sharp as the fire at the end of the age, whirl all around and burn, burn the enemy armies at once, as fire, the friend of the wind, burns dry grass.
गदेऽशनिस्पर्शनविस्फुलिङ्गे निष्पिण्ढि निष्पिण्ढ्यजितप्रियासि ।गदेऽशनि स्पर्शन विस्फुलिङ्गे निष्पिण्ढि निष्पिण्ढ्यजित प्रियासि ।gade'shani sparshana visphulinge nishpindhi nishpindhyajita priyasi |कूष्माण्डवैनायकयक्षरक्षोभूतग्रहांश्चूर्णय चूर्णयारीन् ॥कूष्माण्ड वैनायक यक्ष रक्षो भूत ग्रहांश् चूर्णय चूर्णयारीन् ॥kushmanda vainayaka yaksha raksho bhuta grahansh churnaya churnayarin ||
gade'śanisparśanavisphuliṅge niṣpiṇḍhi niṣpiṇḍhyajitapriyāsi । kūṣmāṇḍavaināyakayakṣarakṣobhūtagrahāṃścūrṇaya cūrṇayārīn ॥
हे अजित भगवान की प्रिय गदा, जिसके स्पर्श से वज्र जैसी चिंगारियाँ निकलती हैं, कूष्मांड, विनायक, यक्ष, राक्षस, भूत और ग्रहों को पीस दो, पीस दो, चूर-चूर कर दो; मेरे शत्रुओं को चूर कर दो।
O mace, dear to the unconquered Lord, sending out sparks at your touch like a thunderbolt, crush, crush and grind to dust the Kushmandas, Vainayakas, yakshas, rakshasas, bhutas and grahas; grind my enemies to dust.
त्वं यातुधानप्रमथप्रेतमातृपिशाचविप्रग्रहघोरदृष्टीन् ।त्वं यातुधान प्रमथ प्रेत मातृ पिशाच विप्रग्रह घोर दृष्टीन् ।tvam yatudhana pramatha preta matri pishacha vipragraha ghora drishtin |दरेन्द्र विद्रावय कृष्णपूरितो भीमस्वनोऽरेर्हृदयानि कम्पयन् ॥दरेन्द्र विद्रावय कृष्ण पूरितो भीम स्वनोऽरेर् हृदयानि कम्पयन् ॥darendra vidravaya krishna purito bhima swano'rer hridayani kampayan ||
tvaṃ yātudhānapramathapretamātṛpiśācavipragrahaghoradṛṣṭīn । darendra vidrāvaya kṛṣṇapūrito bhīmasvano'rerhṛdayāni kampayan ॥
हे श्रेष्ठ शंख, कृष्ण के श्वास से भरे हुए, भयानक ध्वनि वाले, शत्रुओं के हृदय कँपाते हुए, यातुधान, प्रमथ, प्रेत, मातृका, पिशाच, ब्रह्मराक्षस और बुरी दृष्टि वालों को भगा दो।
O best of conches, filled with Krishna's breath, sounding terribly, shaking the hearts of enemies, drive away the yatudhanas, pramathas, pretas, matrikas, pishachas, brahma-rakshasas and those with the evil eye.
त्वं तिग्मधारासिवरारिसैन्यमीशप्रयुक्तो मम छिन्धि छिन्धि ।त्वं तिग्म धारासि वरारि सैन्यमीश प्रयुक्तो मम छिन्धि छिन्धि ।tvam tigma dharasi varari sainyamisha prayukto mama chhindhi chhindhi |चक्षूंषि चर्मञ्छतचन्द्र छादय द्विषामघोनां हर पापचक्षुषाम् ॥चक्षूंषि चर्मञ्छतचन्द्र छादय द्विषामघोनां हर पाप चक्षुषाम् ॥chakshunshi charmanchhatachandra chhadaya dwishamaghonam hara papa chakshusham ||
tvaṃ tigmadhārāsivarārisainyamīśaprayukto mama chindhi chindhi । cakṣūṃṣi carmañchatacandra chādaya dviṣāmaghonāṃ hara pāpacakṣuṣām ॥
हे तीक्ष्ण धार वाले श्रेष्ठ खड्ग, भगवान द्वारा चलाए गए, मेरे शत्रुओं की सेना को काट दो, काट दो; हे सौ चंद्रमाओं से अंकित ढाल, पापी शत्रुओं की आँखें ढक दो और दुष्टों की दृष्टि हर लो।
O best of swords, of sharp edge, sent by the Lord, cut, cut down the enemy armies; O shield marked with a hundred moons, cover the eyes of hostile sinners and take away the sight of the wicked.
