हनुमान मंत्र · Hanuman Mantras

हनुमान जी की चार प्रचलित संस्कृत प्रार्थनाएँ: हनुमान गायत्री और स्तुति के तीन श्लोक।

  1. ॐ आञ्जनेयाय विद्महे वायुपुत्राय धीमहि तन्नो हनुमत् प्रचोदयात् ॥

    oṁ āñjaneyāya vidmahe vāyuputrāya dhīmahi tanno hanumat pracodayāt ॥

    हनुमान गायत्री: ॐ। हम आञ्जनेय (अंजना-पुत्र) को जानें, पवनपुत्र का ध्यान करें; वे हनुमान हमें प्रेरित करें।

    Hanuman Gayatri: Om. May we know Anjaneya (son of Anjana); may we meditate on the son of the Wind; may Hanuman inspire us.

  2. अतुलितबलधामं हेमशैलाभदेहं दनुजवनकृशानुं ज्ञानिनामग्रगण्यम् । सकलगुणनिधानं वानराणामधीशं रघुपतिप्रियभक्तं वातजातं नमामि ॥

    atulitabaladhāmaṃ hemaśailābhadehaṃ danujavanakṛśānuṃ jñānināmagragaṇyam । sakalaguṇanidhānaṃ vānarāṇāmadhīśaṃ raghupatipriyabhaktaṃ vātajātaṃ namāmi ॥

    अतुलनीय बल के धाम, सोने के पर्वत जैसी कांति वाले शरीर वाले, दैत्य-रूपी वन के लिए अग्नि, ज्ञानियों में अग्रगण्य, सब गुणों के भंडार, वानरों के स्वामी, रघुपति (राम) के प्रिय भक्त पवनपुत्र को मैं नमस्कार करता हूँ।

    I bow to the son of the Wind: the abode of matchless strength, whose body shines like a golden mountain, a fire to the forest of demons, foremost among the wise, the treasury of all virtues, lord of the monkeys, the beloved devotee of Raghupati (Ram).

  3. बुद्धिर्बलं यशो धैर्यं निर्भयत्वं अरोगता अजाड्यं वाक्पटुत्वं च हनुमत्स्मरणाद् भवेत् ॥

    buddhirbalaṃ yaśo dhairyaṃ nirbhayatvaṃ arogatā ajāḍyaṃ vākpaṭutvaṃ ca hanumatsmaraṇād bhavet ॥

    बुद्धि, बल, यश, धैर्य, निर्भयता, आरोग्य, जड़ता का अभाव और वाणी की कुशलता हनुमान जी के स्मरण से प्राप्त होते हैं।

    Intelligence, strength, fame, courage, fearlessness, good health, freedom from dullness and skill in speech come from remembering Hanuman.

  4. यत्र यत्र रघुनाथकीर्तनं तत्र तत्र कृतमस्तकांजलिम् । बाष्पवारि परिपूर्ण लोचनं मारुतिं नमत राक्षसांतकम् ॥

    yatra yatra raghunāthakīrtanaṃ tatra tatra kṛtamastakāṃjalim । bāṣpavāri paripūrṇa locanaṃ mārutiṃ namata rākṣasāṃtakam ॥

    जहाँ-जहाँ रघुनाथ (राम) का कीर्तन होता है, वहाँ-वहाँ सिर झुकाकर हाथ जोड़े, आँसुओं से भरे नेत्रों वाले, राक्षसों का अंत करने वाले मारुति को नमस्कार करो।

    Wherever the praise of Raghunath (Ram) is sung, there he stands with head bowed and palms joined, his eyes filled with tears: bow to Maruti, the destroyer of demons.

इस पाठ के बारे में

इस पृष्ठ पर हनुमान जी की चार छोटी संस्कृत प्रार्थनाएँ हैं, जिनका अलग-अलग भी बहुत पाठ होता है। हनुमान गायत्री गायत्री मंत्र के ढाँचे पर है और उनसे बुद्धि को प्रेरित करने की प्रार्थना करती है। "अतुलितबलधामं" तुलसीदास के रामचरितमानस के सुंदरकांड का तीसरा मंगलाचरण श्लोक है, जो उन्हें अतुलनीय बल का धाम कहता है; कुछ संस्करणों में अंत में "वातजातं" के स्थान पर "वातात्मजं" है, दोनों का अर्थ "पवनपुत्र" है। "बुद्धिर्बलं" हनुमान-स्मरण से मिलने वाले गुण गिनाता है, और "यत्र यत्र" बताता है कि जहाँ-जहाँ राम का कीर्तन होता है, वहाँ वे हाथ जोड़े, आँखों में आँसू भरे उपस्थित रहते हैं। हर प्रार्थना को अलग-अलग स्वतंत्र संस्करणों से मिलाया गया है। मनोजवं श्लोक का अपना अलग पृष्ठ है।

पाठ कैसे किया जाता है

इनका पाठ दैनिक पूजा में, सुंदरकांड या हनुमान चालीसा से पहले, और विशेषकर मंगलवार और शनिवार को किया जाता है; गायत्री का जप प्रायः माला पर 108 बार किया जाता है। परंपराएँ भिन्न होती हैं।

कब पढ़ा जाता है

और पढ़ें: हनुमान

और मंत्र

स्रोत और जाँच

तुलना किए गए संस्करण
  • Hanuman Mantras, shubhpanchang.com (2026), collated 2026-10-10, sha256 0bbff2cbc1ed
  • Hanuman Mantras, astrosage.com (2026), collated 2026-10-10, sha256 d48df69e2130
  • Hanuman Mantras, sanskritdocuments.org (2026), collated 2026-10-10, sha256 86abd1e8966b
  • Sunderkand, bhaktibharat.com (2026), collated 2026-10-10, sha256 e46e2775e9d6
  • Hanuman Mantras, hindupad.com (2026), collated 2026-10-10, sha256 d5f90d8124f2
  • Hanuman Mantras, shlokam.org (2026), collated 2026-10-10, sha256 2f3b41f5f9dd
  • Hanuman Mantras, shlokam.org (2026), collated 2026-10-10, sha256 95596300e5bf
  • Hanuman Mantras, sanskritdocuments.org (2026), collated 2026-10-10, sha256 bd885b32dd94
पाठ की जाँच
10 स्वतंत्र स्रोतों से पंक्ति-दर-पंक्ति मिलान; हर पंक्ति कम से कम 2 स्रोतों से पुष्ट (सनातनशाला संपादकीय प्रक्रिया)
अर्थ
सनातनशाला संपादकीय प्रक्रिया
अंतिम जाँच

परिवर्तन सूची

  • : प्रकाशित। पाठ स्वतंत्र स्रोतों से पंक्ति-दर-पंक्ति मिलाया गया (संपादकीय नीति देखें)।

त्रुटि बताएं

इस पृष्ठ में कोई गलती मिली? बताएं क्या और कहाँ।