Aditya Hridayam · आदित्य हृदय स्तोत्र
The hymn to the Sun that the sage Agastya taught Ram on the battlefield before his final fight with Ravana.
ततो युद्धपरिश्रान्तं समरे चिन्तया स्थितम् ।ततो युद्ध परिश्रान्तं समरे चिन्तया स्थितम् ।tato yuddha parishrantam samare chintaya sthitam |रावणं चाग्रतो दृष्ट्वा युद्धाय समुपस्थितम् ॥रावणं चाग्रतो दृष्ट्वा युद्धाय समुपस्थितम् ॥ravanam chagrato drishtva yuddhaya samupasthitam ||
tato yuddhapariśrāntaṃ samare cintayā sthitam । rāvaṇaṃ cāgrato dṛṣṭvā yuddhāya samupasthitam ॥
तब युद्ध से थककर चिंता में डूबे हुए रणभूमि में खड़े श्रीराम ने सामने रावण को युद्ध के लिए तैयार देखा,
Then, as Ram stood on the battlefield worn out by the fighting and lost in thought, and saw Ravana before him ready for battle,
दैवतैश्च समागम्य द्रष्टुमभ्यागतो रणम् ।दैवतैश्च समागम्य द्रष्टुमभ्यागतो रणम् ।daivataishcha samagamya drashtumabhyagato ranam |उपागम्याब्रवीद्राममगस्त्यो भगवानृषिः ॥उपागम्याब्रवीद् राममगस्त्यो भगवानृषिः ॥upagamyabravid ramamagastyo bhagavanrishih ||
daivataiśca samāgamya draṣṭumabhyāgato raṇam । upāgamyābravīdrāmamagastyo bhagavānṛṣiḥ ॥
तब देवताओं के साथ युद्ध देखने आए भगवान ऋषि अगस्त्य श्रीराम के पास आकर बोले:
the revered sage Agastya, who had come with the gods to watch the battle, approached Ram and said:
राम राम महाबाहो शृणु गुह्यं सनातनम् ।rama rama mahabaho shrinu guhyam sanatanam |येन सर्वानरीन् वत्स समरे विजयिष्यसि ॥yena sarvanarin vatsa samare vijayishyasi ||
rāma rāma mahābāho śṛṇu guhyaṃ sanātanam । yena sarvānarīn vatsa samare vijayiṣyasi ॥
"हे महाबाहु राम, यह सनातन गुप्त रहस्य सुनो, जिससे, वत्स, तुम युद्ध में सब शत्रुओं पर विजय पाओगे।
"Ram, mighty-armed Ram, listen to this eternal secret, by which, my child, you will overcome all your enemies in battle.
आदित्यहृदयं पुण्यं सर्वशत्रुविनाशनम् ।आदित्य हृदयं पुण्यं सर्व शत्रु विनाशनम् ।aditya hridayam punyam sarva shatru vinashanam |जयावहं जपेन्नित्यमक्षयं परमं शिवम् ॥जयावहं जपेन् नित्यमक्षयं परमं शिवम् ॥jayavaham japen nityamakshayam paramam shivam ||
ādityahṛdayaṃ puṇyaṃ sarvaśatruvināśanam । jayāvahaṃ japennityamakṣayaṃ paramaṃ śivam ॥
यह आदित्य हृदय है: पवित्र, सब शत्रुओं का नाश करने वाला, विजय दिलाने वाला, जिसका नित्य जप करना चाहिए; अक्षय, परम और कल्याणकारी;
It is the Aditya Hridayam: holy, destroyer of all enemies, bringer of victory, to be recited always; imperishable, supreme and auspicious;
सर्वमङ्गलमाङ्गल्यं सर्वपापप्रणाशनम् ।सर्व मङ्गल माङ्गल्यं सर्व पाप प्रणाशनम् ।sarva mangala mangalyam sarva papa pranashanam |चिन्ताशोकप्रशमनमायुर्वर्धनमुत्तमम् ॥चिन्ता शोक प्रशमनमायुर् वर्धनमुत्तमम् ॥chinta shoka prashamanamayur vardhanamuttamam ||
sarvamaṅgalamāṅgalyaṃ sarvapāpapraṇāśanam । cintāśokapraśamanamāyurvardhanamuttamam ॥
सब मंगलों में मंगल, सब पापों का नाश करने वाला, चिंता और शोक को शांत करने वाला, आयु बढ़ाने वाला उत्तम स्तोत्र।
the most auspicious of all auspicious things, destroyer of all sins, remover of worry and grief, the best increaser of life.
