Rudrashtakam · रुद्राष्टकम्
Tulsidas's eight-verse Sanskrit hymn to Shiva as the formless, supreme lord, from the Ramcharitmanas.
नमामीशमीशान निर्वाणरूपं विभुं व्यापकं ब्रह्मवेदस्वरूपम् ।नमामीशमीशान निर्वाण रूपं विभुं व्यापकं ब्रह्म वेद स्वरूपम् ।namamishamishana nirvana rupam vibhum vyapakam brahma veda swarupam |निजं निर्गुणं निर्विकल्पं निरीहं चिदाकाशमाकाशवासं भजेऽहम् ॥निजं निर्गुणं निर्विकल्पं निरीहं चिदाकाशमाकाश वासं भजेऽहम् ॥nijam nirgunam nirvikalpam niriham chidakashamakasha vasam bhaje'ham ||
namāmīśamīśāna nirvāṇarūpaṃ vibhuṃ vyāpakaṃ brahmavedasvarūpam । nijaṃ nirguṇaṃ nirvikalpaṃ nirīhaṃ cidākāśamākāśavāsaṃ bhaje'ham ॥
मैं उन ईश्वर, ईशान को नमस्कार करता हूँ, जो निर्वाण-स्वरूप, विभु, व्यापक, ब्रह्म और वेद-स्वरूप हैं; मैं उन्हें भजता हूँ जो अपने स्वरूप में स्थित, निर्गुण, निर्विकल्प, निरीह, चिदाकाश और आकाश में वास करने वाले हैं।
I bow to the lord, the ruler, whose form is liberation, the all-pervading, omnipresent one whose form is Brahman and the Veda; I worship him who is his own self, beyond the qualities, beyond distinctions and desire, consciousness itself, whose dwelling is the sky.
निराकारमोङ्कारमूलं तुरीयं गिराज्ञानगोतीतमीशं गिरीशम् ।निराकारमोङ्कार मूलं तुरीयं गिरा ज्ञान गोतीतमीशं गिरीशम् ।nirakaramonkara mulam turiyam gira gyana gotitamisham girisham |करालं महाकाल कालं कृपालं गुणागार संसारपारं नतोऽहम् ॥करालं महाकाल कालं कृपालं गुणागार संसार पारं नतोऽहम् ॥karalam mahakala kalam kripalam gunagara sansara param nato'ham ||
nirākāramoṅkāramūlaṃ turīyaṃ girājñānagotītamīśaṃ girīśam । karālaṃ mahākāla kālaṃ kṛpālaṃ guṇāgāra saṃsārapāraṃ nato'ham ॥
मैं उन्हें नमन करता हूँ जो निराकार, ओंकार के मूल, तुरीय, वाणी, ज्ञान और इंद्रियों से परे, कैलासपति हैं; जो कराल, महाकाल के भी काल, कृपालु, गुणों के धाम और संसार से परे हैं।
I bow to the formless one, root of Om, beyond the three states, beyond speech, knowledge and the senses, lord of the mountain; the fearsome one, time to Mahakala, the compassionate, abode of virtues, beyond worldly existence.
तुषाराद्रि संकाश गौरं गभीरं मनोभूत कोटिप्रभा श्री शरीरम् ।तुषाराद्रि संकाश गौरं गभीरं मनोभूत कोटि प्रभा श्री शरीरम् ।tusharadri sankasha gauram gabhiram manobhuta koti prabha shri shariram |स्फुरन्मौलि कल्लोलिनी चारु गङ्गा लसद्भालबालेन्दु कण्ठे भुजङ्गा ॥स्फुरन् मौलि कल्लोलिनी चारु गङ्गा लसद् भाल बालेन्दु कण्ठे भुजङ्गा ॥sphuran mauli kallolini charu ganga lasad bhala balendu kanthe bhujanga ||
tuṣārādri saṃkāśa gauraṃ gabhīraṃ manobhūta koṭiprabhā śrī śarīram । sphuranmauli kallolinī cāru gaṅgā lasadbhālabālendu kaṇṭhe bhujaṅgā ॥
जो हिमालय के समान गौर, गंभीर, करोड़ों कामदेवों की आभा वाले सुंदर शरीर वाले हैं; जिनके सिर पर सुंदर गंगा लहराती है, ललाट पर बालचंद्र शोभित है और कंठ में सर्प हैं।
Fair as the snowy mountain, profound, radiant with the beauty of countless Kamadevas; on his head sparkles the lovely river Ganga, on his brow shines the young moon, and serpents are at his throat.