यन्नो भयं ग्रहेभ्योऽभूत्केतुभ्यो नृभ्य एव च ।यन्नो भयं ग्रहेभ्योऽभूत् केतुभ्यो नृभ्य एव च ।yanno bhayam grahebhyo'bhut ketubhyo nribhya eva cha |सरीसृपेभ्यो दंष्ट्रिभ्यो भूतेभ्योंऽहोभ्य एव च ॥सरीसृपेभ्यो दंष्ट्रिभ्यो भूतेभ्योंऽहोभ्य एव च ॥sarisripebhyo danshtribhyo bhutebhyom'hobhya eva cha ||
yanno bhayaṃ grahebhyo'bhūtketubhyo nṛbhya eva ca । sarīsṛpebhyo daṃṣṭribhyo bhūtebhyoṃ'hobhya eva ca ॥
ग्रहों से, केतुओं से और मनुष्यों से, रेंगने वाले जीवों से, दाढ़ वाले पशुओं से, भूतों से और पापों से जो भी भय हमें हुआ है,
Whatever fear has come to us from the planets, from comets and from men, from creeping creatures, from fanged beasts, from spirits and from sins,
सर्वाण्येतानि भगवन्नामरूपास्त्रकीर्तनात् ।सर्वाण्येतानि भगवन् नाम रूपास्त्र कीर्तनात् ।sarvanyetani bhagavan nama rupastra kirtanat |प्रयान्तु सङ्क्षयं सद्यो ये नः श्रेयःप्रतीपकाः ॥प्रयान्तु सङ्क्षयं सद्यो ये नः श्रेयः प्रतीपकाः ॥prayantu sankshayam sadyo ye nah shreyah pratipakah ||
sarvāṇyetāni bhagavannāmarūpāstrakīrtanāt । prayāntu saṅkṣayaṃ sadyo ye naḥ śreyaḥpratīpakāḥ ॥
हमारे कल्याण में बाधा डालने वाले वे सब भगवान के नाम, रूप और आयुधों के कीर्तन से तुरंत नष्ट हो जाएँ।
may all these, which stand against our welfare, be destroyed at once by the chanting of the Lord's names, forms and weapons.
गरुडो भगवान् स्तोत्रस्तोभश्छन्दोमयः प्रभुः ।गरुडो भगवान् स्तोत्र स्तोभश् छन्दोमयः प्रभुः ।garudo bhagavan stotra stobhash chhandomayah prabhuh |रक्षत्वशेषकृच्छ्रेभ्यो विष्वक्सेनः स्वनामभिः ॥रक्षत्वशेष कृच्छ्रेभ्यो विष्वक्सेनः स्वनामभिः ॥rakshatvashesha krichchhrebhyo vishwaksenah swanamabhih ||
garuḍo bhagavān stotrastobhaśchandomayaḥ prabhuḥ । rakṣatvaśeṣakṛcchrebhyo viṣvaksenaḥ svanāmabhiḥ ॥
वेद-मंत्रों के स्वरूप भगवान गरुड़ और अपने नामों से विष्वक्सेन हमें सब कष्टों से बचाएँ।
May Lord Garuda, whose form is the Vedic chants, and Vishvaksena by his names, protect us from all hardships.
सर्वापद्भ्यो हरेर्नामरूपयानायुधानि नः ।सर्वापद्भ्यो हरेर् नाम रूप यानायुधानि नः ।sarvapadbhyo harer nama rupa yanayudhani nah |बुद्धीन्द्रियमनःप्राणान्पान्तु पार्षदभूषणाः ॥बुद्धीन्द्रिय मनः प्राणान् पान्तु पार्षद भूषणाः ॥buddhindriya manah pranan pantu parshada bhushanah ||
sarvāpadbhyo harernāmarūpayānāyudhāni naḥ । buddhīndriyamanaḥprāṇānpāntu pārṣadabhūṣaṇāḥ ॥
सब आपदाओं से हरि के नाम, रूप, वाहन और आयुध, और उनके पार्षदों के आभूषण हमारी बुद्धि, इंद्रियों, मन और प्राणों की रक्षा करें।
From every misfortune may Hari's names, forms, mount and weapons, and the ornaments of his attendants, protect our intellect, senses, mind and breath.
