संकटनाशन गणेश स्तोत्र · Sankatnashan Ganesh Stotra
गणेश जी के बारह नामों वाला छोटा संस्कृत स्तोत्र, जो संकट और विघ्न दूर करने वाला बताया गया है।
प्रणम्य शिरसा देवं गौरीपुत्रं विनायकम् । भक्तावासं स्मरेन्नित्यमायुःकामार्थसिद्धये ॥
praṇamya śirasā devaṃ gaurīputraṃ vināyakam । bhaktāvāsaṃ smarennityamāyuḥkāmārthasiddhaye ॥
गौरी-पुत्र देव विनायक को सिर झुकाकर प्रणाम करके, आयु, कामना, धन और सिद्धि के लिए भक्तों के निवास (गणेश जी) का नित्य स्मरण करना चाहिए।
Bowing my head to the god Vinayaka, son of Gauri, one should always remember him, the abode of his devotees, for long life, desires, wealth and success.
प्रथमं वक्रतुण्डं च एकदन्तं द्वितीयकम् । तृतीयं कृष्णपिङ्गाक्षं गजवक्त्रं चतुर्थकम् ॥
prathamaṃ vakratuṇḍaṃ ca ekadantaṃ dvitīyakam । tṛtīyaṃ kṛṣṇapiṅgākṣaṃ gajavaktraṃ caturthakam ॥
पहला वक्रतुण्ड, दूसरा एकदन्त, तीसरा कृष्णपिङ्गाक्ष, चौथा गजवक्त्र;
First, Vakratunda (of the curved trunk); second, Ekadanta (single-tusked); third, Krishnapingaksha (of dark and tawny eyes); fourth, Gajavaktra (elephant-faced);
लम्बोदरं पञ्चमं च षष्ठं विकटमेव च । सप्तमं विघ्नराजेन्द्रं धूम्रवर्णं तथाष्टमम् ॥
lambodaraṃ pañcamaṃ ca ṣaṣṭhaṃ vikaṭameva ca । saptamaṃ vighnarājendraṃ dhūmravarṇaṃ tathāṣṭamam ॥
पाँचवाँ लम्बोदर, छठा विकट, सातवाँ विघ्नराजेन्द्र, आठवाँ धूम्रवर्ण;
Fifth, Lambodara (of the large belly); sixth, Vikata (of formidable form); seventh, Vighnarajendra (king of obstacles); eighth, Dhumravarna (smoke-coloured);
नवमं भालचन्द्रं च दशमं तु विनायकम् । एकादशं गणपतिं द्वादशं तु गजाननम् ॥
navamaṃ bhālacandraṃ ca daśamaṃ tu vināyakam । ekādaśaṃ gaṇapatiṃ dvādaśaṃ tu gajānanam ॥
नौवाँ भालचन्द्र, दसवाँ विनायक, ग्यारहवाँ गणपति और बारहवाँ गजानन।
Ninth, Bhalachandra (with the moon on his forehead); tenth, Vinayaka; eleventh, Ganapati; twelfth, Gajanana (elephant-faced).
द्वादशैतानि नामानि त्रिसन्ध्यं यः पठेन्नरः । न च विघ्नभयं तस्य सर्वसिद्धिकरं प्रभो ॥
dvādaśaitāni nāmāni trisandhyaṃ yaḥ paṭhennaraḥ । na ca vighnabhayaṃ tasya sarvasiddhikaraṃ prabho ॥
जो मनुष्य इन बारह नामों का तीनों संध्याओं में पाठ करता है, उसे विघ्नों का भय नहीं रहता; हे प्रभु, यह सब सिद्धियाँ देने वाला है।
Whoever recites these twelve names at the three junctions of the day has no fear of obstacles; O Lord, this grants every accomplishment.
विद्यार्थी लभते विद्यां धनार्थी लभते धनम् । पुत्रार्थी लभते पुत्रान् मोक्षार्थी लभते गतिम् ॥
vidyārthī labhate vidyāṃ dhanārthī labhate dhanam । putrārthī labhate putrān mokṣārthī labhate gatim ॥
विद्यार्थी को विद्या, धन चाहने वाले को धन, पुत्र चाहने वाले को पुत्र और मोक्ष चाहने वाले को मोक्ष मिलता है।
The student gains learning, the seeker of wealth gains wealth, the one who longs for sons gains sons, and the seeker of liberation gains the goal.