चलत्कुण्डलं भ्रू सुनेत्रं विशालं प्रसन्नाननं नीलकण्ठं दयालम् ।चलत् कुण्डलं भ्रू सुनेत्रं विशालं प्रसन्नाननं नीलकण्ठं दयालम् ।chalat kundalam bhru sunetram vishalam prasannananam nilakantham dayalam |मृगाधीशचर्माम्बरं मुण्डमालं प्रियं शङ्करं सर्वनाथं भजामि ॥मृगाधीश चर्माम्बरं मुण्ड मालं प्रियं शङ्करं सर्व नाथं भजामि ॥mrigadhisha charmambaram munda malam priyam shankaram sarva natham bhajami ||
calatkuṇḍalaṃ bhrū sunetraṃ viśālaṃ prasannānanaṃ nīlakaṇṭhaṃ dayālam । mṛgādhīśacarmāmbaraṃ muṇḍamālaṃ priyaṃ śaṅkaraṃ sarvanāthaṃ bhajāmi ॥
जिनके कानों में कुंडल हिल रहे हैं, भौंहें और नेत्र सुंदर और विशाल हैं, मुख प्रसन्न है, कंठ नीला है, जो दयालु हैं; जो सिंह-चर्म धारण किए और मुंडमाला पहने हैं, उन सबके नाथ, प्रिय शंकर को मैं भजता हूँ।
With swaying earrings, lovely brows and large eyes, a cheerful face, blue throat and compassion; wearing a lion's skin and a garland of skulls: I worship the beloved Shankar, lord of all.
प्रचण्डं प्रकृष्टं प्रगल्भं परेशं अखण्डं अजं भानुकोटिप्रकाशम् ।प्रचण्डं प्रकृष्टं प्रगल्भं परेशं अखण्डं अजं भानु कोटि प्रकाशम् ।prachandam prakrishtam pragalbham paresham akhandam ajam bhanu koti prakasham |त्रयः शूल निर्मूलनं शूलपाणिं भजेऽहं भवानीपतिं भावगम्यम् ॥त्रयः शूल निर्मूलनं शूल पाणिं भजेऽहं भवानी पतिं भाव गम्यम् ॥trayah shula nirmulanam shula panim bhaje'ham bhavani patim bhava gamyam ||
pracaṇḍaṃ prakṛṣṭaṃ pragalbhaṃ pareśaṃ akhaṇḍaṃ ajaṃ bhānukoṭiprakāśam । trayaḥ śūla nirmūlanaṃ śūlapāṇiṃ bhaje'haṃ bhavānīpatiṃ bhāvagamyam ॥
जो प्रचंड, श्रेष्ठ, तेजस्वी, परमेश्वर, अखंड, अजन्मा और करोड़ों सूर्यों के समान प्रकाशमान हैं, जो तीनों प्रकार के शूल (दुखों) को जड़ से मिटाते हैं और हाथ में त्रिशूल लिए हैं, उन भाव से प्राप्त होने वाले भवानीपति को मैं भजता हूँ।
Fierce, supreme, mighty, the highest lord, undivided, unborn, radiant as ten million suns, who uproots the three kinds of suffering and holds the trident: I worship Bhavani's lord, reached through devotion.
कलातीत कल्याण कल्पान्तकारी सदा सज्जनानन्ददाता पुरारी ।कलातीत कल्याण कल्पान्त कारी सदा सज्जनानन्द दाता पुरारी ।kalatita kalyana kalpanta kari sada sajjanananda data purari |चिदानन्द संदोह मोहापहारी प्रसीद प्रसीद प्रभो मन्मथारी ॥चिदानन्द संदोह मोहापहारी प्रसीद प्रसीद प्रभो मन्मथारी ॥chidananda sandoha mohapahari prasida prasida prabho manmathari ||
kalātīta kalyāṇa kalpāntakārī sadā sajjanānandadātā purārī । cidānanda saṃdoha mohāpahārī prasīda prasīda prabho manmathārī ॥
जो कलाओं से परे, कल्याण-स्वरूप, कल्प का अंत करने वाले, सदा सज्जनों को आनंद देने वाले, त्रिपुर के शत्रु, चिदानंद के पुंज और मोह हरने वाले हैं, हे कामदेव के शत्रु प्रभु, प्रसन्न होइए, प्रसन्न होइए।
Beyond all divisions of time, auspicious, bringer of the end of the cycle, ever giver of joy to the good, destroyer of Tripura, mass of consciousness and bliss, remover of delusion: be gracious, be gracious, Lord, enemy of Kama.