यथा हि भगवानेव वस्तुतः सदसच्च यत् ।yatha hi bhagavaneva vastutah sadasachcha yat |सत्येनानेन नः सर्वे यान्तु नाशमुपद्रवाः ॥satyenanena nah sarve yantu nashamupadravah ||
yathā hi bhagavāneva vastutaḥ sadasacca yat । satyenānena naḥ sarve yāntu nāśamupadravāḥ ॥
जैसे वास्तव में भगवान ही सत् और असत्, सब कुछ हैं, इस सत्य से हमारे सब उपद्रव नष्ट हो जाएँ।
As the Lord alone truly is all that is, both seen and unseen, by this truth may all our troubles be destroyed.
यथैकात्म्यानुभावानां विकल्परहितः स्वयम् ।यथैकात्म्यानुभावानां विकल्प रहितः स्वयम् ।yathaikatmyanubhavanam vikalpa rahitah swayam |भूषणायुधलिङ्गाख्या धत्ते शक्तीः स्वमायया ॥भूषणायुध लिङ्गाख्या धत्ते शक्तीः स्वमायया ॥bhushanayudha lingakhya dhatte shaktih swamayaya ||
yathaikātmyānubhāvānāṃ vikalparahitaḥ svayam । bhūṣaṇāyudhaliṅgākhyā dhatte śaktīḥ svamāyayā ॥
एकत्व का अनुभव करने वालों के लिए वे स्वयं सब भेदों से रहित होकर भी अपनी माया से आभूषण, आयुध और चिह्न नाम की शक्तियाँ धारण करते हैं;
For those who know oneness, he, himself free of all distinctions, holds by his own maya the powers called ornaments, weapons and marks;
तेनैव सत्यमानेन सर्वज्ञो भगवान् हरिः ।तेनैव सत्यमानेन सर्वज्ञो भगवान् हरिः ।tenaiva satyamanena sarvagyo bhagavan harih |पातु सर्वैः स्वरूपैर्नः सदा सर्वत्र सर्वगः ॥पातु सर्वैः स्वरूपैर् नः सदा सर्वत्र सर्वगः ॥patu sarvaih swarupair nah sada sarvatra sarvagah ||
tenaiva satyamānena sarvajño bhagavān hariḥ । pātu sarvaiḥ svarūpairnaḥ sadā sarvatra sarvagaḥ ॥
उसी सत्य से सर्वज्ञ, सर्वव्यापक भगवान हरि अपने सब रूपों से सदा और सब जगह हमारी रक्षा करें।
by that same truth, may the all-knowing Lord Hari, present everywhere, protect us always and everywhere with all his forms.
विदिक्षु दिक्षूर्ध्वमधः समन्तादन्तर्बहिर्भगवान्नारसिंहः ।विदिक्षु दिक्षूर्ध्वमधः समन्तादन्तर् बहिर् भगवान् नारसिंहः ।vidikshu dikshurdhwamadhah samantadantar bahir bhagavan narasinhah |प्रहापयँल्लोकभयं स्वनेन स्वतेजसा ग्रस्तसमस्ततेजाः ॥प्रहापयँल् लोक भयं स्वनेन स्वतेजसा ग्रस्त समस्त तेजाः ॥prahapayanl loka bhayam swanena swatejasa grasta samasta tejah ||
vidikṣu dikṣūrdhvamadhaḥ samantādantarbahirbhagavānnārasiṃhaḥ । prahāpayam̐llokabhayaṃ svanena svatejasā grastasamastatejāḥ ॥
कोनों और दिशाओं में, ऊपर, नीचे, चारों ओर, भीतर और बाहर भगवान नृसिंह हमारी रक्षा करें: जो अपनी गर्जना से संसार का भय दूर करते हैं और जिनका तेज सब तेजों को अपने में समा लेता है।
In the corners and the four directions, above, below and all around, within and without, may Lord Narasimha protect us: he who drives away the world's fear with his roar, and whose splendour swallows every other light.
मघवन्निदमाख्यातं वर्म नारायणात्मकम् ।मघवन्निदमाख्यातं वर्म नारायणात्मकम् ।maghavannidamakhyatam varma narayanatmakam |विजेष्यस्यञ्जसा येन दंशितोऽसुरयूथपान् ॥विजेष्यस्यञ्जसा येन दंशितोऽसुर यूथपान् ॥vijeshyasyanjasa yena danshito'sura yuthapan ||
maghavannidamākhyātaṃ varma nārāyaṇātmakam । vijeṣyasyañjasā yena daṃśito'surayūthapān ॥
हे मघवन् (इंद्र), यह नारायणमय कवच तुम्हें बताया गया; इसे धारण करके तुम असुर-सेनापतियों को सहज ही जीत लोगे।
O Maghavan (Indra), this armour made of Narayana has been told to you; clad in it you will easily conquer the leaders of the asuras.