जपेद्गणपतिस्तोत्रं षड्भिर्मासैः फलं लभेत् । संवत्सरेण सिद्धिं च लभते नात्र संशयः ॥
japedgaṇapatistotraṃ ṣaḍbhirmāsaiḥ phalaṃ labhet । saṃvatsareṇa siddhiṃ ca labhate nātra saṃśayaḥ ॥
जो इस गणपति स्तोत्र का जप करता है, उसे छह महीनों में फल मिलता है और एक वर्ष में सिद्धि प्राप्त होती है, इसमें संदेह नहीं।
One who chants this hymn to Ganapati gains its fruit in six months, and within a year attains accomplishment: there is no doubt.
अष्टभ्यो ब्राह्मणेभ्यश्च लिखित्वा यः समर्पयेत् । तस्य विद्या भवेत्सर्वा गणेशस्य प्रसादतः ॥
aṣṭabhyo brāhmaṇebhyaśca likhitvā yaḥ samarpayet । tasya vidyā bhavetsarvā gaṇeśasya prasādataḥ ॥
जो इसे लिखकर आठ ब्राह्मणों को अर्पित करता है, उसे गणेश जी की कृपा से सारी विद्या प्राप्त होती है।
Whoever writes it out and offers it to eight brahmins gains all learning by the grace of Ganesh.
इस पाठ के बारे में
संकटनाशन गणेश स्तोत्र, जिसका आरंभ "प्रणम्य शिरसा देवं" से होता है, ऋषि नारद से जोड़ा जाने वाला छोटा संस्कृत स्तोत्र है, जिसे परंपरा से नारद पुराण में माना जाता है। गणेश जी को प्रणाम करने के बाद इसमें उनके बारह नाम (वक्रतुण्ड, एकदन्त, कृष्णपिङ्गाक्ष, गजवक्त्र, लम्बोदर, विकट, विघ्नराज, धूम्रवर्ण, भालचन्द्र, विनायक, गणपति और गजानन) गिनाए गए हैं, और कहा गया है कि तीनों संध्याओं में इनका पाठ विघ्नों का भय दूर करता है और मनचाहा फल देता है।
पाठ कैसे किया जाता है
इसका पाठ प्रायः बुधवार को, संकष्टी चतुर्थी और गणेश चतुर्थी पर, और परीक्षा या नए कार्य से पहले किया जाता है। परंपराएँ भिन्न होती हैं।
कब पढ़ा जाता है
और पढ़ें: गणेश
और स्तोत्र
स्रोत और जाँच
- तुलना किए गए संस्करण
- Sankatnashan Ganesh Stotra, stotranidhi.com (2026), collated 2026-10-10, sha256 ce8eaef57929
- Sankatnashan Ganesh Stotra, vignanam.org (2026), collated 2026-10-10, sha256 83ce80f5bde2
- Sankatnashan Ganesh Stotra, sangrah.justinclicks.com (2026), collated 2026-10-10, sha256 3e429a22ded0
- Sankatnashan Ganesh Stotra, hindunidhi.com (2026), collated 2026-10-10, sha256 113c00e88979
- Sankatnashan Ganesh Stotra, hindunidhi.com (2026), collated 2026-10-10, sha256 c630214e730d
- Sankatnashan Ganesh Stotra, bhaktvatsal.com (2026), collated 2026-10-10, sha256 9fe6443bbc82
- Sankatnashan Ganesh Stotra, dharmsaar.com (2026), collated 2026-10-10, sha256 591a05aa89f7
- Sankatnashan Ganesh Stotra, hinduaarti.com (2026), collated 2026-10-10, sha256 608e0eb549a8
- पाठ की जाँच
- 5 स्वतंत्र स्रोतों से पंक्ति-दर-पंक्ति मिलान; हर पंक्ति कम से कम 2 स्रोतों से पुष्ट (सनातनशाला संपादकीय प्रक्रिया)
- अर्थ
- सनातनशाला संपादकीय प्रक्रिया
- अंतिम जाँच
परिवर्तन सूची
- : प्रकाशित। पाठ स्वतंत्र स्रोतों से पंक्ति-दर-पंक्ति मिलाया गया (संपादकीय नीति देखें)।