रश्मिमन्तं समुद्यन्तं देवासुरनमस्कृतम् ।रश्मिमन्तं समुद्यन्तं देवासुर नमस्कृतम् ।rashmimantam samudyantam devasura namaskritam |पूजयस्व विवस्वन्तं भास्करं भुवनेश्वरम् ॥पूजयस्व विवस्वन्तं भास्करं भुवनेश्वरम् ॥pujayaswa vivaswantam bhaskaram bhuvaneshwaram ||
raśmimantaṃ samudyantaṃ devāsuranamaskṛtam । pūjayasva vivasvantaṃ bhāskaraṃ bhuvaneśvaram ॥
किरणों वाले, उदित होते हुए, देवताओं और असुरों द्वारा नमस्कृत विवस्वान, भास्कर, भुवनेश्वर की पूजा करो।
Worship Vivasvan, the rayed one, as he rises, honoured by gods and asuras: Bhaskara, lord of the worlds.
सर्वदेवात्मको ह्येष तेजस्वी रश्मिभावनः ।सर्व देवात्मको ह्येष तेजस्वी रश्मि भावनः ।sarva devatmako hyesha tejaswi rashmi bhavanah |एष देवासुरगणाँल्लोकान् पाति गभस्तिभिः ॥एष देवासुर गणाँल् लोकान् पाति गभस्तिभिः ॥esha devasura gananl lokan pati gabhastibhih ||
sarvadevātmako hyeṣa tejasvī raśmibhāvanaḥ । eṣa devāsuragaṇām̐llokān pāti gabhastibhiḥ ॥
ये सब देवताओं के आत्मा हैं, तेजस्वी और किरणों के उत्पत्तिकर्ता; ये अपनी किरणों से देवताओं, असुरों और सब लोकों का पालन करते हैं।
He is the self of all the gods, radiant, the source of rays; with his rays he sustains the worlds and the hosts of gods and asuras.
एष ब्रह्मा च विष्णुश्च शिवः स्कन्दः प्रजापतिः ।esha brahma cha vishnushcha shivah skandah prajapatih |महेन्द्रो धनदः कालो यमः सोमो ह्यपां पतिः ॥mahendro dhanadah kalo yamah somo hyapam patih ||
eṣa brahmā ca viṣṇuśca śivaḥ skandaḥ prajāpatiḥ । mahendro dhanadaḥ kālo yamaḥ somo hyapāṃ patiḥ ॥
ये ही ब्रह्मा, विष्णु, शिव, स्कंद और प्रजापति हैं; महेंद्र, धन देने वाले कुबेर, काल, यम, सोम और जल के स्वामी वरुण हैं;
He is Brahma and Vishnu, Shiva, Skanda and Prajapati; Mahendra, Kubera giver of wealth, Kala, Yama, Soma and Varuna, lord of the waters;
पितरो वसवः साध्या ह्यश्विनौ मरुतो मनुः ।पितरो वसवः साध्या ह्यश्विनौ मरुतो मनुः ।pitaro vasavah sadhya hyashwinau maruto manuh |वायुर्वह्निः प्रजाप्राण ऋतुकर्ता प्रभाकरः ॥वायुर् वह्निः प्रजा प्राण ऋतु कर्ता प्रभाकरः ॥vayur vahnih praja prana ritu karta prabhakarah ||
pitaro vasavaḥ sādhyā hyaśvinau maruto manuḥ । vāyurvahniḥ prajāprāṇa ṛtukartā prabhākaraḥ ॥
पितर, वसु, साध्य, दोनों अश्विनीकुमार, मरुद्गण और मनु; वायु, अग्नि, प्रजा के प्राण, ऋतुओं को बनाने वाले, प्रकाश करने वाले।
the ancestors, the Vasus, the Sadhyas, the two Ashvins, the Maruts and Manu; Vayu, Agni, the breath of all creatures, maker of the seasons, maker of light.