न यावद् उमानाथ पादारविन्दं भजंतीह लोके परे वा नराणां ।न यावद् उमानाथ पादारविन्दं भजंतीह लोके परे वा नराणां ।na yavad umanatha padaravindam bhajantiha loke pare va naranam |न तावत् सुखं शान्ति सन्तापनाशं प्रसीद प्रभो सर्वभूताधिवासम् ॥न तावत् सुखं शान्ति सन्ताप नाशं प्रसीद प्रभो सर्व भूताधिवासम् ॥na tavat sukham shanti santapa nasham prasida prabho sarva bhutadhivasam ||
na yāvad umānātha pādāravindaṃ bhajaṃtīha loke pare vā narāṇāṃ । na tāvat sukhaṃ śānti santāpanāśaṃ prasīda prabho sarvabhūtādhivāsam ॥
जब तक लोग इस लोक या परलोक में उमानाथ के चरण-कमलों का भजन नहीं करते, तब तक उन्हें न सुख मिलता है, न शांति, न दुखों का नाश; हे सब प्राणियों में निवास करने वाले प्रभु, प्रसन्न होइए।
As long as people do not worship the lotus feet of Uma's lord, in this world or the next, they find no happiness, peace or end of suffering: be gracious, Lord, who dwell in all beings.
न जानामि योगं जपं नैव पूजां नतोऽहं सदा सर्वदा शम्भु तुभ्यम् ।na janami yogam japam naiva pujam nato'ham sada sarvada shambhu tubhyam |जरा जन्म दुःखौघ तातप्यमानं प्रभो पाहि आपन्नमामीश शम्भो ॥jara janma duhkhaugha tatapyamanam prabho pahi apannamamisha shambho ||
na jānāmi yogaṃ japaṃ naiva pūjāṃ nato'haṃ sadā sarvadā śambhu tubhyam । jarā janma duḥkhaugha tātapyamānaṃ prabho pāhi āpannamāmīśa śambho ॥
मैं न योग जानता हूँ, न जप, न पूजा; हे शम्भु, मैं सदा-सर्वदा आपको नमन करता हूँ। बुढ़ापे, जन्म और दुखों के समूह से जलते हुए मुझ दुखी की, हे प्रभु, हे ईश, हे शम्भु, रक्षा कीजिए।
I know neither yoga, nor japa, nor worship; I bow to you always, Shambhu. Protect me, Lord, burning in the floods of old age, birth and sorrow; O Lord, Shambhu, protect me in my distress.
रुद्राष्टकमिदं प्रोक्तं विप्रेण हरतोषये ।रुद्राष्टकमिदं प्रोक्तं विप्रेण हर तोषये ।rudrashtakamidam proktam viprena hara toshaye |ये पठन्ति नरा भक्त्या तेषां शम्भुः प्रसीदति ॥ये पठन्ति नरा भक्त्या तेषां शम्भुः प्रसीदति ॥ye pathanti nara bhaktya tesham shambhuh prasidati ||
rudrāṣṭakamidaṃ proktaṃ vipreṇa haratoṣaye । ye paṭhanti narā bhaktyā teṣāṃ śambhuḥ prasīdati ॥
यह रुद्राष्टक एक ब्राह्मण ने हर (शिव) को प्रसन्न करने के लिए कहा; जो मनुष्य इसे भक्ति से पढ़ते हैं, उन पर शम्भु प्रसन्न होते हैं।
This Rudrashtakam was spoken by a brahmin to please Hara; Shambhu is pleased with those who recite it with devotion.
About this text
The Rudrashtakam is a Sanskrit hymn of eight verses to Shiva composed by Tulsidas, found in the Uttarakanda of his Ramcharitmanas, where a brahmin recites it to win Shiva's forgiveness for his disciple. It praises Shiva both as the formless, attributeless Brahman beyond speech and thought, and in his familiar form: fair as a snow mountain, with the Ganga in his hair, the crescent moon on his brow, serpents at his throat and a tiger skin as his garment. A ninth verse states its benefit.
How it is recited
It is often recited on Mondays, at Pradosh, during Shravan and on Mahashivratri, especially at the close of Shiva worship. Practices vary.
When it is recited
More for Shiva
More Ashtakams
Change log
- : Published. Text compared line by line across independent sources (see the editorial policy).