एतद्धारयमाणस्तु यं यं पश्यति चक्षुषा ।एतद् धारयमाणस्तु यं यं पश्यति चक्षुषा ।etad dharayamanastu yam yam pashyati chakshusha |पदा वा संस्पृशेत्सद्यः साध्वसात्स विमुच्यते ॥पदा वा संस्पृशेत् सद्यः साध्वसात् स विमुच्यते ॥pada va sansprishet sadyah sadhwasat sa vimuchyate ||
etaddhārayamāṇastu yaṃ yaṃ paśyati cakṣuṣā । padā vā saṃspṛśetsadyaḥ sādhvasātsa vimucyate ॥
इसे धारण करने वाला जिस-जिस को आँखों से देख ले या पैर से छू ले, वह तुरंत भय से मुक्त हो जाता है।
Whoever one who wears it looks at with his eyes, or touches with his foot, is at once freed from fear.
न कुतश्चिद्भयं तस्य विद्यां धारयतो भवेत् ।न कुतश्चिद् भयं तस्य विद्यां धारयतो भवेत् ।na kutashchid bhayam tasya vidyam dharayato bhavet |राजदस्युग्रहादिभ्यो व्याघ्रादिभ्यश्च कर्हिचित् ॥राज दस्यु ग्रहादिभ्यो व्याघ्रादिभ्यश्च कर्हिचित् ॥raja dasyu grahadibhyo vyaghradibhyashcha karhichit ||
na kutaścidbhayaṃ tasya vidyāṃ dhārayato bhavet । rājadasyugrahādibhyo vyāghrādibhyaśca karhicit ॥
इस विद्या को धारण करने वाले को कहीं से भी कभी भय नहीं होता: न राजा, चोर, ग्रह आदि से, न बाघ आदि हिंसक पशुओं से।
For one who holds this knowledge there is never fear from anywhere: from kings, robbers, planets and the like, or from tigers and other beasts.
इमां विद्यां पुरा कश्चित्कौशिको धारयन् द्विजः ।इमां विद्यां पुरा कश्चित् कौशिको धारयन् द्विजः ।imam vidyam pura kashchit kaushiko dharayan dwijah |योगधारणया स्वाङ्गं जहौ स मरुधन्वनि ॥योग धारणया स्वाङ्गं जहौ स मरु धन्वनि ॥yoga dharanaya swangam jahau sa maru dhanvani ||
imāṃ vidyāṃ purā kaścitkauśiko dhārayan dvijaḥ । yogadhāraṇayā svāṅgaṃ jahau sa marudhanvani ॥
पूर्वकाल में कौशिक गोत्र के एक ब्राह्मण ने यह विद्या धारण करते हुए मरुभूमि में योगधारणा से अपना शरीर त्याग दिया था।
Long ago a brahmin of the Kaushika line who held this knowledge gave up his body by yogic concentration in the desert.
तस्योपरि विमानेन गन्धर्वपतिरेकदा ।तस्योपरि विमानेन गन्धर्व पतिरेकदा ।tasyopari vimanena gandharva patirekada |ययौ चित्ररथः स्त्रीभिर्वृतो यत्र द्विजक्षयः ॥ययौ चित्ररथः स्त्रीभिर् वृतो यत्र द्विज क्षयः ॥yayau chitrarathah stribhir vrito yatra dwija kshayah ||
tasyopari vimānena gandharvapatirekadā । yayau citrarathaḥ strībhirvṛto yatra dvijakṣayaḥ ॥
एक बार गंधर्वराज चित्ररथ स्त्रियों से घिरे हुए अपने विमान से उस स्थान के ऊपर से निकले जहाँ उस ब्राह्मण का देहांत हुआ था।
Once Chitraratha, king of the gandharvas, surrounded by women, passed in his aerial car over the place where the brahmin had died.