आदित्यः सविता सूर्यः खगः पूषा गभस्तिमान् ।आदित्यः सविता सूर्यः खगः पूषा गभस्तिमान् ।adityah savita suryah khagah pusha gabhastiman |सुवर्णसदृशो भानुर्हिरण्यरेता दिवाकरः ॥सुवर्ण सदृशो भानुर् हिरण्यरेता दिवाकरः ॥suvarna sadrisho bhanur hiranyareta divakarah ||
ādityaḥ savitā sūryaḥ khagaḥ pūṣā gabhastimān । suvarṇasadṛśo bhānurhiraṇyaretā divākaraḥ ॥
ये आदित्य, सविता, सूर्य, आकाश में चलने वाले, पूषा, किरणों वाले हैं; सोने के समान वर्ण वाले, भानु, हिरण्यरेता, दिवाकर।
He is Aditya, Savita, Surya, the sky-goer, Pushan, the rayed one; golden in hue, Bhanu, whose seed is gold, the maker of day.
हरिदश्वः सहस्रार्चिः सप्तसप्तिर्मरीचिमान् ।हरिदश्वः सहस्रार्चिः सप्तसप्तिर् मरीचिमान् ।haridashwah sahasrarchih saptasaptir marichiman |तिमिरोन्मथनः शम्भुस्त्वष्टा मार्ताण्ड अंशुमान् ॥तिमिरोन्मथनः शम्भुस् त्वष्टा मार्ताण्ड अंशुमान् ॥timironmathanah shambhus tvashta martanda anshuman ||
haridaśvaḥ sahasrārciḥ saptasaptirmarīcimān । timironmathanaḥ śambhustvaṣṭā mārtāṇḍa aṃśumān ॥
हरे घोड़ों वाले, सहस्र किरणों वाले, सात घोड़ों वाले, प्रकाशमान; अंधकार को मिटाने वाले, शंभु, त्वष्टा, मार्तंड, अंशुमान।
Drawn by green horses, thousand-rayed, drawn by seven horses, full of light; destroyer of darkness, Shambhu, Tvashta, Martanda, Amshuman.
हिरण्यगर्भः शिशिरस्तपनो भास्करो रविः ।हिरण्यगर्भः शिशिरस् तपनो भास्करो रविः ।hiranyagarbhah shishiras tapano bhaskaro ravih |अग्निगर्भोऽदितेः पुत्रः शङ्खः शिशिरनाशनः ॥अग्निगर्भोऽदितेः पुत्रः शङ्खः शिशिर नाशनः ॥agnigarbho'diteh putrah shankhah shishira nashanah ||
hiraṇyagarbhaḥ śiśirastapano bhāskaro raviḥ । agnigarbho'diteḥ putraḥ śaṅkhaḥ śiśiranāśanaḥ ॥
हिरण्यगर्भ, शिशिर और तपन, भास्कर, रवि; भीतर अग्नि धारण करने वाले, अदिति के पुत्र, शंख, शीत का नाश करने वाले।
Hiranyagarbha, the cool one and the heating one, Bhaskara, Ravi; bearing fire within, son of Aditi, Shankha, destroyer of cold.
व्योमनाथस्तमोभेदी ऋग्यजुःसामपारगः ।व्योमनाथस् तमोभेदी ऋग्यजुःसाम पारगः ।vyomanathas tamobhedi rigyajuhsama paragah |घनवृष्टिरपां मित्रो विन्ध्यवीथीप्लवंगमः ॥घनवृष्टिरपां मित्रो विन्ध्य वीथी प्लवंगमः ॥ghanavrishtirapam mitro vindhya vithi plavangamah ||
vyomanāthastamobhedī ṛgyajuḥsāmapāragaḥ । ghanavṛṣṭirapāṃ mitro vindhyavīthīplavaṃgamaḥ ॥
आकाश के स्वामी, अंधकार को भेदने वाले, ऋग्, यजु और साम वेदों के पारंगत; घनी वर्षा करने वाले, जल के मित्र, विंध्य के मार्ग पर तीव्र गति से चलने वाले।
Lord of the sky, piercer of darkness, master of the Rig, Yajur and Sama Vedas; source of heavy rain, friend of the waters, who moves swiftly along the Vindhya path.
आतपी मण्डली मृत्युः पिङ्गलः सर्वतापनः ।आतपी मण्डली मृत्युः पिङ्गलः सर्व तापनः ।atapi mandali mrityuh pingalah sarva tapanah |कविर्विश्वो महातेजा रक्तः सर्वभवोद्भवः ॥कविर् विश्वो महातेजा रक्तः सर्व भवोद्भवः ॥kavir vishwo mahateja raktah sarva bhavodbhavah ||
ātapī maṇḍalī mṛtyuḥ piṅgalaḥ sarvatāpanaḥ । kavirviśvo mahātejā raktaḥ sarvabhavodbhavaḥ ॥
तपाने वाले, मंडल रूप, मृत्यु, पिंगल वर्ण, सबको तपाने वाले; कवि, विश्व रूप, महातेजस्वी, लाल वर्ण, सब उत्पत्ति के कारण।
The scorching one, the orb, death, the tawny one, who heats all; the seer, the universe, of great brilliance, the red one, source of all that comes to be.
नक्षत्रग्रहताराणामधिपो विश्वभावनः ।नक्षत्र ग्रह ताराणामधिपो विश्व भावनः ।nakshatra graha taranamadhipo vishwa bhavanah |तेजसामपि तेजस्वी द्वादशात्मन् नमोऽस्तु ते ॥तेजसामपि तेजस्वी द्वादशात्मन् नमोऽस्तु ते ॥tejasamapi tejaswi dwadashatman namo'stu te ||
nakṣatragrahatārāṇāmadhipo viśvabhāvanaḥ । tejasāmapi tejasvī dvādaśātman namo'stu te ॥
नक्षत्रों, ग्रहों और तारों के स्वामी, विश्व के पालक, तेजस्वियों में भी तेजस्वी: बारह रूपों वाले, आपको नमस्कार।
Lord of the nakshatras, planets and stars, sustainer of the universe, most radiant even among the radiant: you of twelve forms, salutations to you.
नमः पूर्वाय गिरये पश्चिमायाद्रये नमः ।नमः पूर्वाय गिरये पश्चिमायाद्रये नमः ।namah purvaya giraye pashchimayadraye namah |ज्योतिर्गणानां पतये दिनाधिपतये नमः ॥ज्योतिर् गणानां पतये दिनाधिपतये नमः ॥jyotir gananam pataye dinadhipataye namah ||
namaḥ pūrvāya giraye paścimāyādraye namaḥ । jyotirgaṇānāṃ pataye dinādhipataye namaḥ ॥
पूर्व पर्वत (उदयाचल) को नमस्कार, पश्चिम पर्वत (अस्ताचल) को नमस्कार; ज्योतिर्गणों के स्वामी, दिन के अधिपति को नमस्कार।
Salutations to the eastern mountain, salutations to the western mountain; salutations to the lord of the hosts of lights, to the lord of the day.
जयाय जयभद्राय हर्यश्वाय नमो नमः ।जयाय जय भद्राय हर्यश्वाय नमो नमः ।jayaya jaya bhadraya haryashwaya namo namah |नमो नमः सहस्रांशो आदित्याय नमो नमः ॥नमो नमः सहस्रांशो आदित्याय नमो नमः ॥namo namah sahasransho adityaya namo namah ||
jayāya jayabhadrāya haryaśvāya namo namaḥ । namo namaḥ sahasrāṃśo ādityāya namo namaḥ ॥
जय रूप, जय और कल्याण देने वाले, हरे घोड़ों वाले को बार-बार नमस्कार; हे सहस्र किरणों वाले, आदित्य को बार-बार नमस्कार।
Salutations again and again to the victorious one, to the blessing of victory, to the one with green horses; salutations again and again, thousand-rayed one, to Aditya.
नम उग्राय वीराय सारङ्गाय नमो नमः ।नम उग्राय वीराय सारङ्गाय नमो नमः ।nama ugraya viraya sarangaya namo namah |नमः पद्मप्रबोधाय मार्ताण्डाय नमो नमः ॥नमः पद्म प्रबोधाय मार्ताण्डाय नमो नमः ॥namah padma prabodhaya martandaya namo namah ||
nama ugrāya vīrāya sāraṅgāya namo namaḥ । namaḥ padmaprabodhāya mārtāṇḍāya namo namaḥ ॥
उग्र, वीर, तीव्र गति वाले को बार-बार नमस्कार; कमलों को खिलाने वाले मार्तंड को बार-बार नमस्कार।
Salutations to the fierce one, the hero, the swift; salutations to him who wakes the lotus, to Martanda, again and again.