गगनान्न्यपतत्सद्यः सविमानो ह्यवाक्शिराः ।गगनान् न्यपतत् सद्यः सविमानो ह्यवाक् शिराः ।gaganan nyapatat sadyah savimano hyavak shirah |स वालखिल्यवचनादस्थीन्यादाय विस्मितः ।स वालखिल्य वचनादस्थीन्यादाय विस्मितः ।sa valakhilya vachanadasthinyadaya vismitah |प्रास्य प्राचीसरस्वत्यां स्नात्वा धाम स्वमन्वगात् ॥प्रास्य प्राची सरस्वत्यां स्नात्वा धाम स्वमन्वगात् ॥prasya prachi saraswatyam snatva dhama swamanvagat ||
gaganānnyapatatsadyaḥ savimāno hyavākśirāḥ । sa vālakhilyavacanādasthīnyādāya vismitaḥ । prāsya prācīsarasvatyāṃ snātvā dhāma svamanvagāt ॥
वे तुरंत विमान सहित सिर नीचे किए आकाश से गिर पड़े। वालखिल्य ऋषियों के कहने पर, विस्मित होकर, उन्होंने वे अस्थियाँ लीं, उन्हें पूर्व-वाहिनी सरस्वती में प्रवाहित किया, स्नान किया और अपने लोक को लौट गए।
At once he fell from the sky with his car, head downward. On the word of the Valakhilya sages he, astonished, took the bones, cast them into the eastern Sarasvati, bathed, and returned to his own realm.
य इदं शृणुयात्काले यो धारयति चादृतः ।य इदं शृणुयात् काले यो धारयति चादृतः ।ya idam shrinuyat kale yo dharayati chadritah |तं नमस्यन्ति भूतानि मुच्यते सर्वतो भयात् ॥तं नमस्यन्ति भूतानि मुच्यते सर्वतो भयात् ॥tam namasyanti bhutani muchyate sarvato bhayat ||
ya idaṃ śṛṇuyātkāle yo dhārayati cādṛtaḥ । taṃ namasyanti bhūtāni mucyate sarvato bhayāt ॥
(श्री शुकदेव ने कहा:) जो इसे उचित समय पर सुनता है या आदरपूर्वक धारण करता है, उसे सब प्राणी नमस्कार करते हैं और वह सब ओर के भय से मुक्त हो जाता है।
(Shri Shuka said:) Whoever hears this at the right time, or wears it with reverence, is honoured by all beings and freed from fear on every side.
एतां विद्यामधिगतो विश्वरूपाच्छतक्रतुः ।एतां विद्यामधिगतो विश्वरूपाच् छतक्रतुः ।etam vidyamadhigato vishwarupach chhatakratuh |त्रैलोक्यलक्ष्मीं बुभुजे विनिर्जित्य मृधेऽसुरान् ॥त्रैलोक्य लक्ष्मीं बुभुजे विनिर्जित्य मृधेऽसुरान् ॥trailokya lakshmim bubhuje vinirjitya mridhe'suran ||
etāṃ vidyāmadhigato viśvarūpācchatakratuḥ । trailokyalakṣmīṃ bubhuje vinirjitya mṛdhe'surān ॥
विश्वरूप से यह विद्या पाकर शतक्रतु इंद्र ने युद्ध में असुरों को जीतकर तीनों लोकों की लक्ष्मी का भोग किया।
Having received this knowledge from Vishvarupa, Indra of the hundred sacrifices conquered the asuras in battle and enjoyed the glory of the three worlds.
About this text
In the Bhagavata Purana the Narayan Kavach is taught by Vishvarupa to Indra, who wore this "armour" and defeated the asuras. The full rite begins with purification and the placing of the eight-syllable and twelve-syllable mantras on the body (nyasa); this page gives the prayer itself, verses 12 to 34 of the chapter. It asks Hari, seated on Garuda with his eight weapons, to protect one in water, on land and in the sky; then calls on each avatar for a particular danger, from the Fish in the waters and Narasimha in the wilderness to Kalki against the impurity of the Kali age; then asks his names, Keshava, Govinda, Narayana, Vishnu and the rest, to guard each watch of the day and night; then addresses the discus, mace, conch, sword and shield to drive away every harm. It closes by saying that because the Lord alone is all that is, by that truth may every trouble be destroyed, and asks Narasimha to protect in every direction.
How it is recited
It is recited for protection, often after bathing and facing north, and in the full rite after nyasa as the Bhagavata describes. Customs vary.
When it is recited
More for Vishnu
More Kavach
Change log
- : Published. Text compared line by line across independent sources (see the editorial policy).
- : Verse text updated after re-collation (spelling or spacing aligned with the majority of sources).