ब्रह्मेशानाच्युतेशाय सूर्यायादित्यवर्चसे ।ब्रह्मेशानाच्युतेशाय सूर्यायादित्य वर्चसे ।brahmeshanachyuteshaya suryayaditya varchase |भास्वते सर्वभक्षाय रौद्राय वपुषे नमः ॥भास्वते सर्व भक्षाय रौद्राय वपुषे नमः ॥bhaswate sarva bhakshaya raudraya vapushe namah ||
brahmeśānācyuteśāya sūryāyādityavarcase । bhāsvate sarvabhakṣāya raudrāya vapuṣe namaḥ ॥
ब्रह्मा, शिव और विष्णु के स्वामी, सूर्य, आदित्य के तेज; प्रकाशमान, सबका भक्षण करने वाले, रौद्र रूप वाले को नमस्कार।
To the lord of Brahma, Ishana and Achyuta, to Surya, the splendour of Aditya; to the shining one, devourer of all, of fierce form, salutations.
तमोघ्नाय हिमघ्नाय शत्रुघ्नायामितात्मने ।tamoghnaya himaghnaya shatrughnayamitatmane |कृतघ्नघ्नाय देवाय ज्योतिषां पतये नमः ॥kritaghnaghnaya devaya jyotisham pataye namah ||
tamoghnāya himaghnāya śatrughnāyāmitātmane । kṛtaghnaghnāya devāya jyotiṣāṃ pataye namaḥ ॥
अंधकार, शीत और शत्रुओं का नाश करने वाले, अपरिमित आत्मा वाले; कृतघ्नों का नाश करने वाले, ज्योतियों के स्वामी देव को नमस्कार।
To the destroyer of darkness, of cold and of enemies, of boundless self; to the destroyer of the ungrateful, the god, lord of all lights, salutations.
तप्तचामीकराभाय वह्नये विश्वकर्मणे ।तप्त चामीकराभाय वह्नये विश्वकर्मणे ।tapta chamikarabhaya vahnaye vishwakarmane |नमस्तमोऽभिनिघ्नाय रुचये लोकसाक्षिणे ॥नमस् तमोऽभिनिघ्नाय रुचये लोक साक्षिणे ॥namas tamo'bhinighnaya ruchaye loka sakshine ||
taptacāmīkarābhāya vahnaye viśvakarmaṇe । namastamo'bhinighnāya rucaye lokasākṣiṇe ॥
तपे हुए सोने के समान आभा वाले, अग्नि रूप, विश्व के रचयिता; अंधकार का नाश करने वाले, कांतिमान, लोक के साक्षी को नमस्कार।
To him who shines like molten gold, to the fire, the maker of all; salutations to the destroyer of darkness, the radiance, the witness of the world.
नाशयत्येष वै भूतं तदेव सृजति प्रभुः ।nashayatyesha vai bhutam tadeva srijati prabhuh |पायत्येष तपत्येष वर्षत्येष गभस्तिभिः ॥payatyesha tapatyesha varshatyesha gabhastibhih ||
nāśayatyeṣa vai bhūtaṃ tadeva sṛjati prabhuḥ । pāyatyeṣa tapatyeṣa varṣatyeṣa gabhastibhiḥ ॥
ये प्रभु ही सब भूतों का नाश करते हैं और फिर उन्हें रचते हैं; ये अपनी किरणों से सुखाते, तपाते और बरसाते हैं।
This lord destroys all that has come to be, and creates it again; with his rays he dries, he heats, he sends the rain.
एष सुप्तेषु जागर्ति भूतेषु परिनिष्ठितः ।esha supteshu jagarti bhuteshu parinishthitah |एष एवाग्निहोत्रं च फलं चैवाग्निहोत्रिणाम् ॥esha evagnihotram cha phalam chaivagnihotrinam ||
eṣa supteṣu jāgarti bhūteṣu pariniṣṭhitaḥ । eṣa evāgnihotraṃ ca phalaṃ caivāgnihotriṇām ॥
सबके सो जाने पर भी ये प्राणियों के भीतर स्थित होकर जागते हैं; ये ही अग्निहोत्र हैं और अग्निहोत्र करने वालों का फल भी।
He is awake in those who sleep, dwelling within all beings; he is the agnihotra itself, and the fruit gained by those who offer it.
वेदाश्च क्रतवश्चैव क्रतूनां फलमेव च ।vedashcha kratavashchaiva kratunam phalameva cha |यानि कृत्यानि लोकेषु सर्व एष रविः प्रभुः ॥yani krityani lokeshu sarva esha ravih prabhuh ||
vedāśca kratavaścaiva kratūnāṃ phalameva ca । yāni kṛtyāni lokeṣu sarva eṣa raviḥ prabhuḥ ॥
वेद, यज्ञ और यज्ञों का फल भी ये ही हैं; लोकों में जितने भी कर्म होते हैं, उन सबके प्रभु ये रवि ही हैं।
He is the Vedas, the sacrifices and the fruit of the sacrifices; whatever deeds are done in the worlds, the lord Ravi is all of them.
एनमापत्सु कृच्छ्रेषु कान्तारेषु भयेषु च ।एनमापत्सु कृच्छ्रेषु कान्तारेषु भयेषु च ।enamapatsu krichchhreshu kantareshu bhayeshu cha |कीर्तयन् पुरुषः कश्चिन्नावसीदति राघव ॥कीर्तयन् पुरुषः कश्चिन् नावसीदति राघव ॥kirtayan purushah kashchin navasidati raghava ||
enamāpatsu kṛcchreṣu kāntāreṣu bhayeṣu ca । kīrtayan puruṣaḥ kaścinnāvasīdati rāghava ॥
हे राघव, विपत्ति में, कष्ट में, दुर्गम मार्ग में और भय के समय जो कोई इनका कीर्तन करता है, वह दुःख नहीं पाता।
Raghava, no one who praises him in calamities, in hardships, in wild places and in times of fear ever comes to grief.
पूजयस्वैनमेकाग्रो देवदेवं जगत्पतिम् ।पूजयस्वैनमेकाग्रो देव देवं जगत्पतिम् ।pujayaswainamekagro deva devam jagatpatim |एतत् त्रिगुणितं जप्त्वा युद्धेषु विजयिष्यसि ॥एतत् त्रिगुणितं जप्त्वा युद्धेषु विजयिष्यसि ॥etat trigunitam japtva yuddheshu vijayishyasi ||
pūjayasvainamekāgro devadevaṃ jagatpatim । etat triguṇitaṃ japtvā yuddheṣu vijayiṣyasi ॥
एकाग्र होकर देवों के देव, जगत के स्वामी इनकी पूजा करो; इसका तीन बार जप करके तुम युद्ध में विजय पाओगे।
Worship him with a one-pointed mind, the god of gods, lord of the world; reciting this three times, you will win in battle.
अस्मिन् क्षणे महाबाहो रावणं त्वं वधिष्यसि ।asmin kshane mahabaho ravanam tvam vadhishyasi |एवमुक्त्वा तदाऽगस्त्यो जगाम च यथागतम् ॥evamuktva tada'gastyo jagama cha yathagatam ||
asmin kṣaṇe mahābāho rāvaṇaṃ tvaṃ vadhiṣyasi । evamuktvā tadā'gastyo jagāma ca yathāgatam ॥
हे महाबाहु, इसी क्षण तुम रावण का वध करोगे।" यह कहकर अगस्त्य जैसे आए थे वैसे ही चले गए।
Mighty-armed one, at this very moment you will slay Ravana." Having said this, Agastya went away as he had come.
एतच्छ्रुत्वा महातेजा नष्टशोकोऽभवत्तदा ।एतच्छ्रुत्वा महातेजा नष्ट शोकोऽभवत् तदा ।etachchhrutva mahateja nashta shoko'bhavat tada |धारयामास सुप्रीतो राघवः प्रयतात्मवान् ॥धारयामास सुप्रीतो राघवः प्रयतात्मवान् ॥dharayamasa suprito raghavah prayatatmavan ||
etacchrutvā mahātejā naṣṭaśoko'bhavattadā । dhārayāmāsa suprīto rāghavaḥ prayatātmavān ॥
यह सुनकर महातेजस्वी राघव का शोक दूर हो गया; प्रसन्न और संयमित मन से उन्होंने इसे धारण किया।
Hearing this, the radiant Raghava was freed of grief; well pleased and self-controlled, he took the teaching to heart.
आदित्यं प्रेक्ष्य जप्त्वा तु परं हर्षमवाप्तवान् ।आदित्यं प्रेक्ष्य जप्त्वा तु परं हर्षमवाप्तवान् ।adityam prekshya japtva tu param harshamavaptavan |त्रिराचम्य शुचिर्भूत्वा धनुरादाय वीर्यवान् ॥त्रिराचम्य शुचिर् भूत्वा धनुरादाय वीर्यवान् ॥trirachamya shuchir bhutva dhanuradaya viryavan ||
ādityaṃ prekṣya japtvā tu paraṃ harṣamavāptavān । trirācamya śucirbhūtvā dhanurādāya vīryavān ॥
सूर्य की ओर देखकर इसका जप करके उन्हें परम हर्ष हुआ; तीन बार आचमन कर शुद्ध होकर पराक्रमी राम ने धनुष उठाया।
Looking at the Sun and reciting it, he felt the greatest joy; sipping water three times and becoming pure, the valiant one took up his bow.
रावणं प्रेक्ष्य हृष्टात्मा युद्धाय समुपागमत् ।रावणं प्रेक्ष्य हृष्टात्मा युद्धाय समुपागमत् ।ravanam prekshya hrishtatma yuddhaya samupagamat |सर्वयत्नेन महता वधे तस्य धृतोऽभवत् ॥सर्व यत्नेन महता वधे तस्य धृतोऽभवत् ॥sarva yatnena mahata vadhe tasya dhrito'bhavat ||
rāvaṇaṃ prekṣya hṛṣṭātmā yuddhāya samupāgamat । sarvayatnena mahatā vadhe tasya dhṛto'bhavat ॥
रावण को देखकर प्रसन्न मन से वे युद्ध को आगे बढ़े, और पूरे महान प्रयत्न से उसके वध का निश्चय किया।
Seeing Ravana, glad at heart, he advanced to fight, resolved with all his great effort on Ravana's death.
अथ रविरवदन्निरीक्ष्य रामं मुदितमनाः परमं प्रहृष्यमाणः ।अथ रविरवदन् निरीक्ष्य रामं मुदित मनाः परमं प्रहृष्यमाणः ।atha raviravadan nirikshya ramam mudita manah paramam prahrishyamanah |निशिचरपतिसंक्षयं विदित्वा सुरगणमध्यगतो वचस्त्वरेति ॥निशिचर पति संक्षयं विदित्वा सुरगण मध्यगतो वचस् त्वरेति ॥nishichara pati sankshayam viditva suragana madhyagato vachas tvareti ||
atha raviravadannirīkṣya rāmaṃ muditamanāḥ paramaṃ prahṛṣyamāṇaḥ । niśicarapatisaṃkṣayaṃ viditvā suragaṇamadhyagato vacastvareti ॥
तब देवगणों के बीच खड़े सूर्य ने राम की ओर देखा, और प्रसन्न मन से, अत्यंत हर्षित होकर, निशाचरों के स्वामी (रावण) का अंत निकट जानकर कहा: "शीघ्रता करो।"
Then the Sun, standing among the hosts of gods, looked at Ram and, glad at heart and full of joy, knowing that the end of the lord of the night-walkers was near, said: "Make haste."
About this text
The Aditya Hridayam, "the heart of Aditya", is a passage of the Yuddha Kanda of the Valmiki Ramayana. Ram stands on the battlefield worn out and anxious, with Ravana ready to fight, when the sage Agastya, who has come with the gods to watch, teaches him this hymn to the Sun. Its first verses tell the scene and praise the hymn; the middle verses name the Sun as all the gods and powers, from Brahma, Vishnu and Shiva to the seasons and the breath of living beings, and salute him by many names; the last verses tell how Ram recited it three times, took up his bow and went into battle, and how the Sun, among the gods, told him to make haste. Editions number this chapter differently. Two versions of the text circulate that differ in a few words; this page follows the one found in the popular printed editions.
How it is recited
It is recited at sunrise facing the Sun, especially on Sundays, often with an offering of water (arghya). Customs vary.
When it is recited
More for Surya
More Stotras
Change log
- : Published. Text compared line by line across independent sources (see the editorial policy).